II FZ 753/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 603/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 7 maja 2010 r. nr (...) w przedmiocie uzupełnienia postanowienia postanawia oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 603/10, mocą którego oddalono wniosek M. W. o przyznanie prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od zażalenia w kwocie 100 złotych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że uzyskuje ze stosunku pracy dochody w wysokości 1.032,43 zł netto miesięcznie, stanowiące jedyne źródło utrzymania gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z małżonką oraz małoletnią córką. Rodzina zamieszkuje w będącym własnością małżonków mieszkaniu o powierzchni 89 m2. Skarżący posiada 1.408 udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, która nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej. Z oświadczenia oraz dokumentów przedstawionych w wykonaniu zarządzenia Referendarza z 10 czerwca 2011 r. wynika, że miesięczne wydatki z tytułu eksploatacji mieszkania wynoszą 406,68 złotych, skarżący ponosi koszty opłaty za telefon i Internet około 250 złotych, za energię elektryczną około 170 złotych miesięcznie. Ponadto spłaca kredyty w łącznej kwocie 250.000 zł, z tym że na wezwanie do udokumentowania wysokości rat nie przedłożył żadnych dokumentów. Sąd wskazał na wstępie na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Stwierdził, że wskutek zaniechania przedłożenia dowodów dotyczących wysokości dokonywanych spłat kredytów wnioskodawca nie wykazał całości miesięcznych wydatków. Porównanie kwot dochodów oraz deklarowanych wydatków wymaga natomiast wykazania dochodów za rok 2010 zgodnie z zarządzeniem referendarza z 10 czerwca 2011 r. w celu ustalenia rzeczywistej aktualnej sytuacji rodzinnej wnioskodawcy. Zawarte w uzasadnieniu sprzeciwu informacje ogólne, że ciążące na Skarżącym różnego rodzaju zobowiązania, których niewykonanie pociąga za sobą negatywne skutki, stanowią wyraz niezasadnego przekonania, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych niezależnie od ich tytułu uzasadnia ograniczenie publicznoprawnego obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Niemożność uzyskania żądanych dokumentów w zakreślonym przez referendarza terminie uzasadniała zdaniem Sądu złożenie wniosku o przedłużenie terminu. Sąd podkreślił, że również do sprzeciwu nie zostały dołączone uzupełniające dokumenty. Sąd podkreślił, że ciężar dowodowy wykazania, że sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie składającym wniosek. W ocenie Sądu Skarżący nie przedstawił dokumentów istotnych i nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W zażaleniu od powyższego orzeczenia Strona wniosła o jego uchylenie. Skarżący podkreślił, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie pozwala na dokonywanie oceny zasadności wniosku w oparciu o inne kryteria, niż te, które w nim wskazano. Stwierdził, że przy ocenie jego sytuacji majątkowej należy uwzględnić, że ma on różnego rodzaju zobowiązania, których niewykonanie pociąga za sobą negatywne skutki. Zdaniem Skarżącego z żadnego przepisu prawa nie wynika pierwszeństwo obowiązku uiszczenia opłat sądowych przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi, czy obowiązek poczynienia oszczędności we własnych, uzasadnionych i koniecznych wydatkach. Skarżący stwierdził, że przy dochodach w wysokości 1.032,43 zł netto i wydatkach 826,68 zł na pozostałe potrzeby rodziny zostaje 205,75 zł. Wobec powyższego zestawienia nie jest konieczne przedstawianie żadnych dodatkowych dokumentów, a wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Wbrew twierdzeniu Skarżącego, przedstawione przezeń zestawienie dochodu i wydatków nie jest wystarczające do przyznania mu prawa pomocy, jak w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji. Jak stanowi bowiem wskazany przepis, przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest udowodnieniem (wykazaniem) przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia więc żadnych wątpliwości co do ciężaru dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Kategorycznie wskazuje, że to osoba ubiegająca się o pomoc musi wykazać, że nie jest w stanie bez pomocy Skarbu Państwa ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W niniejszym postępowaniu Skarżący, pomimo wezwania go przez referendarza sądowego, nie przedstawił dokumentów, które są niezbędne do rzetelnej i całościowej oceny jego sytuacji materialnej, a co za tym idzie, możliwości płatniczych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie ocenę Sądu pierwszej instancji, że Skarżący niniejszym nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący argumentuje w zażaleniu, że Sąd powinien przy ocenie jego sytuacji materialnej po prostu uwzględnić, że ma on różnego rodzaju zobowiązana, których niewykonanie pociągnie za sobą negatywne skutki. Należy więc w tym miejscu wyjaśnić Skarżącemu, że wpis od zażalenia też jest jego "zobowiązaniem", co wynika z art. 199 P.p.s.a., a Skarżący nie wyjaśnił, czemu właśnie to "zobowiązanie" uważa za mniej istotne, niż swoje pozostałe zobowiązania. Co więcej, nie jest słuszne stanowisko Skarżącego, że żaden przepis prawa nie daje podstaw do stwierdzenia, że należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed cywilnoprawnymi: wynika to z art. 84 Konstytucji, który nakłada na obywateli obowiązek równego i powszechnego ponoszenia danin publicznych, do których opłaty sądowe, a więc także wpis, się zaliczają. Przechodząc do następnych argumentów zażalenia nie jest jasne, według jakich to kryteriów nieprzewidzianych w art. 246 P.p.s.a. zdaniem Skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonał oceny jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji zasadności jego wniosku. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał referendarz sądowy, były dla sprawy istotne. Pozwalały one na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Zestawienie dochodu i wydatków, na które skarżący się powołuje, jest tylko wycinkiem informacji, który nie pozwala na przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Nie jest w sprawie jasne, jakie raty kredytów obciążają rodzinę Skarżącego miesięcznie i skąd bierze na nie środki, nie wiadomo, jakie są przepływy środków finansowych na koncie Skarżącego i jego żony. Nie wiadomo też, jakie dochody osiągnęli w roku ubiegłym, nie wiadomo w końcu, czy małżonka Skarżącego posiada status osoby bezrobotnej, czy rodzina korzysta z pomocy społecznej, czy posiada pojazdy mechaniczne. Bez tych informacji nie może być mowy o stwierdzeniu, że wniosek Skarżącego jest zasadny. Przyznając rację Skarżącemu w sytuacji uchylania się przez niego od pełnego zobrazowania sytuacji materialnej jego oraz jego rodziny Sąd pierwszej instancji w istocie zaaprobowałby sytuację, w której każdemu podmiotowi ubiegającemu się o prawo pomocy trzeba by było taką pomoc przyznać tylko na podstawie oświadczenia, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Tymczasem nie jest celem tej instytucji wspieranie finansowe podmiotów, lecz zapewnienie dostępu do sądu tym, dla których koszty sądowe stanowią rzeczywistą doń barierę. W niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał, że sytuacja taka wystąpiła. Na marginesie stwierdzić należy, że stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w tym zakresie Skarżącemu znane choćby z jego sprawy o sygn. akt II FZ 346/11. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie oddalił.