II FZ 837/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 29 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1188/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. F. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1188/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T. F. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano, że skarżący wniósł skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2015 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Jednocześnie skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada obecnie stałej pracy. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód w wysokości ok. 1.000 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i córką. Żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.750 zł brutto. Poza domem, którego zakup sfinansowano kredytem, skarżący nie posiada innych nieruchomości. Posiada natomiast dwa samochody, z czego jeden otrzymał w ostatnim czasie w spadku po dziadku. Wśród kosztów utrzymania wymienił opłaty za energię elektryczną, wodę, śmieci, telewizję, podatek od nieruchomości oraz ratę kredytu. Skarżący przedstawił zeznanie podatkowe, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony, zawiadomienia o terminach spłaty kredytu, dokumenty obrazujące bieżące wydatki, wyciągi bankowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach rozstrzygnięcia wskazał, że analiza stanu faktycznego nie pozwala na uznanie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: P.p.s.a.). W szczególności Sąd zwrócił uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym przez skarżącego dochodem, a wydatkami. Podzielił stanowisko, iż analiza tych wydatków daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący wydatkuje kwotę większą niż uzyskuje. Źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest bowiem wynagrodzenie żony wynoszące średnio 1.286,16 zł netto. Dodatkowo skarżący – jak twierdzi – osiąga dochód z prac dorywczych typu pomoc na roli, pomoc przy zakupach, przy drobnych pracach wokół domu, zbieranie metali kolorowych. Wysokość tego dochodu określił na kwotę ok. 1.000 zł. Sąd pierwszej instancji zauważył, że tylko ujawnione przez skarżącego stałe obciążenia finansowe wynoszą ok. 1.566 zł miesięcznie i składają się na nie - rata kredytu (1.086 zł), opłaty - za telewizję (64 zł), wywóz odpadów (50 zł), wodę (100 zł), energię elektryczną (173 zł), podatek od nieruchomości (93 zł). Skarżący nie zawarł ponadto w powyższym zestawieniu takich pozycji jak opłata za ogrzewanie, telefon, czy wydatki na zakup biletu miesięcznego, które również ponosi. Kwota obciążeń nie obejmuje także kosztów wyżywienia trzyosobowej rodziny, zakupu leków czy paliwa do dwóch samochodów i innych podstawowych wydatków związanych z utrzymaniem. Sąd stwierdził zatem, że z samego zestawienia wysokości dochodów i wydatków (tych wymienionych w oświadczeniu i tych nieujawnionych, ale niewątpliwie ponoszonych) wynika zatem jednoznacznie, że kwota wydatków skarżącego przewyższa kwotę dochodu. W ocenie Sądu stawia to pod znakiem zapytania wiarygodność twierdzeń skarżącego, co do jego rzeczywistej kondycji finansowej. Niemożliwe jest bowiem, aby wydatki przewyższały dochody. W konsekwencji stwierdzono, że skoro rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy może zapaść jedynie na podstawie klarownie i zgodnie z prawdą przedstawionego oraz wewnętrznie spójnego stanu faktycznego, to skarżącemu nie może być ono przyznane. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił błędną ocenę swojej sytuacji majątkowej dokonanej przez WSA. Ponadto wskazał, że WSA w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1317/14 przyznał mu prawo pomocy. Skarżący podkreślił, że obecnie jego sytuacja, w porównaniu ze stanem istniejącym w dacie przyznania prawa pomocy przez WSA w Gdańsku nie uległa zmianie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny powziął wątpliwość i dostrzegł szereg nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawcę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód strony, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została wiarygodnie udokumentowana. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżącego wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/08 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Należy także zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w innej sprawie sądowej nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny sąd. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. .