II FZ 87/16

Dnia 30 marca 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 grudnia 2015 roku sygn. akt I SA/Gl 932/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 28 maja 2015 roku nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a : oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 28 grudnia 2015 roku, sygn. akt I SA/Gl 932/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił R. G. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 28 maja 2015 roku, nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270, ze zm., dalej p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie złożonego przez Skarżącego oświadczenia oraz dokumentów źródłowych ocenił, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania konicznego siebie i rodziny. Sąd wskazał także, że pomimo istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej, to sytuacja ta nie odnosi się do ich wzajemnych obowiązków małżeńskich. Podnosi także, że Skarżący nie odniósł się do dochodów uzyskiwanych przez jego mamę, która udziela mu wsparcia m.in. w postaci oferowania miejsca zamieszkania i wyżywienia. Sąd pierwszej instancji wskazał także, na brak informacji, kto jest właścicielem 20% udziału w mieszkaniu, którego 80% udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu posiada Skarżący. WSA w Gliwicach wskazało na problem oceny wpływu nieregularnego spłacania alimentów przez Skarżącego, na jego faktycznie możliwości płatnicze. Skarżący zażaleniem z dnia 1 lutego 2016 roku, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż w jego przypadku prawo pomocy może być przyznane. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu podkreślono, że Skarżący pozostaje w konflikcie z obecną żoną, z którą zerwał więzi emocjonalne i majątkowe, ani nie tworzy z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazuje, że nie zamieszkuje wraz z małżonką, nie ponosi wspólnych wydatków, nie mają wspólnego mienia oraz nie wspierają się w żaden inny sposób. Skarżący podkreśla także, że zamieszkuje wraz z mamą, ale ni prowadzi z nią gospodarstwa domowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak stanowi art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w przepisach od art. 243 do art. 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie NSA Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 trafnie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA w Gliwicach trafnie wskazało, że sytuacja majątkowa skarżącego jest niewątpliwie współkształtowana przez jego małżonkę, pomimo ustanowionej rozdzielności majątkowej oraz separacji faktycznej, której pomimo wezwania sądu z dnia 24 września 2015 roku możliwości finansowe i płatnicze nie są znane (Karty nr 41 – 42 akt sądowych). Za uzasadnione NSA uznał wątpliwości Sądu w zakresie przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji rodzinnej, zarówno w stosunku do wysokości i terminowości płacenia alimentów oraz mieszkaniu Skarżącego wraz z matką. Matka, z którą mieszka Skarżący, niewątpliwie kształtuje jego sytuację finansową i prowadzi wspólnie z nią gospodarstwo domowe. Wskazać należy, że Skarżący nie wyjaśnił zaistniałych wątpliwości w zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Ponadto dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy w zakresie prawa pomocy. Skoro w toku rozpoznawania wniosku pojawiły się istotne sprzeczności, które nie zostały wyjaśnione przez wnioskodawcę, to Sąd nie dysponował wystarczająco precyzyjnymi danymi dla rzetelnej oceny żądania, więc – wbrew intencji wnioskodawcy – nie mógł go uwzględnić. Oznacza to, że Sąd zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że Skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy nie tylko wówczas, gdy nie przedłożyła dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, ale także wówczas, gdy przedłożone dokumenty i oświadczenia są niewiarygodne. Zdaniem Sądu skarżący przedstawił wybiórczo dokumenty i oświadczenia, które i tak budzą uzasadnione wątpliwości. O ich niewiarygodności świadczy ich niespójność oraz niedostateczne wyjaśnienie przez Stronę istotnych okoliczności wskazanych powyżej. Ponadto gdyby przyjąć, jak twierdzi skarżący, że alimenty płaci sporadycznie, to i tak wątpliwe jest aby wykazany dochód mógł pokryć koszty utrzymania własnego. Nadal nie zostały też rozwiane wątpliwości co do wysokości dochodu matki oraz małżonki. W tej sytuacji zasadne było stwierdzenie Sądu I instancji, że skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacja materialną i rodzinną akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, ignorując natomiast wezwania do udokumentowania rzeczywistej wysokości wydatków. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.