II FZ 998/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 598/15 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 października 2015 r., III SA/Łd 598/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek M. W. o wyłączenie sędziego NSA Janusza Nowackiego w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż M. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 13 lutego 2014 r. Na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. pełnomocnik skarżącej ustnie do protokołu wniósł o wyłączenie od orzekania w sprawie Sędziego NSA Janusza Nowackiego z uwagi na fakt, że orzekał już w postępowaniu o sygn. III SA/Łd 15/15 dotyczącym stanowiska wierzyciela, co do zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego [...], a rozstrzygnięcie które w nim zapadło było niekorzystne dla skarżącej. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, sygn. III SA/Łd 15/15. Sędzia NSA Janusz Nowacki złożył w dniu 19 października 2015 r. pisemne oświadczenie, że nie są mu znane okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości, co do jego bezstronności w sprawie. Nadto wskazał, że nie zachodzą podstawy do wyłączenia z mocy ustawy określone w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek strony wskazał, iż argumenty podnoszone przez skarżącą sprowadzają się w istocie do kwestionowania prawidłowości rozstrzygnięcia merytorycznego podjętego w sprawie III SA/Łd 15/15. Rozstrzygnięcie to, wbrew stanowisku skarżącej, nie może – w przekonaniu składu orzekającego – rzutować na ocenę bezstronności sędziego, bowiem prawidłowość jego podjęcia może być kwestionowana jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w toku postępowania, z których zresztą skarżąca korzysta. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego sama okoliczność, iż brał on udział w wydanym wcześniej orzeczeniu dotyczącym skarżącej, które nie było zgodne z oczekiwaniami strony. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła zażalenie, podnosząc iż w sprawie zaistniały okoliczności, w których sędzia Janusz Nowacki mógł uznać się za związanego własnym rozstrzygnięciem dokonanym w wyroku o sygn. akt III SA/Łd 15/15. W ocenie strony, biorąc pod uwagę ładunek emocjonalny w stosunku do sprawy może zaistnieć poważna wątpliwość co do bezstronności Sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK z 2004 r., nr 7A, poz. 67). Instytucja wyłączenia sędziego jest gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą. Zgodnie z treścią art. 18 § 1 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Przepis ten wskazuje, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Z treści wniosku złożonego przez pełnomocnika skarżącej w dniu 15 października 2015 r. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wynika, że podstawy do wyłączenia wskazanego sędziego od orzekania w sprawie strona upatruje w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Za okoliczność określoną w tym przepisie strona uznaje fakt wyrażenia przez skład orzekający określonej interpretacji prawa i oceny działań administracji publicznej w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 31 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wyraziła przekonanie, że wcześniejsza ocena zostanie powielona również w niniejszej sprawie, co ma świadczyć m.in. o braku obiektywizmu sędziego sprawozdawcy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez skarżącą okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 598/15. Przede wszystkim przesłanką wyłączenia sędziego nie jest okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innej sprawy ze skargi M. W., wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa (por. postanowienie NSA z dnia 30 maja 2012 r., I OZ 378/12, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziów, którzy je podjęli od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność orzekania wnioskowanego do wyłączenia sędziego w innej sprawie ze skargi skarżącej byłaby przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 p.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie). Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby w tym przypadku zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w cytowanych przepisach. Strona skarżąca nie przedstawiła również żadnych okoliczności, które byłyby tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w niniejszej sprawie sędziego wskazanego we wniosku o wyłączenie (art. 19 p.p.s.a.). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczył również sam sędzia w pisemnym wyjaśnieniu złożonym na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji