II GSK 1190/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Po 432/14 w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 11 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Po 432/14, uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że decyzja ta nie może być wykonana. Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2012 r. odmówił A. L. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od kwietnia do grudnia 2002 r. w kwocie 458,08 zł oraz odsetek od tych należności w kwocie 595,00 zł. Organ powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) stwierdził, że nie widzi podstaw do uwzględnienia wniosku A. L. z [...] maja 2012 r. i umorzenia należności, ponieważ nie zachodzi ani całkowita nieściągalność należności ani też przesłanki umorzenia wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.) zwłaszcza, że uzyskiwany przez zobowiązanego i jego małżonkę co miesiąc dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego pozwala na zapłatę należności i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. A. L. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 27 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1128/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] lipca 2012 r., uznając że zostały one wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organ został zobowiązany do dokonania ustaleń co do kwestii przedawnienia należności, a także ponownego zbadania przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2013 r. ponownie odmówił A. L. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne naliczonych na dzień [...] maja 2012 r. w kwocie 485,08 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od wymienionych należności naliczonych na dzień [...] maja 2012 r. w kwocie 601,00 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że nie ma obowiązku umorzenia należności nawet jeżeli zaistnieje którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli uzna że istnieją szansę na ich wyegzekwowanie. Po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej i wydatków skarżącego, organ uznał, że w sytuacji skarżącego nie istnieją przesłanki do przyjęcia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek wniosku skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lutego 2014 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 11 lutego 2015 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uwzględnił skargę wniesioną przez A. L. Sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżoną decyzję uznał, że została ona wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a więc sprzecznie z zasadami postępowania, obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, prawidłowego wyliczenia należności, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. WSA stwierdził, że organ odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne naliczonych na dzień [...] maja 2012 r. w kwocie 485,08 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od wymienionych należności naliczonych na dzień [...] maja 2012 r. w kwocie 601,00 zł. Organ w uzasadnieniu decyzji odnosząc się do zalecenia zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 27 lutego 2013 r. (sygn. akt III SA/Po 1128/12), dotyczącego dokładnego zbadania kwestii przedawnienia należności, podał że przedawnieniu uległy składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń - lipiec 2002 r. i styczeń 2003 r. oraz zaznaczył, że do spłaty pozostały dalsze należności, jednocześnie nie określając ich konkretnej wysokości. Na rozprawie w dniu [...] lutego 2015 r. pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych złożył pismo – "Wniosek o odpisanie przedawnionych należności" - a dotyczące zobowiązań skarżącego z tytułu składek. Ze wspomnianego pisma wynikało, że skarżący podlegał obowiązkowi płacenia składek w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 29 lutego 2004 r. Pismo zawierało wykaz, w którym organ określił jako przedawnione zobowiązania za okres od kwietnia 2002 r. do stycznia 2003 r. oraz za czerwiec 2003 r., w łącznej wysokości 1642,25 zł. Tym samym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ przyznał się do popełnienia błędu w decyzji z [...] listopada 2013 r. poprzez nieprawidłowe określenie stanu faktycznego i błędne określenie składek podlegających przedawnieniu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji z powodu stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania, wskazując, ze organ w zaskarżonej decyzji nieprawidłowo określił stan faktyczny i błędnie określił składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegające przedawnieniu, a składając wniosek o odpisanie przedawnionych należności na rozprawie w dniu [...] lutego 2015 r. organ przyznał się do błędu w wydanej decyzji z [...] lutego 2014 r., gdy tymczasem w ocenie skarżącego organu, Sąd nieprawidłowo ocenił wniosek, bowiem z jego treści bezspornie wynika, że składki objęte zaskarżoną decyzją przedawniały się sukcesywnie, ale po [...] maja 2012 r. czyli po dacie wniosku skarżącego o umorzenie składek na FUZ, a zatem stan zadłużenia na dzień złożenia wniosku został przez organ ustalony prawidłowo, co oznacza, że ocena Sądu, że zaskarżona decyzja organu została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. nie znajduje uzasadnienia; b) art. 145 § 1 lit. c) i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji na skutek błędnej oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, iż organ wydał wadliwą decyzję przyjmując, że składki na ubezpieczenie zdrowotne, o których umorzenie wnioskował skarżący uległy przedawnieniu i tym samym pominięciu w swym rozstrzygnięciu oceny faktycznej i prawnej zasadności odmowy przez organ umorzenia spornych składek; 2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie naruszenie: a) art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) i art. 24 ust. 4 w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich wadliwe zastosowanie do składek na ubezpieczenie zdrowotne objętych zaskarżoną decyzją i uznanie, ze uległy przedawnieniu w dacie złożenia wniosku o ich umorzenie, podczas gdy ich przedawnienie następowało sukcesywnie po dacie [...] maja 2012 r., a więc organ prawidłowo w swym postępowaniu oceniał zasadność bądź odmowę umorzenia zaległych składek, które istniały w dacie złożenia wniosku o ich umorzenie. Skarżący A. L. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy, gdyż błędnie określił składki podlegające przedawnieniu. WSA zwrócił uwagę na różnice dotyczące kwestii przedawnienia należności z tytułu składek wynikające z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i pisma złożonego w toku postępowania sądowoadministracyjnego zatytułowanego "Wniosek o odpisanie przedawnionych należności" Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionując stanowisko Sądu pierwszej instancji, utrzymywał, że zadłużenie skarżącego zostało ustalone na datę złożenia wniosku tj. [...] maja 2012 r., zaś składki wraz z odsetkami ulegały przedawnieniu sukcesywnie począwszy od [...] czerwca 2013 r., z uwzględnieniem okresów wydłużających okres przedawnienia. Zdaniem skarżącego organu WSA nieprawidłowo uznał, że przedawnione w okresie późniejszym niż data wniosku składki nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest trafne. W tym miejscu należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku z 27 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1128/12, zawarł ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, które na podstawie art. 153 p.p.s.a. były wiążące zarówno dla organu jaki i dla Sądu pierwszej instancji. W powołanym wyroku WSA wyraził pogląd, że przedawnione składki nie mogą być skutecznie dochodzone, wobec czego bezzasadne staje się orzekanie o ich potencjalnym umorzeniu. W związku z tym organ zobowiązany był wypowiedzieć się czy należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne i związane z nim odsetki nie uległy przedawnieniu. Następnie Sąd zauważył, że organ rentowy orzekał w sprawie po raz pierwszy wydając decyzję z [...] lipca 2012 r. i już wówczas mogły być przedawnione składki co najmniej za kwiecień i maj 2002 r. Obowiązek uwzględnienia stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu orzekania przez organ wymaga rozważenia kwestii przedawnienia należności i w razie jego stwierdzenia umorzenia postępowania w stosownym zakresie, zaś co do nieprzedawnionych należności ponownego zbadania przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W związku z tak sformułowaną oceną prawną i zaleceniami co do dalszego postępowania obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było ustalenie w pierwszej kolejności, które należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne objęte wnioskiem z [...] maja 2012 r. uległy przedawnieniu. Przy czym, stosownie do stanowiska przedstawionego w wyroku WSA w Poznaniu z 27 lutego 2013 r., istotny jest stan istniejący w dacie wydawania decyzji przez organ. W świetle dotychczasowych rozważań za chybione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do zagadnienia przedawnienia należności. Wbrew stanowisku strony wnoszącej skargę kasacyjną upływ terminu przedawnienia składek objętych wnioskiem z [...] maja 2012 r., który następował po wszczęciu postępowania organ miał obowiązek uwzględnić. Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał też obowiązek uwzględnić zalecenia wynikające z wyroku WSA w Poznaniu z 27 lutego 2013 r. i w razie stwierdzenia przedawnienia należności umorzyć postępowanie w stosownym zakresie. Sąd pierwszej instancji, co prawda nie powołał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku art. 153 p.p.s.a., lecz nie budzi wątpliwości, że stanowisko o nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego i błędne określenie składek podlegających przedawnieniu nawiązuje do wyroku z 27 lutego 2013 r. W skardze kasacyjnej słusznie podniesiono, że Sąd pierwszej instancji w pisemnych motywach pominął kwestie dokonanych przez organ ustaleń faktycznych i prawnych w zakresie prawidłowości odmowy umorzenia zaległych składek. Tak sporządzone uzasadnienie nie odpowiada warunkom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszenie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Podkreślić trzeba, że organ nie zastosował się do zaleceń wynikających z wyroku z 27 lutego 2013 r. i nie dokonał prawidłowych ustaleń odnoszących się do istotnej w sprawie kwestii przedawnienia należności. Ustalenia te niewątpliwie mają znaczenie dla określenia kwoty należności podlegającej ostatecznie rozważeniu w kontekście wniosku o ich umorzenie. W związku z tym niedostatki uzasadnienia zaskarżonego wyroku w omawianym zakresie nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro niezależnie od ich wystąpienia zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.