II GSK 1324/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 199/18 w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od T. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 199/18 oddalił skargę T. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia. W dniu [...] kwietnia 2013 r. funkcjonariusze Centralnego Biura Śledczego przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie gier hazardowych, w lokalu o nazwie B. P. w K. Przedmiotowy lokal prowadzony był przez T. G. W lokalu tym stwierdzono urządzenie o nazwie CSANI Money Transfers. W związku z jego awarią (awaria systemu urządzenia) nie można było przeprowadzić na nim eksperymentu, wobec czego urządzenie zostało poddane badaniu, w ramach prowadzonego postepowania karno-skarbowego, w Laboratorium Celnym Izby Celnej w P. – jednostce upoważnionej przez Ministra Finansów. Klucze do urządzenia CSANI Money Transfers zostały zabezpieczone w trakcie przeszukania samochodu serwisanta urządzenia. W trakcie przeszukania zabezpieczono również umowę najmu powierzchni użytkowej z dnia [...] sierpnia 2012 r., zawartą pomiędzy skarżącym, a A. G., prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą – Kancelaria Prawa Podatkowego F. Z przedmiotowej umowy wynika, że skarżący zobowiązał się wynająć niewyszczególnioną część powierzchni prowadzonego przez siebie lokalu na świadczenie usług pośrednictwa pieniężnego, przy użyciu kiosku internetowego (MTkiosk), w zamian za prawo do udziału w zysku, wynoszącym 40 % sumy zrealizowanych przez urządzenie przekazów pieniężnych. W ramach tej umowy skarżący zobowiązał się również do identyfikowania podejrzanych zachowań klientów oraz sprawdzania ich tożsamości, identyfikacji klientów realizujących transakcje o łącznej wartości przekraczającej 1000 euro, weryfikowania osób korzystających z kiosku, aby z urządzenia korzystały wyłącznie osoby pełnoletnie. W realizacji wymienionych czynności oprócz skarżącego miała uczestniczyć cała obsługa lokalu. Na podstawie wskazanej wyżej opinii organy doszły do przekonania, że gry urządzane na urządzeniu CSANI Money Transfers mają charakter losowy. Gry te były urządzane w celach komercyjnych, w którym to procesie skarżący brał udział. Uruchomienie działalności hazardowej miało miejsce we współdziałaniu ze skarżącym. Świadczy o tym treść umowy zawartej przez skarżącego z A. G., która wykracza poza zakres typowej umowy najmu. Zdaniem organów, wśród elementów wykraczających poza obowiązki wynajmującego była identyfikacja klientów, korzystających z urządzenia, a także interwencja w ich zachowania. Dodatkowo istotne jest również to, że udział w zysku skarżącego został określony procentowo, w stosunku do wpływów wygenerowanych za pomocą urządzenia. Zatem w zakresie najmu powierzchni celem świadczenia usług finansowych była to umowa pozorna, jej strony bowiem nigdy nie miały zamiarów ukształtowania w ten właśnie sposób swoich wzajemnych stosunków. Klienci bowiem nie otwierali żadnych rachunków inwestycyjnych, nie uczestniczyli też w skomplikowanych operacjach rynku finansowego. Według organów skarżący udostępnił świadomie powierzchnię w prowadzonym przez siebie lokalu, celem umożliwienia organizowania tam gier hazardowych. Materiał dowodowy daje też podstawy do twierdzenia, że zabezpieczał on proces organizowania gier. Wyłącznie od woli skarżącego zależało również, czy wstawiony do prowadzonego przez niego lokalu automat będzie funkcjonował. Na podstawie powyższych ustaleń uznano skarżącego za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U . z 2016 r., poz. 471 ze zm., dalej: u.g.h.). W związku z tym decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w K. wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12000 zł z tytułu urządzania gier na automacie o nazwie Csani Money Transfer poza kasynem gry. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę skarżącego uznając go za urządzającego gry na automacie poza kasynem gry, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wskazał, iż brak podstaw do przyjęcia, że skarżący, jako osoba nieprowadząca działalności w żadnej z form przewidzianych w art. 6 ust. 4 u.g.h. nie podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stanowi bowiem podstawę wymierzenia kary pieniężnej każdemu, bez względu na formę prowadzonej działalności, kto urządza gry na automatach poza kasynem gry, czyli miejscem odpowiadającym wymogom przewidzianym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a u.g.h. Zdaniem Sądu I instancji, rozstrzygające w sprawie organy zasadnie przyjęły, że skarżący spełnia kryteria pozwalające uznać go za urządzającego (współrządzącego) grę na automacie. Świadczy o tym fakt, że wbrew jego twierdzeniom i tytule zawartej umowy, jego udział w procesie udostępniania gier nie ograniczał się wyłącznie do wynajęcia bądź wydzierżawienia powierzchni lokalu. Do obowiązków skarżącego należało również weryfikowanie podejrzanych zachowań klientów kiosku oraz sprawdzanie tożsamości, weryfikowanie klientów realizujących transakcje o łącznej wartości przekraczającej 1000 euro, a także ustalanie, czy kiosku korzystają osoby dorosłe. Na tej podstawie zasadnie uznano, że zawarta przez skarżącego umowa nie była umową najmu, ale umową o współpracę w zakresie organizowania gier na automatach, która obejmowała między innymi również udostępnienie lokalu. Skarżący miał bowiem świadomość jakiego rodzaju urządzenie zostanie wstawione do jego lokalu, jakie jest jego zastosowanie, zobligował się też do realizacji czynności wykraczających poza typowe obowiązki wynajmującego, realizując je w praktyce, również przy pomocy swojego personelu. Tak więc bez udziału skarżącego w całym przedsięwzięciu, jego realizacja nie byłaby możliwa. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości, i zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie: - prawa materialnego, a to art. 89 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 4 u.g.h. przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne zastosowanie w niniejszej sprawie, a to na skutek bezzasadnego przyjęcia, iż skarżący może być zobowiązany do poniesienia kary pieniężnej na podstawie ww. przepisu ustawy o grach hazardowych, podczas gdy jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, nie może ponosić odpowiedzialności administracyjnej na podstawie ww. przepisu; - prawa materialnego, a to art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w zakresie wykładni przesłanki "urządzania gier na automatach" przez przyjęcie, że zachowanie skarżącego realizowało znamię czasownikowe "urządzania gier", podczas gdy w rzeczywistości jedynie udostępniał on na podstawie umowy najmu powierzchnię pod urządzenie; - przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 9 u.g.h. przez nie wyczerpujące rozpatrzenie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkujące błędnymi ustaleniami faktycznymi i przyjęciem, że umowa najmu łącząca T. G. z A. G. z dnia [...].08.2012 r. faktycznie nie była umową najmu, lecz umową o współpracy, podczas gdy brak ku takim ustaleniom faktycznym materiału dowodowego W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w całości i rozpoznanie skargi przez orzeczenie co do istoty, a także o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm taryfowych. Ponadto skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i nie dostrzegając przesłanek nieważności postępowania, enumeratywnie określonych w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Przepis ten, jak podkreślono w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16 (ONSAiWSA 2016/5/73), jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany urządza gry na automatach. Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której przecież, jak to wynika z art. 6 ust. 4 u.g.h., nie może uzyskać, ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. penalizowane jest bowiem zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. Zawarte w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. określenie "urządzający" nie ogranicza się do jednego podmiotu, lecz dotyczy każdego, kto współdziała w organizowaniu gier na automatach poza kasynem gry. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na proces organizacyjny składa się wiele elementów, które zapewnić mają sukces przedsięwzięcia. Jeżeli realizacja poszczególnych etapów tego przedsięwzięcia, lub też odpowiedzialność za główne jego elementy rozdzielona została na kilka podmiotów, to każdy z nich jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie, gdyż wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Należy więc uznać, że za urządzanie gry należy rozumieć realizowanie czynności, które w swoim efekcie doprowadziły do tego, że gra hazardowa faktycznie się odbywa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, realizowanie tylko jednej z wielu czynności prowadzących do tego, że ostatecznie gra hazardowa miała miejsce, uzasadnia uznanie podmiotu realizującego tę czynność za urządzającego grę. W rozpoznawanej sprawie umowa zawarta przez skarżącego z A. G., oprócz postanowień co do procentowo określonego czynszu, zawierała również postanowienia regulujące obowiązki skarżącego związane z procesem eksploatacji wstawionego do lokalu automatu. Zobowiązał się on między innymi do identyfikowania podejrzanych zachowań klientów, sprawdzania ich tożsamości, identyfikowania klientów realizujących transakcje o łącznej wartości przekraczającej 1000 euro, weryfikowania osób korzystających z kiosku, aby z urządzeń korzystały wyłącznie osoby pełnoletnie. Wymienione czynności oprócz skarżącego miała realizować także cała obsługa lokalu. W związku z tak ustalonymi faktami zasadnie organy i Sąd I instancji przyjęły, że zawarta ze skarżącym umowa nie była umowa najmu lokalu, lecz swym zakresem obejmowała umowę o współpracę w zakresie organizowania gier na automatach, która między innymi obejmowała również udostępnienie powierzchni lokalu. Skarżący zobligowany był do realizacji czynności wykraczających poza typowe obowiązki wynajmującego, które w praktyce wykonywał również przy pomocy swojego personelu. Za niezasadny należało uznać również pogląd skarżącego, że będąc osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą nie może ponosić odpowiedzialności administracyjnej na podstawie art. 89 ust. 1 u.g.h. w związku z art. 9 ust. 4 ustawy u.g.h. Karze pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry podlegać będzie zarówno podmiot legitymujący się koncesją lub zezwoleniem, jak i ten, kto dokumentem takim nie dysponuje. Istotne jest jedynie ustalenie, że gra na automacie została urządzona poza kasynem gry. Z powyższego więc wynika, że urządzającym grę będzie każdy podmiot, który organizuje grę hazardową, w tym grę na automacie, poza kasynem gry, bez względu na to, czy obiektywnie jest zdolny do spełnienia jednego z warunków uzyskania koncesji (zezwolenia) w postaci odpowiedniej, ustawowo określonej formy prawnej prowadzonej działalności regulowanej. Brak więc podstaw do przyjęcia, że skarżący, jako osoba nie prowadząca działalności gospodarczej w żadnej z form przewidzianych przepisem art. 6 ust. 4 u.g.h. nie podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. Zasadnie więc uznano skarżącego za urządzającego gry na automatach, bowiem to on był podmiotem, który stworzył warunki do urządzenia gier na automacie, o czym świadczą wspomniane wyżej regulacje umowy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne zarzuty skargi kasacyjnej i orzekł jak w pkt. 1 sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.