II GSK 1433/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 9 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 790/10 w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: odrzucić skargę kasacyjną I Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę L. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podał, że zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lutego do listopada 2000 r. w części finansowanej zarówno przez płatnika, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych. Powodem odmowy umorzenia należności było ustalenie braku przesłanki ich całkowitej nieściągalności. Sąd I instancji podzielił tę ocenę organu. Wyjaśniając powody oddalenia skargi wskazał, że poziom dochodów uzyskiwanych przez skarżącą umożliwia stałą spłatę należności, natomiast uciążliwość i długotrwałość egzekucji nie może być traktowana jako przesłanka "nieściągalności" w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). U podstaw orzeczenia Sąd powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). II W skardze kasacyjnej sporządzonej przez pełnomocnika skarżącej – doradcę podatkowego, domagano się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie: - art. 145 § 1 ust. 1 pkt a) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarga powinna zostać uwzględniona, a decyzje organów obu instancji uchylone, ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 28 ust. 2 pkt 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, - art. 145 § 1 ust. 1 pkt c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję organu odwoławczego w sytuacji, gdy skarga powinna zostać uwzględniona, a decyzje organów obu instancji uchylone, ze względu na naruszenie przez organy przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności naruszono przepisy art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 k.p.a. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszym rzędzie wymagało oceny, czy skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie, sporządzona przez doradcę podatkowego, była dopuszczalna. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga zatem ustalenia, czy skarga kasacyjna została sporządzona przez podmiot do tego uprawniony. Zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i § 3. Z treści § 2 tegoż przepisu wynika, że przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Z kolei w myśl § 3 tego przepisu skarga kasacyjna może być sporządzona przez: 1) doradcę podatkowego – w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami; 2) rzecznika patentowego – w sprawach własności przemysłowej. W sprawie bezsporne jest, że będący pełnomocnikiem skarżącej M. D. nie jest adwokatem ani radcą prawnym, lecz doradcą podatkowym wpisanym na listę doradców podatkowych pod numerem [...] (treść pełnomocnictwa z dnia 7 lipca 2010 r. – uwierzytelniona kopia tego dokumentu: karta 22 i 45 akt WSA). Należy zauważyć, że zgodnie z art. 35 § 1 p.p.s.a. pełnomocnikiem strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym może być adwokat lub radca prawny a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Do takich należy art. 41 ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym, uprawniający doradcę podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu w zakresie sądowej kontroli decyzji administracyjnych, w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami. W nawiązaniu do tego unormowania w art. 175 § 3 pkt 1 p.p.s.a. przyznano doradcy podatkowemu uprawnienie do sporządzenia skargi kasacyjnej "w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami". Definicję obowiązku podatkowego zawiera art. 4 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tą definicją obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach. Z kolei cło wynika z ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.). Przy braku jego definicji ustawowej, na ogół przyjmuje się, że cło jest świadczeniem pieniężnym o charakterze daninowym, którego pobór związany jest z faktem przywozu, wywozu lub przewozu towarów przez granicę obszaru pokrywającego się na ogół z obszarem państwa (por. P. Hanclich, R. Olszewski, C. Szczepaniak, Prawo celne. Komentarz, Warszawa 1999 r., str. XI). Nie wymaga szerszego wywodu niesporny w sprawie fakt, iż przedmiotem zaskarżenia do Sądu I instancji była decyzja wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. odmówiono bowiem skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 3.825,92 zł oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 2.813 zł, a także umorzono postępowanie w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 1.662,65 zł. Przedmiotem rozstrzygnięcia organu nie było zatem orzekanie o obowiązkach podatkowych, czy celnych ani też w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami. W tej sytuacji pełnomocnikiem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mógł być doradca podatkowy. W efekcie dopuszczenie doradcy podatkowego jako pełnomocnika strony (protokół z rozprawy przed Sądem I instancji) skutkowało wadliwym doręczeniem doradcy podatkowemu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Te uchybienia po stronie Sądu I instancji nie mogą mieć jednak wpływu na badanie przesłanek dopuszczalności skargi kasacyjnej sporządzonej przez podmiot nieuprawniony. Mają jednak znaczenie dla strony, gdyż doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem doradcy podatkowemu było nieskuteczne. W konsekwencji tego przyjąć należało, że skoro doręczenie wyroku z uzasadnieniem okazało się bezskuteczne, to nie powoduje to rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. To zaś oznacza, że skarga kasacyjna, która została wniesiona w tej sprawie przez doradcę podatkowego, któremu jako pełnomocnikowi doręczono odpis wyroku Sądu z uzasadnieniem, który nie był umocowany w świetle art. 35 § 1 p.p.s.a. do jej reprezentowania, jest niedopuszczalna. Rozstrzygnięcie, że doradca podatkowy nie może być ani pełnomocnikiem, ani nie może sporządzić skargi kasacyjnej, czyni ją niedopuszczalną z innych przyczyn, o których stanowi art. 178 p.p.s.a. Aby termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg, orzeczenie musi zostać doręczone w sposób skuteczny. W tej szczególnej sytuacji WSA musi z urzędu dokonać ponownego doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem stronie skarżącej. Z przyczyn wskazanych na wstępie skarga kasacyjna podlegała zatem odrzuceniu na podstawie art. 178 p.p.s.a. i art. 180 p.p.s.a.