II GSK 1512/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 876/13 w sprawie ze skargi I. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia w całości kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 4 grudnia 2013 r., oddalił skargę I. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za bezzasadne. I Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu [...] marca 2012 r. wierzyciel Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. wystawił upomnienia o numerach od UP [...] do UP UPM [...], wzywając do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należne od I. F. (dalej: zobowiązana lub skarżąca) prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą M. I. F. za grudzień 2011 r. Upomnienia te adresowane początkowo na adres siedziby dla prowadzonej działalności gospodarczej przy ul. M. [...] w W., ostatecznie zostały doręczone skarżącej osobiście w miejscu zamieszkania, tj. pod adresem ul. H. O. [...] w W.. Ponadto w dniu [...] marca 2012 r. wierzyciel wystawił upomnienia o nr UP [...] do UP [...] wzywające do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za styczeń 2012 r., które zostały zaadresowane na adres: ul. H. O. [...] w W. i odebrane przez M. W. – pełnomocnika, a zarazem męża zobowiązanej. Z uwagi na nieopłacenie zaległości wykazanych w upomnieniach, Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. (dalej: Dyrektor ZUS) skierował do egzekucji tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] oraz [...] do [...], które zostały doręczone pełnomocnikowi strony wraz z zajęciami rachunku bankowego w dniu [...] lipca 2012 r. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r. Dyrektor ZUS, działając jako organ egzekucyjny i jednocześnie reprezentant wierzyciela, uznał złożone przez zobowiązaną zarzuty za bezzasadne. Wskazał, że deklaracje rozliczeniowe złożone przez płatnika składek mogą być, w oparciu o treść art. 3a § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015; dalej: u.p.e.a.), podstawą dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego za wskazany okres, a zatem prawidłowo określono egzekwowany obowiązek. W opinii Dyrektora ZUS nieuzasadnionym – wobec posiadanych przez organ dokumentów – pozostaje również zarzut braku doręczenia stronie upomnień, ponieważ zostały one prawidłowo doręczone w dniu [...] kwietnia oraz [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor ZUS wyjaśnił także, że w tytułach wykonawczych wskazano adres faktycznego wykonywania przez zobowiązaną działalności gospodarczej i podkreślił, że zarówno upomnienia, jak i zajęcia wraz z tytułami wykonawczymi zostały doręczone zobowiązanej pod adresem zamieszkania. Organ nie zgodził się również z zarzutem zastosowania wobec strony zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej, Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora ZUS. Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem, zobowiązana wniosła skargę domagając się uchylenia postanowień obu instancji, jako sprzecznych z prawem. W jej opinii każde upomnienie winno być doręczone oddzielną przesyłką poleconą, co wynika z brzmienia § 4 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541; dalej: rozporządzenie wykonawcze). Skarżąca wskazała ponadto na kwestię wpisania wadliwych danych w tytule wykonawczym oraz nieprawidłowości dokonanych doręczeń. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 212, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę. W ocenie Sądu pierwszej instancji, podniesione przez skarżącą zarzuty: określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku, braku doręczenia zobowiązanej upomnień, niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz wadliwe zaadresowanie tytułów wykonawczych, oparte na przesłankach wskazanych w pkt 3, 7, 8 i 10 art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, są nieuzasadnione. WSA stwierdził, że wskazanie w przedmiotowych tytułach wykonawczych deklaracji jako podstawy prawnej nie narusza dyspozycji art. 33 pkt 3 u.p.e.a., gdyż deklaracje rozliczeniowe złożone przez płatnika składek mogą być podstawą prawną umożliwiającą egzekucję należności. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie doszło także do naruszenia art. 33 pkt 7 u.p.e.a., gdyż wierzyciel, tj. ZUS, zrealizował obowiązek, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., informując skarżącą o nieuregulowanych należnościach poprzez doręczenie jej upomnień. Twierdzenie strony, że wszystkie upomnienia były bezskuteczne z uwagi na uchybienie obowiązującemu wzorcowi jest bezzasadne, bowiem upomnienie jest jedynie prawną konsekwencją niepoddania się przez stronę ciążącemu na niej obowiązkowi i nie musi być wypełnione zgodnie z określonym wzorcem. Sąd wskazał również, że nie ma zakazu wysyłania większej ilości upomnień w jednej kopercie, zatem wierzyciel doręczając w taki sposób plik upomnień, nie naruszył prawa. W ocenie Sądu słusznie organ egzekucyjny przyjął, że najmniej uciążliwa dla zobowiązanej jest egzekucja z pieniędzy i zastosował w pierwszej kolejności egzekucję z rachunku bankowego. Odnosząc się natomiast do zarzutu, że tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., WSA stwierdził, że z powołanego przepisu nie wynika, aby obowiązkiem wierzyciela było wykazywanie w tytule wykonawczym imion rodziców zobowiązanej. Brak ten, jakkolwiek stanowi uchybienie, to jednak nie ma istotnego wpływu na prawidłowość wystawienia tytułów wykonawczych w zakresie identyfikacji zobowiązanej i nie podważa ich poprawności. Ponadto, adres skarżącej wskazany w tytułach wykonawczych jest adresem zgłoszonym do ZUS, pod którym zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą, a zatem tytuły spełniają wymóg określony w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, adres, pod którym strona rzeczywiście prowadzi działalność gospodarczą – miejsce jej pracy, może zostać wskazany w tytule wykonawczym, a także pod tym adresem można było dokonywać doręczeń. Sąd zauważył, że mimo tak określonego w tytułach wykonawczych adresu, w istocie wszystkie przesyłki w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, były doręczone stronie na adres zamieszkania. II Skargę kasacyjną wniosła I. F., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności naruszenie art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., polegające na błędnym uznaniu, iż wierzyciel może wskazać w tytule wykonawczym kierowanym do osoby fizycznej adres, pod którym prowadzi ona działalność gospodarczą, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem, wskazany adres powinien być aktualnym adresem zamieszkania osoby zobowiązanej; 2. przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.; dalej: k.p.a.) polegające na oddaleniu skargi z nieuwzględnieniem obowiązków organu administracyjnego w zakresie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wskazania i wyjaśnienia podstawy faktycznej oraz prawnej decyzji w oparciu o błędną wykładnię art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz uznanie, iż adres dla doręczeń, będący adresem miejsca pracy osoby fizycznej może, na podstawie art. 42 k.p.a., zostać wpisany do tytułu wykonawczego. Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a w przypadku nieuwzględnienia zarzutu skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania, na podstawie art. 188 p.p.s.a., o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. Dyrektor Izby Skarbowej nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym stawił się pełnomocnik organu i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieskuteczne prawnie są zarówno zarzuty wskazujące na naruszenie prawa procesowego, jak i materialnego. Spór w sprawie sprowadza się do twierdzenia skarżącej, że Sąd pierwszej instancji oddalając skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. błędnie zaakceptował wadliwe działanie organów polegające na wpisaniu w tytułach wykonawczych adresu, pod którym zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą, co zdaniem skarżącej stanowi – poprzez błędną wykładnię – naruszenie art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W ocenie skarżącej WSA dokonał błędnej wykładni art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. bowiem uznał, iż w tytule wykonawczym może być wpisany adres, pod którym osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą i tak sporządzony tytuł wykonawczy będzie spełniał wszelkie wymogi przewidziane przepisami prawa. Ustalenie takie jest, zdaniem skarżącej, nieprawidłowe, bo w rzeczywistości powoływany przepis możliwości takiej nie przewiduje. Prawidłowo sporządzony tytuł wykonawczy powinien zawierać, w odniesieniu do osoby fizycznej, jej adres zamieszkania. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy organy administracyjne zaniedbały obowiązki w zakresie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wskazania i wyjaśnienia podstawy faktycznej oraz prawnej decyzji. Z powyższymi zarzutami nie można się zgodzić. Jak wynika z akt sprawy, podstawę prawną wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział I w W. tytułów wykonawczych stanowiły deklaracje rozliczeniowe złożone przez zobowiązaną, które zgodnie z art. 3a § 1 pkt 1 u.p.e.a., mogą stanowić podstawę wystawienia tytułu wykonawczego . Z kolei, wystawienie tytułów wykonawczych, zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., poprzedzone zostało przesłaniem zobowiązanej upomnień z dnia [...] marca 2012 r. o numerach od UP [...] do UP [...] oraz z dnia [...] marca 2012 r. od nr UP [...] do nr UP [...]. Przesyłka pocztowa zawierająca zawiadomienia o zajęciu oraz odpisy tytułów wykonawczych przesłana skarżącej na adres prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, tj. ul. M. [...] w W., została zwrócona nadawcy w dniu [...] maja 2012 r., z adnotacją doręczyciela "Adresat wyprowadził się". Ponownie przesyłkę zawierającą zawiadomienia o zajęciu oraz odpisy tytułów wykonawczych wysłano na adres zamieszkania zobowiązanej, tj. ul. H. O. [...] w W.. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że przesyłkę odebrał pełnomocnik skarżącej w dniu [...] lipca 2012 r. Powyższe ustalenia organów podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., słusznie uznając, że nie naruszono przepisów prawa regulujących zasady doręczania pism w postępowaniu egzekucyjnym. Przechodząc do zarzutu, że tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten nie jest uzasadniony. Z treści art. 27 § pkt 2 u.p.e.a. wynika, że wystawiony przez wierzyciela i kierowany do egzekucji tytuł wykonawczy winien m. in. zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Jak prawidłowo uznał Dyrektor Izby Skarbowej w W., co zaakceptował również Sąd pierwszej instancji, wpisanie w tytułach wykonawczych adresu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, tj. ul. M. [...] w W., nie może skutkować stwierdzeniem, że egzekucja podlega umorzeniu w sytuacji, gdy tytuły te zostały skutecznie doręczone pełnomocnikowi – mężowi zobowiązanej w dniu [...] lipca 2012 r. Należy w tym miejscu przypomnieć, że wzór tytułu wykonawczego określony przez Ministra Finansów w rozporządzeniu wykonawczym z dnia 22 listopada 2001 r., zawiera nie tylko elementy określone w art. 27 u.p.e.a., ale wymaga podania też innych informacji dotyczących zobowiązanego, takich jak: NIP lub PESEL. W przedmiotowych tytułach wykonawczych poprawnie wskazano powyższe informacje, można zatem stwierdzić, że dane, które zostały zawarte w treści tytułów wykonawczych w pełni i w sposób nie budzący wątpliwości identyfikują osobę zobowiązaną. Odnosząc się zaś do kwestii adresu do doręczeń należy wskazać, że w świetle regulacji zawartej w art. 42 § 1 k.p.a., podstawowymi miejscami doręczeń pism osobom fizycznym jest mieszkanie adresata lub jego miejsce pracy. W orzecznictwie wskazuje się, że przepis ten nie ustanawia wiążącej organ prowadzący postępowanie kolejności miejsc, w których doręczenie może nastąpić. W tej sytuacji uprawniona jest teza, że wybór miejsca doręczenia należy, co do zasady, do organu administracji publicznej, przed którym toczy się sprawa (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 1956/13, LEX nr 1640509). Zasada ta, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, doznaje ograniczenie jedynie wówczas, gdy strona spośród miejsc wymienionych w art. 42 § 1 k.p.a. wybiera i wskazuje adres do doręczeń. Taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W zależności zatem od okoliczności, organ może doręczyć pismo w mieszkaniu osoby fizycznej lub w jej miejscu pracy, albo wręczyć pismo tej osobie w lokalu organu (§ 2 art. 42 k.p.a.). W rozpoznawanej w granicach skargi kasacyjnej sprawie pozostaje bezsporne, że przesyłki z upomnieniami z dnia [...] marca i z dnia [...] marca 2012 r. oraz tytuły wykonawcze z dnia [...] maja 2012 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu z dnia [...] maja 2012 r., zostały skutecznie doręczone zobowiązanej na adres zamieszkania przy ul. H. O. [...] w W.. Z tych też względów należy stwierdzić, że prawidłowo WSA uznał, że umieszczenie w przedmiotowych tytułach wykonawczych adresu, pod którym faktycznie zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą, nie pozbawia skuteczności doręczenia stronie tych tytułów wykonawczych, bowiem poprawnie wskazano w nich informacje dotyczące zobowiązanej, tj.: NIP i PESEL i te dane – poza danymi osobowymi – w pełni i w sposób nie budzący wątpliwości identyfikują osobę zobowiązaną. Naczelny Sąd Administracyjny z wyżej wskazanych względów uznał skargę kasacyjną za niezasadną i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu. Uwzględniając z kolei sytuację materialną skarżącej oraz charakter rozpatrywanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ma miejsce szczególny przypadek, który uzasadnia odstąpienie od zasądzenia w całości kosztów na rzecz organu i z tego powodu, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia od skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.