II GSK 1844/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. S. P. "S." w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1739/10 w sprawie ze skargi D. S. P. "S." w B. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1739/10 oddalił skargę D. S. P. "S." z siedzibą w B. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec udzielenia patentu na wynalazek pt. "Układ blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka". Wojewódzki Sąd Administracyjny za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Urząd Patentowy RP oddalił sprzeciw D. S. P. "S." z siedzibą w B. w sprawie o unieważnienie patentu nr [...] udzielonego na rzecz J. C., z pierwszeństwem od dnia 18 grudnia 1998 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że zgłoszony sprzeciw oparty był na zarzucie, iż wynalazek objęty patentem nie spełnia ustawowych przesłanek określonych w art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, gdyż wynika w sposób oczywisty z przedłożonego francuskiego opisu patentowego nr 2712158. Uprawniony z patentu uznał sprzeciw za bezzasadny i podniósł, że jego wynalazek umożliwia osiągnięcie bardziej korzystnych skutków, poprzez "zatrzaskowe", a nie "wciskowe" zablokowanie poprzeczki we wrębie. Dzięki temu oraz odpowiedniemu ukształtowaniu zaczepu możliwe jest stosowanie mniejszej siły. O zaletach wynalazku – zdaniem uprawnionego – świadczy to, że jest stosowany, natomiast uprawnionemu nie są znane przedsiębiorstwa, które stosowałyby rozwiązanie według przeciwstawionego opisu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. [...] Urząd Patentowy RP unieważnił patent nr [...], jako niespełniający przesłanki nieoczywistości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w wyniku skargi J. C. wyrokiem z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 605/06 uchylił powyższą decyzję stwierdzając, iż Urząd nie określił, jaki stan techniki wynika z przeciwstawionego francuskiego opisu patentowego, nie przedstawił jasnego i jednoznacznego wywodu, w jaki sposób znawca w tej dziedzinie może rozwiązać problem techniczny oraz nie odniósł się do kształtu zaczepu zabezpieczającego, jak również możliwości uzyskania nowych, wyższych jakościowo efektów technicznych. W ponownym postępowaniu prowadzonym przez Kolegium Orzekające UP RP obie strony przedstawiły analizy porównawcze modelu spornego zaczepu według rysunku załączonego do dokumentacji zgłoszeniowej spornego wynalazku i modelu zaczepu według rysunku załączonego do przeciwstawionego patentu francuskiego. Wnoszący sprzeciw powołując się wyniki przeprowadzonej we własnym zakresie symulacji komputerowej oraz na raport z badań przeprowadzonych przez Akademię Górniczo - Hutniczą dowodził wyższości modelu francuskiego ze względu na niższe naprężenia przy takich samych obciążeniach. Uprawniony, powołując się na komputerową symulację sprawdzającą i opinię wykazywał, że wyniki symulacji komputerowych przedstawionych przez stronę przeciwną są błędne ze względu na przyjęte założenia o równości sił reakcji działających na porównywane zaczepy, podczas, gdy rzeczywista siła reakcji w rozwiązaniu francuskim jest ośmiokrotnie wyższa. Według uprawnionego, sporny zaczep, dzięki kształtowi "zwężającego się płaskownika", wykazuje jednakowe odkształcenia jednostkowe i niewielkie stałe naprężenia wzdłuż długości zaczepu, co świadczy o wyższości tego rozwiązania. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Urząd Patentowy RP ponownie unieważnił patent nr [...], przy czym decyzja ta została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1820/08. W ocenie Sądu, Urząd nie zastosował się do wytycznych sformułowanych w wyroku z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 605/06, w szczególności nie odniósł się do twierdzeń i dowodów skarżącego o uzyskiwaniu przez stosowanie rozwiązania wg patentu nowych, jakościowo wyższych efektów technicznych, nie rozpatrzył zgromadzonego materiału dowodowego w sposób prawidłowy, niekonsekwentnie i selektywnie stosował metody badawcze przy porównywaniu wynalazków. Według stanowiska Sądu, w przypadku sporu co do przesłanki nieoczywistości Urząd Patentowy RP zasadniczo nie może poprzestać na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek tego kryterium i powinien powołać się na odpowiednie dowody, a w miarę możliwości na opinię biegłego specjalisty w danej dziedzinie techniki. Sąd zwrócił uwagę, że skomplikowana materia rozpatrywanej sprawy usprawiedliwia rozszerzenie materiału dowodowego o wiadomości specjalne uzyskane od biegłego specjalisty. W ponownym postępowaniu, na rozprawie w dniu 7 października 2009 r., Kolegium Orzekające na wniosek wnoszącego sprzeciw dopuściło dowód z opinii biegłego z Wydziału Mechatroniki Politechniki Warszawskiej na okoliczność, czy sporny wynalazek objęty patentem nr [...] wynika, czy też nie wynika w sposób oczywisty z przeciwstawionego rozwiązania objętego patentem francuskim. Pismem z dnia 30 października 2009 r. wnoszący sprzeciw cofnął wniosek o powołanie biegłego. Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2010 r. wnoszący sprzeciw podtrzymał żądanie unieważnienia spornego patentu, natomiast uprawniony wniósł o jego oddalenie. W odniesieniu do zarzutów sprzeciwu uprawniony podał, że poprzeczka opierająca się o pozycjonery jest zamocowana na stałe i nie ma możliwości obrotu wokół własnej osi, rozłożony leżak daje się przenosić bez składania, ponieważ kształt pozycjonerów pozwala na zablokowanie tejże poprzeczki. Uprawniony wskazał ponadto, że zasadniczą różnicą w stosunku do przeciwstawionego rozwiązania francuskiego jest kształt zaczepu, który nie pozwala na jego wypaczanie i uniemożliwia wypadanie poprzeczki, przy czym rozwiązanie wg wynalazku francuskiego nie daje ani możliwości uzyskania takich efektów, jak według spornego wynalazku, ani nie prowadzi do uzyskania zaczepu według spornego wynalazku. Rozwiązanie francuskie stanowi mniejsze zabezpieczenie leżaka przed złożeniem. Urząd Patentowy RP oddalił sprzeciw. Wskazał, iż istota rozwiązania, wyróżniająca je z aktualnego stanu techniki, charakteryzuje się tym, że na dźwigarach ramy głównej leżaka jest utwierdzony zestaw oddzielnych pozycjonerów, przy czym każdy z tych pozycjonerów jest usytuowany w bezpośrednim sąsiedztwie wrębu i składa się z płytki mocującej i elastycznego zaczepu. Szczegółowe warianty rozwiązania przedstawiono w 5 zastrzeżeniach zależnych, które należy odczytywać każdorazowo, łącznie z zastrzeżeniem niezależnym 1, od którego zostały one uzależnione. Zastrzeżenie drugie określa wariant, wyróżniony tym, że pozycjoner jest przytwierdzony do dźwigara od dolnej strony wrębu. Zastrzeżenie trzecie określa wariant, wyróżniony tym, że elastyczny zaczep mający postać zwężającego się płaskownika, ma łukowy profil osadczy (łukowo ukształtowany obszar osadczy krawędzi dolnej zaczepu) i łukowy profil zatrzaskowy (łukowo ukształtowany obszar zamykający krawędzi dolnej zaczepu), wypukłości tych profili są względem siebie przeciwnie skierowane, zaś łukowy profil zatrzaskowy jest zwrócony wypukłością ku górnej krawędzi dźwigara. Zastrzeżenie czwarte określa wariant, wyróżniony tym, że najniżej położony punkt łukowego profilu zatrzaskowego jest usytuowany względem dźwigara ramy głównej w odległości mniejszej od grubości poprzeczki ramy pomocniczej, o co najmniej 20% wartości tej grubości. Zastrzeżenie piąte określa wariant, wyróżniony tym, że elastyczny zaczep pozycjonera jest odkształcalny sprężyście, zaś jego współczynnik sprężystości jest zawarty w granicach 5 do 8 N/mm odkształcenia dla najniżej położonego punktu profilu zatrzaskowego. Zastrzeżenie szóste określa wariant, wyróżniony tym, że pozycjoner jest wykonany z termoutwardzalnego tworzywa sztucznego. W ocenie organu, rozwiązanie to oraz rozwiązanie przeciwstawione, wykazują duże podobieństwo w zakresie niektórych cech istotnych, jednak nie są tożsame. W rozwiązaniu przeciwstawionym zespół pozycjonerów jest monolitem w postaci pozycjonerów połączonych z listwą mocującą, natomiast w rozwiązaniu spornym są to oddzielne pozycjonery składające się "z płytki mocującej i elastycznego zaczepu". Ekwiwalentność obu tych rozwiązań, idąc od zespołu ze wspólną listwą do oddzielnych wieszaków, nie jest - w ocenie Kolegium - jednoznaczna, ponieważ dla specjalisty w dziedzinie połączeń oczywista byłaby droga odwrotna, tzn. zastąpienie pojedynczych pozycjonerów wspólnym, monolitycznym elementem zabezpieczającym, teoretycznie, a więc w oczekiwany sposób, bardziej wytrzymałym, sprawiającym "solidniejsze wrażenie" i nieosłabionym wielokrotnymi punktami mocowania. Podzielenie monolitycznego i "solidniejszego" elementu zabezpieczającego na pojedyncze wieszaki wymaga dodatkowej twórczości wynalazczej, (jako że teoretycznie osłabia się całą konstrukcję łącznie z leżakiem) przede wszystkim w zakresie celowości takiego działania, jak i ewentualnych efektów. W uzasadnieniu decyzji Urzędu Patentowego powołując się na treść opisu wynalazku objętego spornym patentem wskazano, iż problemem rozwiązywanym przez chroniony wynalazek jest zabezpieczenie przeciwko niekontrolowanemu składaniu się leżaka, również z możliwością jego przenoszenia w stanie rozłożonym i usytuowania na nierównej powierzchni. Wprawdzie rozwiązanie według przeciwstawionego francuskiego opisu patentowego rozwiązuje ten sam problem, jednak w obu przypadkach osiągnięte to zostało poprzez znacznie różniące się środki techniczne. Zdaniem Kolegium, zasadniczą różnicę stanowi ograniczenie (przynajmniej o jeden) stopnia swobody niezależnego ruchu obrotowego wokół własnej osi poprzeczki według wynalazku objętego spornym patentem w stosunku do przeciwstawionego rozwiązania francuskiego. Organ stwierdził, iż w przypadku rozwiązania spornego budowa zespołu pozycjoner-wręb jak i przekrój samej poprzeczki 4a są takie (p. fig 2 opisu patentowego nr [...]), że po zablokowaniu poprzeczki 4a w pozycjonerze 6 nie jest możliwy jej obrót wokół własnej osi, a przez to obrót ramy pomocniczej 4 wokół poprzeczki 4a. W rozwiązaniu przeciwstawionym, poprzeczka 16 ma przekrój okrągły i w przypadku zamocowania we wklęsłości 26 może się ona obracać wokół własnej osi, a przez to zespół ramiaków 14, 15 może się obracać wokół poprzeczki 16, ponieważ średnica 32 wklęsłości 26 jest większa od przekroju poprzeczki 16 (p. fig 1-3 opisu FR2712158). W ocenie organu, wynalazek umożliwia osiągnięcie korzystnych, wyższych jakościowo skutków, poprzez "zatrzaskowe", a nie "wciskowe" zablokowanie poprzeczki we wrębie. Organ przyjął, że określenie zablokowanie "zatrzaskowe" w zakresie ruchu obrotowego poprzeczki 4a oznacza "unieruchamiane dzięki stałemu, sprężystemu odkształceniu pozycjonera 6" (ponieważ nie spada ono do wartości zerowej po wprowadzeniu poprzeczki), podczas gdy w rozwiązaniu przeciwstawionym poprzeczka 16 nie jest w zasadzie zablokowana w zakresie ruchu obrotowego (p. wspomniana różnica średnic), a więc po wprowadzeniu poprzeczki odkształcenie pozycjonera spada do wartości początkowej. Oba rozwiązania mają jednakże charakter "wciskowy", gdyż wymagają przeciśnięcia poprzeczki (4a i 16) poprzez odpowiednio łukowy profil zatrzaskowy 6d i część blokującą 31. Dalej, odnosząc się do samych zaczepów zabezpieczających, Urząd stwierdził, że zarówno w aspekcie kształtu jak i sposobu działania, nie mają takiej wspólnej płaszczyzny konstrukcyjnej, aby zarzut oczywistości rozwiązania spornego był jednoznacznie uzasadniony. Organ zaznaczył, że zastrzeżenia zależne spornego wynalazku jedynie precyzują cechy rozwiązania zasadniczego zawartego w zastrzeżeniu niezależnym, a ponieważ nie rozszerzają zakresu ochrony nie mogą podważyć pozytywnej oceny nieoczywistości spornego wynalazku. W uzasadnieniu decyzji wskazano ponadto, iż na wniosek wnoszącego sprzeciw oraz realizując zalecenie Sądu zawarte w wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1820/08, Kolegium Orzekające podjęło postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego z Wydziału Mechatroniki Politechniki Warszawskiej, jednakże wnoszący sprzeciw wycofał wniosek. W związku z tym sprawa rozpoznana została na podstawie zgromadzonych dowodów. Organ zaznaczył, że decyzje w sprawach ochrony własności przemysłowej podejmowane są przez Kolegia orzekające, w skład których wchodzą biegli, eksperci, znawcy dziedziny techniki, z której pochodzi wynalazek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. S. P. "S." wniosła o uchylenie powyższej decyzji ze względu na naruszenie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. nr 119 poz. 1117 ze zm.), a także art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. i art. 153 p.p.s.a. Zdaniem strony skarżącej, stanowisko organu, że sporny patent nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki nie znajduje poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Urząd Patentowy RP dokonał odmiennej interpretacji i oceny materiału dowodowego, niż w dniach 15 grudnia 2005 r. i 7 kwietnia 2008 r. nie wskazując z jakich powodów wynika zmiana stanowiska. Strona argumentowała ponadto, że ustalając stan techniki Urząd Patentowy RP ograniczył się do analizy francuskiego opisu patentowego, nie wziął natomiast pod uwagę innych zarejestrowanych patentów, w tym polskiego patentu nr [...], który przedstawia ideę pojedynczego pozycjonera, blokującego oparcie leżaka, francuskiego patentu nr FR 778298, brytyjskiego patentu nr GB 429966 oraz dowodów znajdujących się w aktach sprawy przeczących tezie o twórczym podzieleniu monolitycznego elementu zabezpieczającego na pojedyncze wieszaki. Strona skarżąca podniosła ponadto, że organ nie zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1820/08 WSA, gdyż rozpatrzył sprawę bez powołania biegłego. Urząd Patentowy RP wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Również J. C. - jako uczestnik postępowania - wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż aby dane rozwiązanie o charakterze technicznym mogło zostać opatentowane, musi spełniać trzy kryteria tzw. zdolności patentowej - nowość, nieoczywistość i stosowalność. Z nieoczywistością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, przez który należy rozumieć wszystko, co zostało ujawnione przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu. Ustalenie kryterium nieoczywistości rozwiązania to wieloetapowy proces obejmujący określenie właściwego stanu techniki, zidentyfikowanie cech zgłoszonego wynalazku, przyjęcie właściwego miernika oceny oraz wyznaczenie progu oczekiwanego postępu. Ocenę, czy dane rozwiązanie jest oczywiste, czy też nie, przeprowadza się odwołując się do opinii, jaką wydałby na ten temat przeciętny fachowiec (znawca) z tej dziedziny techniki, do której należy zaliczyć zgłoszony w Urzędzie Patentowym RP pomysł. Powołując się szeroko na poglądy prezentowane w doktrynie i orzecznictwie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż rozwiązanie jest patentowalnym wynalazkiem, o ile w jego obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy nieoczywisty element. Według stanowiska Sądu pierwszej instancji organ prawidłowo ustalił aktualny stan techniki oraz założył elementarny poziom wiedzy przeciętnego specjalisty w tej dziedzinie. Na tej podstawie, omawiając szczegółowo zgromadzony materiał dowodowy, prawidłowo ocenił, że sporne rozwiązanie spełnia warunek nieoczywistości. Wskazał mianowicie, iż rozwiązanie przeciwstawione ujawnia urządzenie przeznaczone do blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka, ustalanego położeniem poprzeczki ramy pomocniczej we wrębach dźwigarów ramy głównej, przy czym na każdym z dźwigarów ramy głównej zamocowany jest zespół pozycjonerów umieszczonych na wspólnej listwie mocującej. Każdy z tych pozycjonerów jest usytuowany w bezpośrednim sąsiedztwie wrębu i składa się z elastycznego zaczepu połączonego ze wspólną listwą mocującą, przy czym poprzeczka ma przekrój okrągły i w przypadku zamocowania we wklęsłości może się ona obracać wokół własnej osi, a poprzez to zespół ramiaków, może się obracać wokół poprzeczki, ponieważ średnica wklęsłości jest większa od przekroju poprzeczki. Natomiast w rozwiązaniu według spornego patentu budowa zespołu pozycjoner-wręb jak i przekrój samej poprzeczki są takie, że po zablokowaniu poprzeczki w pozycjonerze nie jest możliwy jej obrót wokół własnej osi a przez to obrót ramy pomocniczej wokół poprzeczki. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Urzędu Patentowego, iż zasadniczą różnicą między spornym patentem a patentem przeciwstawionym jest ograniczenie (przynajmniej o jeden) stopnia swobody, w tym przypadku niezależnego ruchu obrotowego wokół własnej osi, poprzeczki wg spornego patentu w stosunku do przeciwstawionego rozwiązania francuskiego, co daje możliwość przenoszenia leżaka w stanie złożonym, jak i możliwość ustawiania i użytkowania na nierównej powierzchni. W odniesieniu do porównywanego rozwiązania francuskiego stwierdzono, że taki obrót zespołu ramiaków jest możliwy, co może prowadzić do niekontrolowanych ruchów poprzeczki. Zdaniem WSA Urząd poprawnie wskazał, co należy rozumieć pod pojęciami "zatrzaskowe" i "wciskowe" zablokowanie poprzeczki w obu rozwiązaniach i jaka jest istotna różnica zarówno w aspekcie kształtu jak i sposobu działania obu mechanizmów. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego odmiennej oceny zgromadzonego materiału przez kolejne składy Kolegium Orzekającego UP RP Sąd pierwszej instancji wskazał, iż rozpoznając ponownie sprawę i stosując się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r. Kolegium wzięło pod uwagę te cechy konstrukcyjne spornego rozwiązania, których w jego ocenie, nie dało się wywieść z przeciwstawionego stanu techniki. WSA nie podzielił stanowiska skarżącej odnośnie do naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a., przyjmując, że nastąpiła istotna zmiana stanu faktycznego uprawniająca Urząd Patentowy do rezygnacji z przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Sąd podkreślił, iż Urząd Patentowy związany jest granicami wniosku, a dowód z opinii miał być przeprowadzony na poparcie argumentacji sprzeciwiającego, podczas, gdy ten wniosek o powołanie biegłego cofnął, co pozwala przyjąć, iż uznał, że przedstawiony materiał dowodowy jest wystarczający do oceny jego sprzeciwu bez biegłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ponadto, iż dokumenty, z których skarżąca wywodzi pozytywne dla siebie skutki w postaci oczywistości spornego rozwiązania, znane skarżącej już na etapie postępowania prowadzonego przed organem, zostały przedstawione Sądowi dopiero razem z wniesioną skargą - jako zarzut oczywistości spornego rozwiązania, nie mogły zatem stać się przedmiotem oceny Urzędu Patentowego w prowadzonym przez ten organ postępowaniu. W tym zakresie Sąd argumentował, iż sprawa toczyła się przed organem w trybie spornym (art. 255 ust.1 pkt 9 p.w.p.). Zgodnie z ust. 3 art. 255 p.w.p. Urząd Patentowy rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę. Wniosek o unieważnienie spornego patentu na wynalazek określa zatem zakres sprawy administracyjnej wyznaczając jej granice zarówno, co do okoliczności faktycznych jak i podstawy prawnej. Sporny charakter postępowania powoduje, że cechuje je kontradyktoryjność. To strona wszczynająca spór (na wniosek lub sprzeciw uznany za bezzasadny) określa, w jakim zakresie patent nie spełnia kryterium nieoczywistości i przedkłada dowody na poparcie swojego stanowiska. Tylko w sprawach nieuregulowanych w ustawie - Prawo własności przemysłowej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 256 ust.1 p.w.p.). Oznacza to, że przepisy kpa mające zastosowanie do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym podlegają odpowiednim modyfikacjom, stosownie do istotnych cech tego postępowania. Sąd pierwszej instancji powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 364/06 wskazując, iż charakter postępowania spornego został ukształtowany na wzór postępowania cywilnego z tą różnicą, iż z woli ustawodawcy organem państwa rozstrzygającym na pewnym etapie spór pomiędzy dwoma profesjonalnymi podmiotami gospodarczymi jest organ administracji publicznej. W konsekwencji, zasada działania Urzędu Patentowego z urzędu w takim postępowaniu w kwestiach ustalania stanu faktycznego sprawy i jej wszechstronnego wyjaśnienia, zawarta w przepisach art. 7, 75, 77 i 80 k.p.a., podlega odpowiedniej modyfikacji, stosownie do istoty tego postępowania, (wynikającej z art. 164 i 255 ust. 1 p.w.p.) zakładającej aktywność dowodową stron. W sprawach spornych inicjatywa dowodowa należy do stron i organ nie jest zobligowany do poszukiwania, czy zwracania stronom uwagi na potrzebę zgłaszania dalszych dowodów. W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie przedłożyła dokumentów będących w jej posiadaniu, z których wywodziła pozytywne dla siebie skutki, a tym samym uniemożliwiła organowi ich ocenę. Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła D. S. P. "S." reprezentowana przez rzecznika patentowego. Strona zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na podstawie stanu faktycznego przyjętego w tym wyroku oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w skardze kasacyjnej zarzucono: 1. Naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, t.j.: - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art.80 kpa poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo, że Urząd Patentowy RP nie dokonał oceny udowodnienia danej okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w szczególności wykazania, że określone w decyzji cechy techniczne, znajdujące oparcie w istocie rozwiązania i w zastrzeżeniach patentowych, pozwalają uzyskać korzyści inne niż w przypadku przeciwstawionego francuskiego opisu patentowego nr FR 2712158; - art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art.77 §1 kpa, poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo braku wyczerpującego rozpoznania zebranego materiału dowodowego przez UP RP; - art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art.7 kpa, poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo niepodjęcia przez UP RP kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej oraz interesu demokratycznego państwa prawnego, przez co doszło do pozostawienia w obrocie prawnym prawa, które nie spełnia ustawowych wymogów; - art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 107 §3 kpa, poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo niewskazania przez UP RP, dlaczego odmówił mocy dowodowej ustaleniom poprzednich Kolegiów Orzekających, a zwłaszcza Kolegium z dnia 7 kwietnia 2007 r. dokonanych przez specjalistów o kwaIifikacjach odpowiadających charakterowi sprawy; - art.106 §3 p.p.s.a., poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodów uzupełniających z dokumentów ujawnionych po wydaniu zaskarżonej decyzji, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo nieuwzględnienia przez UP RP nowych istotnych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych UPRP, które mogą wskazywać w sposób ewidentny na brak ustawowych przesłanek do udzielenia patentu nr [...]. 2. Naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj. art.10 i art. 16 ust.3 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26 poz. 117 - dalej uow)., w związku z art. 315 ust.3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. Dz 2003 r. Nr 119 poz.1 117 - dalej pwp), poprzez przyjęcie, że nieoczywiste (twórcze) są cechy, które nie mają żadnego związku z treścią zastrzeżeń patentowych. W przedstawionym uzasadnieniu wskazanych zarzutów strona podniosła, że Sąd pierwszej instancji nie uchylił i nie stwierdził wydania z naruszeniem prawa zaskarżonej decyzji pomimo dowolności ustaleń organu w zakresie przesłanki nieoczywistości. Strona zakwestionowała stanowisko organu zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z którym zasadniczą różnicą między spornym patentem a patentem przeciwstawionym jest ograniczenie (przynajmniej o jeden) stopnia swobody niezależnego ruchu obrotowego wokół własnej osi, poprzeczki wg spornego patentu w stosunku do francuskiego przeciwstawionego rozwiązania francuskiego. Autor skargi kasacyjnej zaznaczył, iż WSA, podobnie jak UP RP, nie wskazuje, według jakiej skali mierzony jest stopień swobody oraz czy ten jeden stopień swobody jest wystarczający do stwierdzenia poziomu wynalazczego rozwiązania (nieoczywistość). Strona podniosła, iż w zgromadzonym materiale dowodowym nie znajduje potwierdzenia okoliczność, iż we francuskim dokumencie FR 2712158 poprzeczka 16 ma przekrój okrągły i w przypadku zamocowania we wklęsłości 26 może się ona obracać wokół własnej osi. Ponadto przekrój poprzeczki nie jest wymieniony w opisie patentowym [...] ani jako zastrzeżenie, ani jako element istotny, a nawet jako korzystny skutek rozwiązania. Dalej zwrócono uwagę, że w obu porównywanych rozwiązaniach przekrój poprzeczki odpowiada kształtowi gniazda we wrębie, a sama poprzeczka jest tam wciskana przy użyciu pewnej siły poprzez wejście, które jest mniejsze od średnicy poprzeczki, a następnie zatrzaskiwana w gnieździe przez element zatrzaskowy położony najbliżej przeciwległej powierzchni wejścia. Podniesiono przy tym, iż definicja połączenia zatrzaskowego powołana w zaskarżonej decyzji pochodzi z nieoznaczonego źródła i jest sprzeczna z powołaną w decyzji z dnia 7 kwietnia 2008 r. definicją pochodzącą z Leksykonu naukowo – technicznego. Powołując się na poglądy doktryny i orzecznictwo sądowe autor skargi kasacyjnej argumentował, iż na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie do przyjęcia jest takie rozumienie koncepcji prowadzenia postępowania dowodowego, przy którym organ administracji przyjmuje całkowicie bierną postawę, ograniczając się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty będące podstawą jej żądania i przerzucając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę. Wskazując na naruszenie art.145 §1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art.145 §1 pkt 5 kpa wnosząca skargę kasacyjną wskazała, iż w rozpatrywanej sprawie po wydaniu decyzji UP RP z dnia [...] kwietnia 2010 r. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe dowody istniejące w dniu wydawania decyzji, nieznane organowi. Urząd powinien był zatem wznowić postępowanie i ponownie ocenić całość materiału dowodowego. Strona zaznaczyła ponadto, że podtrzymuje sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez rozpatrzenie sprawy bez powołania biegłego tj. wbrew wytycznym wynikającym z wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1820/08. W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. C. wniósł o oddalenie tej skargi w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, co następuje: Ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz.U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie określone w § 2 powołanego przepisu przesłanki nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. We wniesionej skardze kasacyjnej sformułowano zarówno zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego tj. art. 10 i 16 ust. 3 ustawy o wynalazczości, jak i przepisów postępowania, które polegało - zdaniem strony - na nieuwzględnieniu skargi i jej oddaleniu pomimo naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa, a także na naruszeniu art.106 § 3 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Nie z samego petitum, ale z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca również naruszenie art. 153 p.p.s.a. Charakter przedstawionych zarzutów, wśród których także te obejmujące przepisy prawa materialnego sprowadzają się w istocie do twierdzenia o zastosowaniu przepisów do błędnie ustalonego stanu faktycznego, uzasadniają ich łączne rozpatrzenie. Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że unieważnienie patentu w wyniku wniesienia w trybie art. 246 ust.1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej - tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. nr 119 poz. 1117 ze zm. (powoływana jako: p.w.p.) umotywowanego sprzeciwu wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego o jego udzieleniu jest szczególnym przypadkiem unieważnienia prawa wyłącznego. Sprawy o unieważnienie wszczęte na skutek złożenia sprzeciwu uznanego przez uprawnionego za bezzasadny rozstrzygane są w trybie postępowania spornego (art. 255 ust. 1 pkt 9 p.w.p.). Postępowanie sporne prowadzone jest według przepisów zawartych w Tytule VII od art. 255-258 p.w.p. Tylko w sprawach nieuregulowanych w ustawie - Prawo własności przemysłowej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 256 ust. 1 p.w.p.). Jak trafnie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 255 ust.4 p.w.p. Urząd Patentowy rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę. Stosownie zatem do omawianej regulacji, to strona wszczynająca spór określa, w jakim zakresie nie zostały jej zdaniem spełnione ustawowe przesłanki do uzyskania ochrony patentowej i przedkłada dowody na poparcie swojego stanowiska. W ten sposób zakres badania kwestionowanego rozwiązania, jak też zakres postępowania dowodowego, zdeterminowany jest treścią zarzutów postawionych przez wnoszącego sprzeciw oraz treścią dowodów zgłoszonych przez strony w toku postępowania. W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia strona wnosząca sprzeciw powołała się na niespełnienie przez rozwiązanie objęte spornym patentem kryterium nieoczywistości, wynikającego z art. 10 ustawy o wynalazczości, według którego - stosownie do art. 315 ust. 3 p.w.p. - ocenia się w rozpatrywanej sprawie warunki wymagane do uzyskania patentu. W sprzeciwie zarzucono, że rozwiązanie według patentu nr 187571 wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki zawartego we francuskim opisie patentowym nr 2712158. Ocenie organu poddane zostało kryterium nieoczywistości, a zakres tej oceny - stosownie do art. 255 ust. 4 p.w.p. sprowadzał się do weryfikacji przesłanki nieoczywistości rozwiązania wobec przeciwstawionego opisu patentowego. Ze względu na wspomnianą kontradyktoryjność postępowania spornego, wpływ na zakres zgromadzonych w sprawie dowodów, a przez to i na możliwość ustalenia przez Urząd Patentowy RP stanu faktycznego sprawy, mieli strona wnosząca sprzeciw oraz uprawniony z patentu, reprezentowani przez fachowych pełnomocników. Rolą organu było natomiast przeprowadzenie oceny zgromadzonych dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż rozpatrując sprawę w tak określonych granicach Urząd Patentowy wywiązał się z wynikających z art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa obowiązków tj. zbadał zarzuty podniesione przez stronę, w sposób wyczerpujący rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy oraz uzasadnił swoją decyzję. Organ prawidłowo ustalił stan techniki wynikający z przeciwstawionego rozwiązania, określił problem, który powinien być rozwiązany (zabezpieczenie przed niekontrolowanym składaniem się leżaka z możliwością przenoszenia w stanie rozłożonym i usytuowania na nierównej powierzchni), przeprowadził rozważania, czy sporny wynalazek w odniesieniu do przeciwstawionego rozwiązania mógł być oczywisty dla znawcy w danej dziedzinie. Jak wynika z tych części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które powołał Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, Urząd Patentowy uwzględnił przy rozpatrywaniu sprawy, iż spornym patentem objęty jest "układ blokowania przestrzennego konstrukcji nośnej leżaka". Dokonując porównania tego wynalazku z rozwiązaniem przeciwstawionym nie ograniczył się wyłącznie do analizy poszczególnych elementów, ale do całości rozwiązania z uwzględnieniem wzajemnych relacji pomiędzy poszczególnymi elementami układu tj. poprzeczką ramy pomocniczej, pozycjonerem i wrębem. W odniesieniu do zarzutu, iż organ, a zanim Sąd pierwszej instancji opierają swoją ocenę co do nieoczywistości rozwiązania objętego spornym patentem na cechach, które nie zostały zastrzeżone jako element istotny, ani jako korzystny skutek tego rozwiązania zauważyć należy się, że zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o wynalazczości zastrzeżenia patentowe określają zakres ochrony wynalazku, jednak bez jednoznacznej ich wykładni w postaci opisu i przykładu wykonania, tak, aby zamieszczone dane uzasadniały zakres ochrony, nie ma pełni możliwości porównania przedmiotu rozwiązania spornego z przeciwstawionym szczególnie w zakresie tych cech istotnych, które mogą być uznane za potwierdzające zarzut oczywistości. Wbrew twierdzeniom kasatora, zgromadzony materiał dowodowy w postaci francuskiego opisu patentowego według zgłoszenia nr 2712158 oraz przedstawione przez strony wyniki badań i ekspertyzy potwierdzają, iż porównywane rozwiązania, pomimo, że stanowią odpowiedź na ten sam problem i wykazują duże podobieństwo w zakresie niektórych cech istotnych, nie są tożsame. Występują między nimi różnice, polegające nie tylko na tym, że zabezpieczenie według rozwiązania francuskiego stanowi monolit, a w spornym rozwiązaniu są to osobne pozycjonery, wykorzystane w obu rozwiązaniach zaczepy różnią się konstrukcją, kształtem, jak i sposobem działania, co wpływa na ograniczenie swobody niezależnego ruchu obrotowego wokół własnej osi poprzeczki według wynalazku objętego spornym patentem w stosunku do rozwiązania przeciwstawionego. Na podstawie treści opisu wynalazku objętego spornym patentem organ stwierdził, że jest to ograniczenie przynajmniej o jeden stopień. W odniesieniu do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazującej na niedostateczne - zdaniem strony - określenie wskazanej różnicy zauważyć należy, że stopnie są powszechnie stosowaną jednostką miary kąta (w tym wypadku kąta obrotu) - pełny obrót to 360 stopni. Nie budzi również w ocenie NSA zastrzeżeń przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że zawarte w zaskarżonej decyzji wyjaśnienie powodów przyjęcia wyższości efektów technicznych uzyskanych przez zastosowanie spornego rozwiązania ze względu na wynikające z budowy układu różnice dotyczące sposobu zablokowania poprzeczki we wrębie jest wystarczające. Organ dokładnie wyjaśnił, co rozumie pod pojęciem "zatrzaskowe", a co pod pojęciem "wciskowe" zablokowanie poprzeczki i przy użyciu tych pojęć w sposób logiczny i zrozumiały wyjaśnił różnice pomiędzy porównywanymi rozwiązaniami oraz na czym polega wyższość rozwiązania objętego spornym patentem. Dokonana przez organ szczegółowa analiza wykazała, że zasadność tezy o wyższości efektów technicznych rozwiązania objętego przeciwstawionym patentem francuskim, wskazującego na obecny w dniu zgłoszenia spornego wynalazku do ochrony patentowej stan techniki, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym okoliczność, że ocena organu co do spełnienia przez rozwiązanie objęte spornym patentem kryterium nieoczywistości wyrażona w zaskarżonej decyzji była inna, niż w przypadku decyzji Urzędu Patentowego z dnia 15 grudnia 2005 r. i z dnia 7 kwietnia 2008 r. nie może świadczyć o zasadności zarzutu skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy wskazane decyzje zostały przez Sąd uchylone właśnie ze względu na to, że organ dokonał porównania przeciwstawionych rozwiązań w sposób błędny metodologicznie i rozstrzygnął sprawę z pominięciem istotnych okoliczności. Ocena dokonana przy zastosowaniu wytycznych Sądu wynikających z wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1820/08 w sposób uzasadniony wpłynęła na treść rozstrzygnięcia organu. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego art. 106 § 3 p.p.s.a. zaznaczyć trzeba, iż przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu jest dopuszczalne tylko w sytuacji, gdy wnioskowany dowód pozostaje w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Jak konsekwentnie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, celem postępowania uzupełniającego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan faktyczny zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Powołane przez skarżącą dokumenty w postaci innych opisów patentowych, które - zdaniem strony - wyznaczyć powinny stan techniki aktualny w dacie, według której określono pierwszeństwo do uzyskania spornego patentu, nie zostały ujawnione w sprzeciwie, jak również w toku prowadzonego przez Urząd Patentowy postępowania spornego. Z omówionych na wstępie względów dotyczących granic sprawy rozpatrywanej w trybie postępowania spornego, nie mogły być one brane pod uwagę w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Z tych samych względów, okoliczność, że nie zostały one przez Urząd Patentowy uwzględnione przy rozpatrywaniu sprawy nie może stanowić zarówno o nieważności decyzji, która skutkowałaby po stronie Sądu obowiązkiem wydania rozstrzygnięcia na podstawie – odpowiednio art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jak też o naruszeniu prawa, które w świetle art. 145 § 1 pkt 5 kpa dawałyby podstawę do wznowienia postępowania, a w postępowaniu sądowo administracyjnym powodowałyby uchylenie decyzji (art. 145 §1pkt 1 lit.b p.p.s.a.). Na marginesie jedynie głównych rozważań zauważyć więc można, że przedstawione przez stronę w toku postępowania sądowego opisy rozwiązań nr [...], nr FR 778298 i nr GB 429966 oraz powołane przez stronę przed organem patentowym na etapie poprzedzającym wniesienie sprzeciwu rozwiązania późniejsze (wobec objętego spornym patentem) według zgłoszeń europejskich nr 0935935 i nr 0997089, podobnie jak przeciwstawiony w sprzeciwie opis patentu według zgłoszenia francuskiego nr 2712158 potwierdzają, że zabezpieczenia przed niekontrolowanym składaniem leżaków, pomimo pewnych wspólnych cech konstrukcyjnych, które uznać można za oczywiste w tej dziedzinie techniki, są obejmowane ochroną patentową ze względu na nowe elementy techniczne wyróżniające je spośród znanych wcześniej rozwiązań. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż w rozpatrywanej sprawie na skutek zmiany okoliczności faktycznych tj. cofnięcia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, nie można uczynić Urzędowi Patentowemu RP skutecznie zarzutu, iż naruszył art. 153 p.p.s.a. dowodu tego nie przeprowadzając. Wobec też omówionych kwestii związanych ze zasadą kontradyktoryjności obowiązującą w postępowaniu spornym, za uzasadnione uznać należy stanowisko organu, iż skoro strony, poza zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, nie zgłaszają już żadnych środków dowodowych na poparcie swych twierdzeń, sprawa została dostatecznie wyjaśniona, co pozwoliło na dokonanie oceny i wydanie rozstrzygnięcia, które przecież podlega sądowej kontroli. Nawiązując do poczynionych już uwag, w odniesieniu do zarzutu dotyczącego prawa materialnego tj. art. 10 i 16 ust. 3 ustawy o wynalazczości zauważyć dodatkowo należy, iż organ, a następnie Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosowały te przepisy do ustalonego stanu faktycznego. Oceniając dokonane przez organ patentowy szczegółowe porównania wynalazku objętego spornym patentem z rozwiązaniem przeciwstawionym Sąd pierwszej instancji doszedł do uzasadnionej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, konkluzji, iż organ miał prawo oddalić sprzeciw, ponieważ prawidłowo ocenił brak przesłanek uzasadniających pozbawienie spornego rozwiązania prawa ochronnego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. ----------------------- 17 16