II GSK 1946/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Gd 363/18 w sprawie ze skargi A.D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną: 2. zasądza od A.D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku 1 800 zł (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotów kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 363/18, oddalił skargę A.D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym oraz prawnym sprawy. W trakcie kontroli w dniu 21 listopada 2016 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Słupsku na podstawie art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1799) przeprowadzili w B.H. przy ul. S. w C prowadzonym przez A.D. kontrolę przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Funkcjonariusze ustalili, że w lokalu znajduje się automat typu: A.G. nr[...], który w trakcie kontroli był włączony i gotowy do gry. Ponadto automat nie posiadał oznaczeń związanych z wydaniem dla niego poświadczenia rejestracji oraz stosownych zezwoleń na urządzanie gier. Wyniki kontroli opisano w protokole kontroli z dnia [...] listopada 2016 r. W wyniku przeprowadzonego eksperymentu na [...] uzyskano wygraną w postaci punktów kredytowych umożliwiających dalszą grę bez konieczności dopłaty. Ustalono, że gry można prowadzić po wprowadzeniu do automatu środków pieniężnych i mają one charakter losowy. Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni wobec powyższych ustaleń, działając na podstawie: art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.; dalej O.p.); art. 2 ust. 3, ust. 4 i ust. 5, art. 4 ust. 2, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm. dalej: u.g.h.) - w wersji obowiązującej w okresie, w którym stwierdzono naruszenie prawa; art. 121 oraz art. 222 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1948 ze zm.) wymierzył karę pieniężną w wysokości 12 000 zł z tytułu urządzania gier na automacie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, działając na podstawie: art. 233 § 1 pkt 1 O.p., art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i art. 91 w zw. z art. 2 ust. 3, ust. 4, ust. 5 u.g.h. po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Analizując treść zawartej umowy z dnia [...] września 2016r. organ uznał, że wystąpiły wszelkie podstawy, aby A.D. uznać za urządzającego gry na automatach - w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 4 ustawy o grach hazardowych - poza kasynem, a tym samym, że podlega on karze pieniężnej w wysokości 12 000 zł, zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) - w uzasadnieniu wyroku wskazał, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji był art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie kontroli. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji, w kontekście zarzutów skargi, WSA uznał, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, który pozwalał uznać skarżącego za urządzającego gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 4 ustawy o grach hazardowych, co uzasadniało nałożenie administracyjnej kary pieniężnej, przewidzianej w przepisach art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.D, zaskarżając powyższe orzeczenie w całości, w trybie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. polegającą na bezzasadnym przyjęciu, iż skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W oparciu o powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie reformatoryjne w trybie art. 188 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości, zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zarządzeniem z dnia 18 marca 2022 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 2095 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wskazać zatem trzeba, że stosownie do art. 193 p.p.s.a., zdanie drugie, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza więc odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie 1. p.p.s.a. Znaczy to, że sąd kasacyjny ma swobodę, co do zakresu przedstawienia ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Z tego względu przytoczony wyżej stan faktyczny i prawny sprawy skład orzekający NSA uznał za wystarczający. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania - z przyczyn enumeratywnie wymienionych w § 2 tego przepisu - która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do poszukiwania czy też modyfikowania, niejako w zastępstwie skarżącego kasacyjnie, podstaw kasacyjnych. Zatem każdy zarzut przedstawiony w skardze kasacyjnej powinien być uzasadniony w taki sposób, aby z treści uzasadnienia podstaw kasacyjnych w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, z jakich przyczyn skarżący zarzuca sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa procesowego lub materialnego. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zatem przedstawiać argumenty mające na celu wykazanie słuszności podstaw kasacyjnych, a więc zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych, w tym jasno i precyzyjne odnosić się do realiów konkretnej sprawy mających istotne znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki NSA: z 25 lutego 2020 r., II GSK 2769/17, z 5 października 2021 r., II GSK 824/21, 14 czerwca 2019 r., I GSK 1444/18 – dostępne na https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Podnieść też trzeba, że zarzuty kasacyjne powinny być skierowane przeciwko przyjętej w kwestionowanym skargą kasacyjną wyroku podstawie prawnej lub faktycznej. Tą stanowią, w pierwszej kolejności, przepisy regulujące działalność orzeczniczą sądów administracyjnych, a więc te z nich, które zostały przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku lub które zostały pominięte choć powinny być przywołane. W dalszej kolejności skarga kasacyjna winna przedstawiać przepisy prawa administracyjnego. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że - mimo powołania przez skarżącego kasacyjnie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. - w rozpoznawanej sprawie, został sformułowany tylko zarzut naruszenia prawa materialnego, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy przyjęty do jej rozpoznania przez WSA nie został zakwestionowany i tym samym stanowi podstawę do oceny prawidłowości zastosowanych w sprawie norm materialnoprawnych. Zarzut kasacyjny, dotyczący błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., polegającej na bezzasadnym przyjęciu, iż skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu, wyżej wskazanego przepisu u.g.h. - nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec tak sformułowanego zarzutu rozważyć trzeba, w jakiej postaci skarga kasacyjna zarzuca naruszenie tego przepisu. Skarga kasacyjna może bowiem oprzeć się na zarzucie błędnej wykładni prawa, błędnym jego zastosowaniu albo na obu tych postaciach naruszenia jednocześnie. Błędna wykładnia prawa opiera się na założeniu, że wskazany w skardze kasacyjnej przepis prawa ma w sprawie zastosowanie, jednakże został mylnie zrozumiany przez Sąd pierwszej instancji, czy to sprzecznie z zasadami logicznego rozumowania, czy też niezgodnie z intencją jaka przyświecała ustawodawcy przy redagowaniu danego przepisu. Wówczas skarga kasacyjna, stosownie do art. 176 p.p.s.a., powinna uzasadnić, na czym polegało niewłaściwe zrozumienie treści tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni wymaga bowiem przeprowadzenia wywodu prawnego na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna. W przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, uzasadnieniem jest wyjaśnienie dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego wyroku przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis powinien być w sprawie zastosowany (por. postanowienia NSA: II GSK 868/19 z 26 lutego 2021 r., II GSK 840/09 z 14 września 2010 r. https://cbois.nsa.gov.pl/). Naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie może przybrać formę wadliwego wyboru normy prawnej w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego (błąd w subsumpcji). W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie spełnia wymogów prawidłowego sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Brak uzasadnienia tak sformułowanego zarzutu kasacyjnego, a więc i argumentacji mającej wykazać zasadność tego zarzutu, stanowi istotną wadę konstrukcyjną skargi kasacyjnej, która nie może być usunięta przez Sąd kasacyjny w drodze dedukcji czy przypuszczenia, na czym to naruszenie mogło polegać. W kwestii wykładni podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia trzeba zauważyć, że - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - Sąd pierwszej instancji wskazał, na konieczność rozumienia pojęcia "urządzającego" gry, jako posiadającego określone uprawnienia oraz obowiązki związane z automatem do gier (co bezpośrednio wynika z umowy dzierżawy lokalu) tj. skarżący miał zapewnić w lokalu pobór energii elektrycznej na potrzeby eksploatacji zainstalowanych urządzeń, zapewnić niezbędne środki bezpieczeństwa oraz odpowiednie zabezpieczenie techniczne w celu uzyskania największego poziomu ochrony Quizomatu, w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzenia zobowiązany był niezwłocznie powiadomić o tym dzierżawcę, skarżący zobowiązał się również do utrzymania przedmiotu dzierżawy w stanie umożliwiającym eksploatacją urządzeń do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że w skardze kasacyjnej nie jest kwestionowane, że "urządzający gry" jest pojęciem szerokim i obejmuje szereg czynności z wiązanych z obsługą automatu (k. 53), nie mniej jednak w stawianym zarzucie upatrywane jest błędne uznanie skarżącego jako urządzającego gry w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Sposób sformułowania zarzutu błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. - polegającej na bezzasadnym przyjęciu, iż skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. - pozwala uznać, że w istocie kwestionowane jest zastosowanie wskazanego przepisu. Jak już zauważono, WSA oceniając zasadność zastosowania w sprawie analizowanego przepisu, nie oparł się wyłącznie na fakcie zawarcia umowy dzierżawy powierzchni lokalu i z faktu tego nie wywodził przesłanki uznania skarżącego za urządzającego gry hazardowe, lecz przeanalizował również obowiązki i prawa stron tej umowy, dochodząc do zasadnego wniosku, że jej zakres, jak i odpowiedzialność skarżącego za zapewnienie prawidłowego działania automatu i ich ochronę przesądzają o tym, że był on urządzającym gry na stwierdzonym automacie. Z tych względów analizowany zarzut kasacyjny Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał jako zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego. Rozpoznając tak zidentyfikowany zarzut kasacyjny podnieść trzeba, co już podkreślono na wstępie uzasadnienia, że skarga kasacyjna nie zakwestionowała skutecznie poczynionych w sprawie przez organy i zaaprobowanych przez WSA ustaleń faktycznych. Ma to tę konsekwencję, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne są wiążące w procesie subsumpcji normy materialnoprawnej i stanowią one podstawę oceny prawidłowości jej zastosowania. W świetle tych ustaleń za prawidłowy uznać należy pogląd, że skarżący kasacyjnie jest podmiotem urządzającym gry hazardowe i ma do niego zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Kluczowe znaczenie w tym zakresie ma ramowa umowa wydzierżawienia powierzchni z dnia [...] września 2016 r. Treść tej umowy popiera powyższe ustalenia. Jak wynika z treści umowy czynności skarżącego zdecydowanie wykraczały poza obowiązki wynajmującego. Skarżący, jako wynajmujący, podejmował czynności, które z jednej strony wykraczają poza zwykłe i typowe obowiązki wynajmującego, a z drugiej strony pozostają w ścisłym związku z jego działalnością gospodarczą. Skarżący udostępniał w swoim lokalu graczom przedmiotowy automat celem rozgrywania gier i czynił to za opłatą, za co jak wynika z materiału dowodowego (umowy) pobierał od dzierżawcy "wynagrodzenie" nazwane w umowie czynszem dzierżawnym. W interesie strony było uzyskanie jak największej ilości klientów, a co za tym idzie dochodów z gier, gdyż od tej wartości był liczony otrzymywany przez stronę czynsz (§ 3 pkt. 2 umowy). Jak słusznie wskazał WSA skontrolowany przez funkcjonariuszy celnych automat miały być eksploatowany w celach ewidentnie komercyjnych (odpłatność uiszczana przez graczy za możliwość uruchomienia gry). Podkreślenia wymaga, że skarżący jako dzierżawca nie tylko miał zapewnić energię elektryczną dla postanowionego automatu, ale również umożliwić stały do nich dostęp - w § 2 pkt. 3, 4 i 5 umowy - zobowiązał się do prowadzenia działalności bez jej zawieszenia przez czas trwania umowy (w innym razie umowa zostałaby wypowiedziana), jak również do każdorazowego pisemnego informowania dzierżawcy o zawieszeniu bądź zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej w terminie 3 dni od daty zaistnienia tego zdarzenia. Ponadto jak wynika z § 6 umowy do obowiązków skarżącego należało również utrzymanie przedmiotu dzierżawy w stanie umożliwiającym eksploatowanie automatów (tj. m.in. zapewnić niezbędne środki bezpieczeństwa oraz odpowiednie zabezpieczenie techniczne w celu uzyskania największego poziomu ochrony umieszczonych na podstawie umowy Quizomatów (§ 6 pkt. 1), zobowiązał się do utrzymania automatów w stanie umożliwiającym ich eksploatowanie (§ 6 pkt. 4). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie te czynności i działania stanowiące zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych uzasadniały, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, uznanie, że skarżący dokonywał czynności polegających na "urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry", był zatem urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - pozbawiona usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018 r. poz. 256).