II GSK 2011/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 391/14 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości lub w części kary pieniężnej oraz odmowy rozłożenia na raty kary pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. A. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 391/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę A. A. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości lub części oraz rozłożenia na raty kary pieniężnej. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] czerwca 2013 r. A. A. zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego o umorzenie w całości albo umorzenie w części, albo rozłożenie na raty kary pieniężnej w wysokości 3500 zł nałożonej decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie organu wnioskodawca przesłał oświadczenie o majątku, dochodach i źródłach utrzymania, pokwitowanie spłaty zobowiązania pieniężnego w kwocie 80 zł w Urzędzie Gminy C. oraz zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym w ewidencji producentów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Decyzją z dnia [...] września 2013 r., wydaną na podstawie m.in. art. 55, art. 56, art. 57 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 1, art. 60 pkt 7 i art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego odmówił umorzenia w całości, umorzenia w części i rozłożenia na raty nałożonej na stronę kary pieniężnej. A. A. złożył odwołanie od powyższej decyzji, przedkładając jednocześnie kserokopie: faktur VAT na kwoty 840 zł, 633 zł, 700 zł; wezwania płatniczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. do uiszczenia składki członkowskiej na rzecz Spółki Wodnej oraz potwierdzenie uiszczenia składki; decyzji ZUS z dnia [...] lipca 2012 r. informującej o zadłużeniu strony względem ZUS na kwotę 128.219,43 zł; decyzji z dnia [...] września 2012 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego o uchyleniu decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia; umowy o kredyt. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że jak wynika z przedłożonego oświadczenia majątkowego, strona posiada dom mieszkalny o powierzchni 120 m2 oraz grunty orne o powierzchni 1,16 ha przeznaczone na uprawy związane z produkcją ekologicznej żywności. Jest właścicielem samochodu ciężarowego [...] rok prod. 1990 oraz przyczepy samochodowej. Jest rolnikiem ryczałtowym zwolnionym z podatku od towarów i usług. Organ zauważył, że z dokumentów załączonych do odwołania wynika, iż wnioskodawca ponosi wydatki związane z zakupem towarów przeznaczonych do prowadzenia działalność rolniczej. Na dzień [...] lipca 2012 r. posiadał zaległości w ZUS na łączną kwotę 128.219,43 zł. Zgodnie zaś z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2012 r. miał również zaległości w podatku od środków transportowych za okres od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. w wysokości 19.069,65 zł. Z tytułu zawartej umowy o kredyt odnawialny w rachunku bieżącym strona zobowiązana była uiścić kwotę 450 zł tytułem prowizji z tytułu udzielenia kredytu. Organ stwierdził, że strona nie przedstawiła w toczącym się postępowaniu żadnych dokumentów ani informacji dotyczących jej dochodów, a tym samym uniemożliwiła ocenę, czy ma możliwość uiszczenia kary pieniężnej bez przyznania ulgi. Zdaniem Inspektora, w sprawie nie zaszły szczególne, wyjątkowe okoliczności warunkujące udzielenie ulgi. Ponadto wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucyjnych, jak również, że zachodzi jego ważny interes. Organ podkreślił, że trudna sytuacja materialna strony, ewentualne zaległości podatkowe lub zaległości w zapłacie składek ubezpieczeniowych, same w sobie nie mogą być uznane za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w zapłacie należności pieniężnej wynikającej z kary pieniężnej. A. A. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc, że nie ma środków na zapłatę kary, zaś o zasadności jego twierdzeń przekonują załączone już na etapie odwołania dokumenty. Na marginesie strona zaznaczyła, że kara pieniężna została na nią nałożona niezasadnie. Ponadto dodała, że za zasadnością jej żądania przemawia także przesłanka ważnego interesu publicznego, z uwagi na ewentualną konieczność zwrócenia się o pomoc finansową do instytucji państwowych. Sąd I instancji, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przywołał treść przepisów ustawy o finansach publicznych, regulujących przesłanki umorzenia w całości lub w części oraz rozłożenia na raty należności, i stwierdził, że decyzje wydawane na podstawie tych przepisów mają charakter decyzji uznaniowych. Sąd I instancji stwierdził, że dłużnik we wniosku o umorzenie należności, odroczenie płatności lub rozłożenie na raty spłat powinien wykazać swój ważny interes, szczególnie fakt, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a jej ściągnięcie w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego i jego rodziny nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie na etapie całego postępowania administracyjnego strona nie przedstawiła żadnych dokumentów ani informacji o swoich aktualnych dochodach ani o dochodach uzyskanych w roku poprzednim. Organ pierwszej instancji dwukrotnie wzywał do uzupełnienia materiału dowodowego o wszelkie dokumenty mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Skarżący przedłożył jedynie oświadczenie majątkowe, ale nie wypełnił rubryk dotyczących dochodów i źródeł utrzymania. Sąd I instancji zgodził się z organem, że interes dłużnika powinien być rozumiany w kontekście powszechnie akceptowanych wartości, takich jak życie i zdrowie ludzkie oraz powinien być odzwierciedleniem nadzwyczajnych okoliczności, niezależnych od dłużnika, w następstwie których popadł on w zaległości w regulowaniu swoich należności publicznoprawnych. Sama trudna sytuacja materialna strony, ewentualne zaległości podatkowe, czy zaległości w zapłacie składek ubezpieczeniowych nie mogą być uznane za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w zapłacie należności pieniężnej. A. A. zaskarżył wyrok WSA w B. z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 391/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu bądź o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie żądania skarżącego oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. w szczególności przepisów art. 55, art. 56, art. 57 pkt 1 i 3, art. 60 pkt 7 i art. 61 ust. 4 i 5, art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, poprzez wadliwe niezastosowanie tych przepisów i przyjęcie, że skarżący ma obecnie środki finansowe na zapłatę kary 3500 zł, mimo że przeczą temu złożone przez skarżącego dokumenty oraz przemawia za tym dalsza dokumentacja oraz interes publiczny. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że nie ma środków na zapłatę kary. Świadczą o tym m.in. dołączone do skargi kasacyjnej dokumenty finansowe, ukazujące jego obecne obciążenia finansowe. Ponadto zauważył, że nałożona na niego kara pieniężna nie powinna w ogóle zostać nałożona, zaś po uiszczeniu kary będzie musiał korzystać z pomocy społecznej, co stoi w sprzeczności z interesem publicznym. Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu przed Sądem I instancji rozpatrywano wniosek o umorzenie albo rozłożenie na raty kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, na podstawie art. 55, 56 i 57 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Sąd I instancji, oddalając skargę A. A. na decyzję odmawiającą uwzględnienia jego wniosku, zaakceptował ustalenia organów co do tego, że skarżący nie wykazał, iż zachodzą określone w art. 56 ust. 1 i art. 57 ustawy o finansach publicznych przesłanki umorzenia płatności lub rozłożenia ich na raty. Przedstawił bowiem jedynie swój majątek trwały i ciążące na nim zobowiązania. Mimo wzywania przez organ do uzupełnienia danych dotyczących jego dochodów takich informacji nie przedstawił. Nie dał zatem organom rozpatrującym jego wniosek możliwości pełnej oceny jego sytuacji finansowej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia o zasadności żądania umorzenia kary w całości lub w części albo rozłożenia jej na raty. Skarga kasacyjna potwierdza ten sposób postępowania A. A. Bezzasadnie zarzucając Sądowi I instancji uznanie, że ma obecnie środki pieniężne na zapłacenie kary w wysokości 3.500,00 zł, powołuje się jedynie na swoje zobowiązania finansowe. Jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą, pomija jednak całkowicie kwestię dochodów związanych z tą działalnością. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za prawidłowe wypowiedzi i oceny Sądu I instancji dotyczące sytuacji finansowej wnoszącego skargę kasacyjną. Inną sprawą jest jednak prawna ocena tych okoliczności faktycznych sprawy. Jak już wspomniano, Sąd I instancji zaakceptował decyzje organów wydane na podstawie art. 55, 56 ust. 1 i art. 57 ustawy o finansach publicznych. Nie zwrócił jednakże uwagi na to, że przepisy te dotyczą wyłącznie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny i że art. 60 ust. 1 odnoszący się do należności publicznoprawnych odsyła wyłącznie do art. 55 tej ustawy, czyli do przepisu, który stanowi o dopuszczalnych ulgach w spłacie należności cywilnoprawnych. Wynika z tego w sposób dość oczywisty, że art. 56 ust. 1 i art. 57 ustawy nie mają zastosowania do należności publicznoprawnych. A zatem kierując się treścią art. 67 ustawy o finansach publicznych, prawnych przesłanek udzielania ulg w spłacie należności publicznoprawnych (odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub umorzenia) należałoby szukać w przepisach działu III Ordynacji podatkowej. Należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym są niewątpliwie środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe, o których mowa w art. 60 ustawy o finansach publicznych. Niemniej jednak te kary podlegają również przepisom ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414). Przepis art. 93 ust. 7 tej ustawy stanowi zaś, że do kar pieniężnych, przewidzianych tą ustawą nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Mamy zatem do czynienia z kolizją dwóch norm ustawowych: art. 67 ustawy o finansach publicznych, który odsyła w kwestii udzielania ulg w spłacie tych kar do Ordynacji podatkowej i art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym, wyłączającym stosowanie Ordynacji do tych kar. Porównując zakresy zastosowania tych dwóch przepisów do kar z tytułu naruszenia przepisów o transporcie drogowym, można przyjąć, że zakres zastosowania art. 93 ust. 7 jest szerszy, ponieważ generalnie wyłącza zastosowanie do tych kar Ordynacji podatkowej. Natomiast art. 67 ustawy o finansach publicznych tę zasadę przełamuje (czyni od niej wyjątek), w pewnym tylko zakresie, obejmującym udzielanie ulg i umorzeń należności z tytułu takich kar. Zgodnie z regułą kolizyjną lex specialis derogat legi generali należałoby zatem oceniać dopuszczalność udzielania ulg i umarzania należności z tytułu omawianych kar na podstawie odesłania zawartego w art. 67 ustawy o finansach publicznych, w konsekwencji według przepisów Ordynacji podatkowej. Przepis art. 67a § 1 Ordynacji stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może: rozłożyć zapłatę podatku na raty (pkt 1) lub umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną (pkt 3). W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji oddalił skargę, stwierdzając, że skarżący powinien wykazać swój ważny interes uzasadniający uwzględnienie jego wniosku o umorzenie bądź rozłożenie na raty płatności z tytułu kary. Mimo więc powołania błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia samo rozstrzygnięcie Sądu należy uznać za prawidłowe, jako że znajduje uzasadnienie w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 67 ustawy o finansach publicznych. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).