II GSK 2029/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 35/17 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 16 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 35/17 oddalił skargę W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności składkowych. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: W. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres [...] r. oraz umorzenie należnych od nich odsetek. Do rozłożenia należności na raty nie doszło, ponieważ wnioskodawca nie podpisał w tym zakresie stosownej umowy. Organ wyjaśnił, że decyzją z [...] maja 2015 r. (nr [...]) stwierdził obowiązkowe podleganie do ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego w okresie [...].01.1999 r. do [...].12.2012 r. oraz decyzją z [...] maja 2015 r. nr [...] stwierdził podleganie do ubezpieczenia społecznego w okresie [...].07.1990 r. do [...].12.1998 r. Postępowanie w sprawie ustalenia okresu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności zostało wszczęte na skutek decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] lutego 2015 r. stwierdzającej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników. Decyzje o podleganiu ubezpieczeniom społecznym są prawomocne, skarżący nie składał od nich odwołania, zaś należności za okres do 11/2004 r. podlegały przedawnieniu. ZUS powołując treść art. 3 ust. 1 pkt 4 i art. 36 ust. 1 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121, dalej: "u.s.u.s."), wskazał, że obowiązek wyboru właściwego organu ubezpieczeniowego i zgłoszenia się do obowiązkowych ubezpieczeń ciążył na wnioskodawcy. Organ podniósł, że u skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności wynikająca z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Skarżący bowiem zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada następców prawnych, jednak nie została spełniona przesłanka braku majątku, z którego można egzekwować należności. Skarżący osiąga dochód z tytułu wykonywania umowy zlecenia. W stosunku do należności objętych wnioskiem nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, wobec powyższego żaden organ nie wypowiedział się co do możliwości wyegzekwowania należności. W związku z powyższym organ dalsze postępowanie prowadził na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenia), które mają zastosowanie w przypadku braku całkowitej nieściągalności. Organ ustalił, że skarżący świadczy usługi na podstawie umowy zlecenia, a dochód z tego tytułu wynosi 300 zł brutto. Według złożonych raportów ZUS podstawy wymiaru składek wynosiły: [...]/2016 -150 zł, [...]-06/2016 po 300 zł, [...]-08/2016 - "0", [...]/2016r. – 900 zł. Ponadto skarżący nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków ani świadczeń z urzędu pracy, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, która uzyskuje dochód w wysokości 1.600 zł netto i od małżonki skarżący otrzymuje pomoc finansową w wysokości 200 zł miesięcznie. Skarżący ponosi koszty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz woda, węgiel itp.) w wysokości 700 zł. Zdaniem organu, wobec skarżącego nie można stwierdzić wystąpienia przesłanek § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia, gdyż nie wystąpiły u niego sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia mającego wpływ na możliwość dalszego prowadzenia działalności. Prowadzona przez wnioskodawcę pozarolnicza działalność została wykreślona z ewidencji z dniem [...] października 2014 r. Organ odniósł się również do oświadczenia skarżącego, iż sprawuje on opiekę nad chorymi rodzicami, stwierdzając, że okoliczność ta nie pozbawiła wnioskodawcy możliwości uzyskiwania dochodu, skoro wykonuje usługi na podstawie umowy zlecenia. Mimo podnoszonego argumentu o złej sytuacji finansowej, analiza sytuacji skarżącego nie wykazała trwałego zagrożenia jego egzystencji oraz jego rodzinny. Skarżący posiada źródło dochodu, które wraz z dochodem małżonki wynosi 1 900 zł i zapewnia członkom rodziny minimum socjalne, które według obwieszczenia Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1 784,17 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 16 lutego 2017 r. oddalił skargę W. K.. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że z zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący [...] stycznia 2015 r. złożył wniosek, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej, obejmujący należności składkowe za grudzień 2004 r. i odsetki za zwłokę od tych należności. To oznacza, że bieg terminu przedawnienia odsetek za zwłokę od należności za grudzień 2004 r., upływał [...] stycznia 2015 r. i został zawieszony [...] stycznia 2015 r. Oznacza to, że należności te nie przedawniły się, natomiast skutek taki nastąpił wobec tych, które dotyczą wcześniejszych miesięcy. Stąd poprawne rozstrzygnięcie organu, że należności za okres do listopada 2004 r. uległy przedawnieniu. Sąd podał, że okres zawieszenia trwał również w dacie wydania zaskarżonej decyzji, bowiem decyzja o odmowie umorzenia należności objętych wnioskiem z [...] stycznia 2015 r. wydana została [...] listopada 2015 r., co oznacza, że [...] listopada 2015 r. (w dniu wydania zaskarżonej decyzji) nie była ona prawomocna, co z kolei oznacza, że nie doszło do przerwania zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W ocenie Sądu organ, powyższych kwestii przedawnienia nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, jednakże ze względu na prawidłowość jego stwierdzenia, że przedawnieniu uległy należności za okres do listopada 2004 r., uchybienie to nie miało wpływu na wynik postępowania. WSA przechodząc do merytorycznych kwestii zaskarżonej decyzji, wskazał, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Tym samym w przypadku wniosku o umorzenie odsetek należy kierować się zasadami obowiązującymi w przypadku umarzania należności z tytułu składek. Organ dokonał analizy przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i ustalił, że w sytuacji skarżącego nie zachodzi jednoczesny brak majątku, o którym mowa w tym przepisie. Zdaniem Sądu wniosek organu jest słuszny, gdyż zgodnie z oświadczeniem skarżącego, uzyskuje on dochód z umowy zlecenia w wysokości 300 zł miesięcznie. Równocześnie nie zaistniały pozostałe przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 2 i od pkt 4 do pkt 6 u.s.u.s. W związku z powyższym, zdaniem Sądu prawidłowym było dokonanie przez organ analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis uszczegółowiony został w § 3 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ rozważając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ przeprowadził analizę stanu majątkowego, z której wynika, że oprócz dochodu z umowy zlecenia, skarżący otrzymuje kwotę 200 zł od małżonki, która z kolei uzyskuje dochód w wysokości 1.600 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada żadnego majątku, mieszka w domu córki na zasadzie nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania. Z tytułu opłat eksploatacyjnych, wraz z małżonką ponoszą opłaty w łącznej kwocie 700 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie wskazał, by ponosił koszty leczenia czy zakupu lekarstw. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącego nie jest łatwa, ale niewysokie dochody nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, o spełnieniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. można mówić w przypadku istnienia konkretnych, jednoznacznych dowodów wskazujących na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny. W sprawie skarżącego nie wystąpiła powyższa przesłanka, zaś skarżący ma zapewnione warunki bytowe, pobiera dochód z umowy zlecenia, otrzymuje pomoc od małżonki, która również uzyskuje dochody. W ocenie WSA, organ dokonał prawidłowej oceny sytuacji skarżącego na podnoszoną przez skarżącego okoliczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami. Rację ma organ, że wskazana okoliczność nie pozbawiła skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ponieważ wykonuje on czynności z umowy zlecenia. Tym samym nie spełniona przez to pozostaje przesłanka wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Konkludując, WSA podał, że opisane okoliczności jednoznacznie wskazują, że w sprawie nie zachodzą przesłanki art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ani w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Fakt uzyskiwania dochodów z umowy zlecenia oraz pomoc finansowa małżonki wykluczają skarżącego z kręgu osób pozostających w sytuacji trudnej i wyjątkowej, uzasadniającej konieczność umorzenia należności. Zaś sytuacja skarżącego została oceniona w sposób prawidłowy, a jej wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. W. K. złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub wydania orzeczenia reformatoryjnego w trybie art. 188 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego: - art. 3 ust. 1 u.s.u.s. w związku z art. 36 ust. 1 i 3, poprzez jego błędną wykładnię, tj. nałożenie na płatnika składek obowiązku wyboru właściwego organu ubezpieczenia społecznego; - art. 83 ust. 2 u.s.u.s. poprzez jego niekonsekwentne i wybiórcze stosowanie w kwestii możliwości wyrokowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Z uwagi na konstrukcję zarzutów skargi kasacyjnej należy na wstępie podkreślić, że w świetle art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom materialnym, tzn. powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, czyli treść zaskarżonego orzeczenia. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające tym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności bowiem Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (vide wyrok NSA z dnia 16.11. 2011 r., sygn. akt II FSK 861/10 niepublikowany). Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania NSA jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 §1-3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Uwzględniając stanowisko zawarte w uchwale NSA z dnia 26 października 2009 roku sygnatura akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA z 2010 roku z.1, poz.1), wskazujące, iż przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć wskazanie przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, zostały naruszone przez Sąd I instancji, czyni koniecznym odniesienie się do przedstawionych zarzutów skargi kasacyjnej. W związku z powyższym podkreślić należy, że istota problemu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zasadne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach uznające, że organ administracji publicznej zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia odsetek od należności składkowych za ubezpieczenie własne płatnika. Z akt sprawy wynika, że organy administracji publicznej rozpatrując wniosek skarżącego dokonały oceny ustalonego stanu faktycznego pod kątem istnienia ustawowo sformułowanych przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, w tym także odsetek od tych należności, biorąc pod uwagę i analizując treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, a także treść art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Kontrolując, pod względem zgodności z prawem, prawidłowość rozstrzygnięcia organów administracji publicznej Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa, uznając odmowę umorzenia odsetek od należności składkowych za zgodną z prawem. Tak więc podstawę umorzenia należności składkowych, na które zgodnie z art. 24 u.s.u.s., składają się same składki, odsetki oraz koszty egzekucyjne, upomnienia i dodatkowa opłata, stanowi art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 2, 3 i 3a w/w ustawy. W związku z powyższym zauważyć należy, że żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie odnosi się do wskazanych wyżej regulacji prawnych stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia, poddaną kontroli w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach. W tym stanie rzeczy ocena Sądu I instancji, że w sprawie nie zachodziły żadne okoliczności uzasadniające umorzenie odsetek od należności składkowych, jest prawidłowa i znajduje oparcie w opisanym i uwidocznionym w aktach sprawy materiale dowodowym. Przede wszystkim nie ziściła się przewidziana art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. przesłanka całkowitej nieściągalności stanowiąca warunek ewentualnego umorzenia. Również nie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3a ustawy i żadna z okoliczności wymienionych w § 3 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Podkreślić należy, że Sąd I instancji , aprobując stanowisko organu, wskazał na niekwestionowane elementy stanu faktycznego, które stanowiły podstawę faktyczną rozstrzygnięcia i które umożliwiły ustalenie, że w sprawie nie zaistniały przesłanki dające podstawę do umorzenia wskazanych wyżej należności. Natomiast odnosząc się do zarzutu "niekonsekwentnego i wybiórczego" stosowania art. 83 ust. 2 u.s.u.s. wyjaśnić trzeba, że skarżący jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, stosownie do art. 13 pkt 4 u.s.u.s., podlegał obowiązkowo ubezpieczeniu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe osób prowadzących pozarolniczą działalność finansują w całości, z własnych środków, sami ubezpieczeni (art. 16 ust. 4 pkt 1) i sami obliczają i przekazują składki co miesiąc do Zakładu (art. 17 ust. 3). Pomijając całkowicie wadliwość sformułowania zarzutu w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie), to z wyżej opisanych przyczyn zarzut ten jest całkowicie chybiony. W zakresie odnoszącym się do naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. w związku z art. 36 ust. 1 i 3 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię, to odwołując się do uwag poczynionych na wstępie, podkreślić należy, że Sąd I instancji nie dokonywał wykładni wskazanych przepisów prawa, a tym samym nie mógł dopuścić się ich naruszenia w sposób wyżej opisany. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.