II GSK 219/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej o wyłączenie sędziego NSA Marcina Kamińskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt VI SAB/Wa 55/23 w sprawie ze skargi G. K. na bezczynność Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego. Pismem z dnia 22 maja 2025 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego – w oparciu o przepisy art. 19 w zw. z art. 20 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) – z wnioskiem o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marcina Kamińskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt VI SAB/Wa 55/23 uwzględniającego skargę G. K. na bezczynność Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia. W tym samym wniosku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej domagało się zbadania spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marcina Kamińskiego, który zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2025 r. został wyznaczony do składu orzekającego w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wniosku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało argumentację dotyczącą okoliczności zatrudnienia oraz ustania zatrudnienia sędziego NSA Marcina Kamińskiego w Katedrze A. na Wydziale Prawa i Administracji A. – w której pełnomocnik Prezydium NRA jest również zatrudniony jako adiunkt badawczo-dydaktyczny – oraz możliwości wpływu tych okoliczności na negatywny stosunek sędziego NSA Marcina Kamińskiego do pracowników wskazanej jednostki naukowej z uwagi na toczące się postępowanie dyscyplinarne związane z uprzednim zatrudnieniem sędziego na Wydziale Prawa i Administracji A. Zdaniem Prezydium NRA są to "uzasadnione okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziego NSA Marcina Kamińskiego w przedmiotowej sprawie, szczególnie mając na uwadze negatywny stosunek Sędziego NSA Marcina Kamińskiego do Katedry A. oraz Pracowników tej Katedry". Nadto skarżący kasacyjnie organ wskazał argumentację wspierającą zasadność wniosku złożonego w trybie art. 5a § 2 w zw. z art. 5a § 1 w zw. z art. 5a § 3 w zw. z art. 5a § 4 w zw. z art. 5a § 5 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267; dalej: p.u.s.a.), opartą na ocenie, że wyznaczony do składu orzekającego sędzia NSA Marcin Kamiński, którego wniosek o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego został przedstawiony Prezydentowi RP przez Krajową Radę Sądownictwa uchwałą Nr 591/2021 z dnia 25 maja 2021 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało, że Krajowa Rada Sądownictwa w obecnym kształcie nie jest organem konstytucyjnym, a zatem sędzia NSA Marcin Kamiński został powołany niezgodnie z prawem, co skutkuje faktem, iż nie jest sędzią w rozumieniu prawa międzynarodowego, unijnego oraz krajowego, co czyni zasadnym przeprowadzenie badania spełnienia przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, gdyż w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy. W piśmie z dnia 27 maja 2025 r. sędzia NSA Marcin Kamiński zajął stanowisko wobec złożonego wniosku. Powołując się na treść art. 22 § 2 w zw. z art. 19 oraz w zw. z art. 193 p.p.s.a. oświadczył, że analiza treści wniosku Prezydium NRA w kontekście podniesionych w nim oraz znanych sędziemu z urzędu okoliczności prawnych i faktycznych, które mogłyby zostać zakwalifikowane jako wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie o sygn. akt II GSK 219/25, prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku organu o wyłączenie go od orzekania na podstawie art. 19 w zw. z art. 20 § 1 p.p.s.a., natomiast wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności jest oczywiście niedopuszczalny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek stanowiących podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA: z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17; z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 p.p.s.a. – w odróżnieniu od art. 18 tej ustawy zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy – odnosi się do przyczyn innych niż wymienione w art. 18 p.p.s.a., a zatem dotyczy względnych przesłanek wyłączenia sędziego. Wobec tego, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez bezstronnego sędziego trzeba stwierdzić, że zasadność wniosku o wyłączenie sędziego jest determinowana okolicznościami faktycznymi, których zaistnienie w danym rozpatrywanym przypadku może mieć wpływ na postępowanie oraz jego wynik, co oznacza, że wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wydanie zaś postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W konsekwencji, przedmiotem oceny jest to, czy w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (por. również np. wyrok NSA z 14 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 1851/22). Przy tym – co nie jest bez znaczenia – zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. (uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, ONSAiWSA 2023/4/52). Wobec treści i funkcji art. 19 p.p.s.a. za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że odnosi się on do sytuacji, w której konkretne okoliczności przemawiają za uznaniem, że w danej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania, a o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1917/18, wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a. (zob. również postanowienia NSA z: 5 czerwca 2024 r., sygn. akt II GZ 134/23; 22 czerwca 2022 r., sygn. akt III OZ 413/22 i orzecznictwo tam wskazane). W tym też kontekście, w orzecznictwie NSA podkreśla się, między innymi, że przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy na tej tylko podstawie, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne (zob. np. wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2754/18; postanowienie z 26 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 262/18). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się również, że skoro art. 19 p.p.s.a. tworzy podstawę wyłączenia sędziego, gdy zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego w danej sprawie, to obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy owa okoliczność rzeczywiście istnieje. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew oczekiwaniom wnioskodawcy nie zaktualizowały się przesłanki stosowania art. 19 p.p.s.a. uzasadniające wyłącznie sędziego NSA Marcina Kamińskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 219/25, albowiem w świetle argumentacji prezentowanej we wniosku o wyłącznie sędziego w relacji do treści złożonego przez niego oświadczenia nie sposób jest jednak stwierdzić, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w tej sprawie. Jakkolwiek bowiem, okolicznością mogącą stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie może być nie tylko stosunek łączący sędziego z którąkolwiek ze stron, ale także stosunek łączący sędziego z daną sprawą (zob. postanowienie NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt I GZ 344/14), to jednak musi to być – jak wskazano powyżej – okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędziego NSA Marcina Kamińskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 219/25, Prezydium NRA przywołało argumenty dwojakiej natury. Z jednej strony skarżący kasacyjnie organ kwestionuje prawidłowość jego powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego w związku z faktem, że stało się to na skutek przedstawienia Prezydentowi RP uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr 591/2021 z dnia 25 maja 2021 r., który to organ – zdaniem Prezydium NRA – w obecnym kształcie nie jest organem konstytucyjnym, a zatem sędzia NSA Marcin Kamiński został powołany niezgodnie z prawem, co skutkuje faktem, iż nie jest sędzią w rozumieniu prawa międzynarodowego, unijnego oraz krajowego, co czyni zasadnym przeprowadzenie badania spełnienia przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, gdyż w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy. Odwołując się w tym względzie do znaczenie konsekwencji wynikających z przywołanej powyżej uchwały w sprawie o sygn. akt I FPS 3/22, z pozostałych argumentów prezentowanych we wniosku wynika natomiast, że dotyczą one okoliczności zatrudnienia oraz ustania zatrudnienia sędziego NSA Marcina Kamińskiego w Katedrze A. na Wydziale Prawa i Administracji A. – w której pełnomocnik Prezydium NRA jest również zatrudniony jako adiunkt badawczo-dydaktyczny – oraz możliwości wpływu tych okoliczności na negatywny stosunek sędziego NSA Marcina Kamińskiego do pracowników wskazanej jednostki naukowej z uwagi na toczące się postępowanie dyscyplinarne związane z uprzednim zatrudnieniem sędziego na Wydziale Prawa i Administracji A. Zdaniem Prezydium NRA są to "uzasadnione okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziego NSA Marcina Kamińskiego w przedmiotowej sprawie, szczególnie mając na uwadze negatywny stosunek Sędziego NSA Marcina Kamińskiego do Katedry A. oraz Pracowników tej Katedry". Wobec tego rodzaju argumentacji nie sposób jest jednak ustalić, jaki – choćby pośredni – związek miałby istnieć pomiędzy orzekaniem przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego w niniejszej sprawie, a faktem, że pełnomocnik organu jest pracownikiem Katedry A. na Wydziale Prawa i Administracji A., który – jak wynika z oświadczenia sędziego NSA Marcina Kamińskiego – został zatrudniony w ww. jednostce już po ustaniu stosunku pracy sędziego w A. i nie jest osobą znaną mu osobiście. Związku tego – nawet o charakterze pośrednim – nie sposób jest również zrekonstruować w oparciu o sugestię o "negatywnym stosunku sędziego do Katedry A. oraz Pracowników tej Katedry". Zwłaszcza gdy podkreślić, że z oświadczenia sędziego NSA Marcina Kamińskiego wynika, że okoliczności związane z jego odejściem z Katedry i Uczelni, a dotyczące działalności dydaktycznej sędziego jako egzaminatora, wykładowcy oraz autora pytań egzaminacyjnych, w żaden sposób nie były związane z pełnomocnikiem Prezydium NRA, a co więcej, związane były zatrudnieniem sędziego w A. w okresie, w którym pełnomocnik organu nie był jeszcze pracownikiem tej Uczelni. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za uzasadniony trzeba więc uznać wniosek, że skarżący kasacyjnie organ nie przedstawił, ani też nie uprawdopodobnił, że w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego wyznaczonego do orzekania w sprawie. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek Prezydium NRA o wyłączenie sędziego NSA Marcina Kamińskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2024 r. sygn. akt VI SAB/Wa 55/23 oddalającego skargę G. K. na bezczynność Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia nie jest uzasadniony, co skutkowało jego oddaleniem na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.