II GSK 244/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Jana Bała (spr.) Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Spółki z o.o. w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1208/08 w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. w Ł. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1208/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę A. Spółki z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2008 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu [...] maja 2005 r. został zgłoszony na rzecz A. Spółki z o.o., w celu uzyskania prawa ochronnego, znak towarowy słowno-graficzny UNI-GRUNT o numerze [...], przeznaczony do oznaczania następujących towarów w klasie 02: "emulsja do gruntowania wszystkich porowatych i chłonnych podłoży betonowych, płyt cementowych i gazobetonu, płyt gipsowych, gipsowo-kartonowych, tynków gipsowych, cementowych i cementowo-wapiennych". W toku postępowania Urząd Patentowy stwierdził, że zgłoszony znak towarowy był podobny w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), dalej: p.w.p., do znaku towarowego UNIGRUNT, zarejestrowanego z wcześniejszym pierwszeństwem od dnia [...] września 1993 r., pod numerem [...], na rzecz P. C. - W. S.A. z siedzibą we W., przeznaczonego do oznaczania w klasie 02 "podkładu alkidowego modyfikowanego antykorozyjnego czerwonego tlenkowego". W ocenie organu, przeznaczeniem obu towarów było stosowanie do pokrywania powierzchni w celu ich chronienia i zabezpieczenia, natomiast odmienny charakter fizykochemiczny tych towarów nie miał w sprawie znaczenia. Urząd Patentowy zwrócił również uwagę na podobieństwo oznaczeń obydwu znaków towarowych. Zdaniem organu, posiadały one tę samą warstwę słowną UNIGRUNT, z tym, że znak wcześniejszy był znakiem słownym zapisanym jako UNIGRUNT, podczas gdy oznaczenie zgłoszone było słowno-graficzne w postaci napisu UNI-GRUNT wykonanego zielonymi literami, pomiędzy członami UNI oraz GRUNT umieszczony został symbol "myślnika". Znaki te zostały uznane za identyczne pod względem fonetycznym. Mając powyższe na uwadze, Urząd Patentowy stwierdził, że zgłoszony znak towarowy UNI-GRUNT był podobny do zarejestrowanego znaku towarowego UNIGRUNT w stopniu zagrażającym wprowadzenie w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów i decyzją z dnia [...] października 2007 r. odmówił udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy. Urząd Patentowy RP po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2008 r. utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Wskazał, że podobieństwo obydwu oznaczeń w płaszczyznach: fonetycznej, znaczeniowej i wizualnej było bezsporne. Nadto odnosząc się do argumentów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, stwierdził, że przeznaczenie towarów (w obu znakach) było to samo, tzn. stosowanie do pokrywania powierzchni w celu ich chronienia i zabezpieczenia. W przypadku znaku wcześniejszego, służył on do zabezpieczenia powierzchni porowatych i chłonnych. Natomiast znak posiadający już prawo ochronne był przeznaczony do zastosowania do powierzchni niechłonnych. Wobec powyższego, Urząd Patentowy RP uznał, że skoro obydwa oznaczenia były prawie identyczne, a towary jednego rodzaju, sprzedawane w tych samych sklepach, należało uznać, że przeciętny nabywca mógł zostać wprowadzony w błąd co do źródła pochodzenia towarów. Organ kierując się więc treścią art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., wykluczył możliwość udzielenia prawa ochronnego na znak UNI-GRUNT. Na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] marca 2008 r. A. Sp. z o.o. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca wniosła pismo będące uzupełnieniem skargi. Podniosła w nim, że markę A. rozpoznaje według danych SPBS ponad 80% Polaków, zatem UNI-GRUNT nabrał charakteru znaku - w swoim kręgu odbiorców - renomowanego. Znaki towarowe powszechnie znane, kojarzące się z niezawodnością, podlegają zaś ochronie bez potrzeby ich zgłaszania i rejestracji. Ponadto, w ocenie skarżącej, organ pominął przede wszystkim argumenty dotyczące wtórnej zdolności odróżniającej znaku towarowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę Spółki A., podał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., w myśl którego nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono prawa ochronnego lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. Stosownie do tego przepisu przeszkodę udzielenia prawa ochronnego stanowi prawo ochronne na znak towarowy z wcześniejszym pierwszeństwem. Niedopuszczalne jest udzielenie prawa ochronnego na znak identyczny lub podobny, gdyby w jego wyniku powstało prawo, którego zakres pokrywałby się chociaż częściowo z zakresem prawa ochronnego z wcześniejszym pierwszeństwem. Przy ustaleniu, czy wskazane niebezpieczeństwo występuje, Sąd pierwszej instancji za konieczne uznał zaś przeprowadzenie badania towarów i oznaczeń porównywanych znaków towarowych. Problem jednorodzajowości towarów stanowił bowiem w ocenie Sądu kwestię wstępną rozstrzyganą przed badaniem podobieństwa oznaczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu, że o jednorodzajowości towarów w obu przypadkach decydowało ich przeznaczenie, które w obu znakach było to samo i polegało na stosowaniu do pokrywania powierzchni w celu ich chronienia i zabezpieczenia, w przypadku znaku zgłoszonego - powierzchni porowatych i chłonnych, w przypadku znaku wcześniejszego - powierzchni niechłonnych. Nadto oba towary, wykorzystywane w celach budowlano-remontowych, nabywa się w tych samych punktach sprzedaży, na tych samych lub pobliskich półkach, a nabywcą jest nie tylko fachowiec, ale też przeciętny konsument. Wobec powyższego w ocenie Sądu pierwszej instancji, mimo odmiennego składu fizykochemicznego, z uwagi na to samo przeznaczenie i warunki sprzedaży należało uznać, że towary, do oznaczania których ma służyć zgłoszony znak towarowy, jak i znak towarowy z wcześniejszym pierwszeństwem są jednorodne. Sąd zauważył, że podobieństwo oznaczeń w przedmiotowej sprawie nie ulegało wątpliwości i nie było kwestionowane. Tak więc z uwagi na podobieństwo towarów i podobieństwo oznaczeń Sąd uznał, że istniało ryzyko wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. W tym stanie rzeczy Urząd Patentowy RP nie dopuścił się naruszenia art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Odnosząc się zaś do stanowiska skarżącej zawartego w piśmie z dnia 4 września 2008 r. Sąd stwierdził, iż renoma i rozpoznawalność znaku, zgłoszonego przez skarżącą była bezprzedmiotowa, albowiem nie niweczyła prawa ochronnego na znak towarowy z wcześniejszym pierwszeństwem, przysługującego innemu podmiotowi. Kwestia ta była przedmiotem rozpoznania przez Urząd Patentowy RP, który zajął stanowisko w tym względzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Za niezrozumiały Sąd uznał zarzut skarżącej dotyczący braku rozpoznania przez organ wtórnej zdolności odróżniającej znaku towarowego z wcześniejszym pierwszeństwem, tj. znaku UNIGRUNT. Zarzut ten skarżąca podniosła nie wyjaśniając jaki związek ma powyższa kwestia z odmową rejestracji zgłoszonego przez nią znaku. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż organ, wbrew twierdzeniom skargi, wyjaśnił sprawę należycie, nie naruszając art. 7 i 77 § 1 k.p.a., zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. A. Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego. Powyższej decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zgłoszony znak towarowy jest podobny do zarejestrowanego znaku towarowego [...]; 2) art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego. Zdaniem Spółki A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku dopuścił się naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego, ponieważ Urząd Patentowy RP w toku postępowania niewłaściwie zastosował te przepisy, a WSA uznał, że organ administracji dokonał ich właściwego zastosowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że wbrew stanowisku WSA sporne znaki nie służą do oznaczania towarów jednorodzajowych, zaś sam Sąd w sposób niedostateczny zbadał tę kwestię. Towary oznaczane przedmiotowymi znakami ze względu na ich odmienną funkcję i przeznaczenie nie stanowią względem siebie substytutów, tym samym nie można uznać, że są do siebie podobne. WSA zatem błędnie przyjął, że towary służące do ochrony i zabezpieczenia powierzchni metalowych przed korozją (towary oznaczane znakiem [...]) są jednorodne z towarami służącymi do ochrony podłoży porowatych i chłonnych wykorzystywanych w budownictwie, remontach budynków i pomieszczeń a także w celach dekoracyjnych (towary oznaczane znakiem skarżącej). Urząd Patentowy RP nie powinien w konsekwencji odmawiać udzielenia ochrony na znak towarowy przeznaczony do oznaczania zupełnie innych towarów. Za nieprawidłowe strona skarżąca uznała wnioskowanie, iż zachodzi ryzyko pomyłki konsumentów co do pochodzenia spornych towarów, gdyż jej zdaniem konsument - odbiorca, na którego percepcję oddziałuje znak towarowy, wnikliwie studiuje instrukcję obsługi i zawartość etykiety towaru, nie ma więc mowy o możliwości zaistnienia pomyłki co do jego pochodzenia. Ponadto z uwagi na sposób ekspozycji oraz reklamy produktów obu marek, a także na sposoby dystrybucji oraz marketingu towarów oznaczanych tymi znakami (półki w punktach sprzedaży, materiały marketingowe w punktach sprzedaży, reklama prasowa) nie ma w ocenie Spółki wnoszącej skargę kasacyjną ryzyka wprowadzenia przeciętnego konsumenta w błąd. Skarżąca zgadzając się z WSA co do faktu iż renoma znaku "nie niweczy prawa ochronnego na znak towarowy z wcześniejszym pierwszeństwem" stwierdziła, że Sąd ten bezpodstawnie uznał, iż argumenty skarżącej odnoszące się do renomy jej znaku były w niniejszej sprawie bezprzedmiotowe. Znaki towarowe powszechnie znane, kojarzące się z niezawodnością, wysoką jakością, czy też niepowtarzalnością wyrobów (usług), podlegają bowiem zdaniem skarżącej ochronie nawet bez potrzeby ich zgłaszania i rejestracji tym bardziej zatem mogą być takie znaki zarejestrowane. Odmowa udzielenia prawa ochronnego ze względu na brak znamion odróżniających nie może nastąpić, jeżeli przed datą zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym znak ten nabrał, w następstwie jego używania, charakteru odróżniającego w przeciętnych warunkach obrotu - wtórnej zdolności odróżniającej. WSA oraz Urząd Patentowy RP nie poddały jednak analizie wtórnej zdolności odróżniającej znaku UNI-GRUNT. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny zdaniem strony skarżącej nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy w sposób pełny oraz niewłaściwie ocenił zebrany w spawie materiał dowodowy. Nie dokonał właściwej analizy wzajemnej relacji towarów, dla których oznaczania przeznaczone są znaki [...] i [...]. Spółka wskazała, że także organ wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się zarzucanych naruszeń prawa procesowego oraz prawa materialnego. W skardze kasacyjnej zarzucono m.in. naruszenie przez Sąd I instancji przepisu art. 7 i 77 k.p.a. przez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu tego zarzutu podano, iż Sąd nie wziął pod uwagę argumentów skarżącej o braku spełnienia przesłanek do odmowy rejestracji znaku oraz całkowicie odmiennego przeznaczenia towarów, dla których oznaczenia został zgłoszony znak towarowy skarżącej, a nadto pominął jej argumenty dotyczące wtórnej zdolności odróżniającej znaku towarowego UNI-GRUNT. Odnosząc się do tego zarzutu należy przede wszystkim stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stosuje bezpośrednio przepisów art. 7 i 77 k.p.a., gdyż przepisy te mają bezpośrednie zastosowanie tylko w postępowaniu przed organem administracyjnym. Natomiast sądy administracyjne dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji są uprawnione m.in. do badania, czy organ nie naruszył przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.). Sądy te nie dokonują również ustaleń faktycznych, a jedynie oceniają prawidłowość tych ustaleń dokonanych przez organy administracji. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji niewadliwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i zasadnie nie dopatrzył się naruszenia przez organ administracyjny art. 7 i 77 k.p.a. Sąd I instancji ustosunkował się do zarzutów skargi, w tym kwestii dotyczącej przeznaczenia towarów, dla których oznaczenia został zgłoszony znak towarowy skarżącej oraz wtórnej zdolności odróżniającej znaku towarowego UNI-GRUNT. Okoliczność zaś, że tych zarzutów nie podzielił nie oznacza, iż dopuścił się naruszenia powołanych wyżej przepisów prawa. W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, podstawową funkcją znaku towarowego jest zapewnienie konsumentowi lub użytkownikowi finalnemu tożsamości pochodzenia oznaczonego towaru lub oznaczonej usługi, poprzez umożliwienie mu bez jakiejkolwiek możliwości wprowadzania w błąd, odróżnienia tego towaru lub tej usługi od towarów lub usług o innym pochodzeniu. Niebezpieczeństwo, że odbiorcy mogą sądzić, iż dane towary lub usługi pochodzą z tego samego przedsiębiorstwa lub z przedsiębiorstw ekonomicznie powiązanych stanowi niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd w znaczeniu art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej. Zgodnie z tym przepisem nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono prawa ochronnego lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby albo towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. W sprawie było bezsporne, iż znak towarowy UNIGRUNT przeznaczony do oznaczania w klasie 02 "podkładu alkaidowego modyfikowanego antykorozyjnego czerwonego tlenkowego" został zarejestrowany na rzecz P. C. - W. S.A. we W. z wcześniejszym pierwszeństwem od dnia [...] września 1993 r. Z kolei zgłoszony przez stronę skarżącą w dniu [...] maja 2005 r., w celu uzyskania prawa ochronnego, znak towarowy słowno-graficzny UNI-GRUNT również został przeznaczony do oznaczenia towarów w klasie 02, przy czym dotyczyło to "emulsji do gruntowania wszystkich porowatych i chłonnych podłoży betonowych, płyt cementowych i gazobetonu, płyt gipsowych, gipsowo-kartonowych, tynków gipsowych, cementowych i cementowo-wapiennych". Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej Sąd I instancji trafnie przyjął, iż towary, do których oznaczenia powyższe znaki towarowe służą, są tego samego rodzaju. Dla jednorodzajowości towarów w obu przypadkach istotne znaczenie ma ich przeznaczenie, które w obu znakach jest takie samo, skoro służy do pokrywania powierzchni w celu ich chronienia i zabezpieczenia. Okoliczność zaś, iż skład fizykochemiczny obu towarów jest odmienny, gdyż w przypadku znaku wcześniejszego towar nim oznaczony służy do chronienia i zabezpieczenia powierzchni niechłonnych, a w przypadku znaku zgłoszonego przez stronę skarżącą do powierzchni porowatych i chłonnych, nie mogło mieć decydującego znaczenia, skoro dopatrzenie się tych różnic mogło nastąpić dopiero po analizie opisanego na opakowaniu składu chemicznego towaru oraz wskazanego przez producenta szczegółowego przeznaczenia towaru do określonej powierzchni. Te różnice nie wynikały zatem z rodzaju towaru, a ponadto biorąc pod uwagę rynki zbytu towarów oznaczonych powyższymi znakami Sąd I instancji trafnie zauważył, że oba towary wykorzystywane w celach budowlano-remontowych są nabywane w tych samych punktach sprzedaży, tj. sklepach i supermarketach z materiałami budowlanymi, na tych samych lub pobliskich półkach, a skoro nabywcą tych towarów nie jest tylko fachowiec, lecz również przeciętny konsument, który we własnym zakresie wykonuje prace remontowe, to niewątpliwie zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, w szczególności ryzyko skojarzenia znaku zgłoszonego przez stronę skarżącą ze znakiem korzystającym z wcześniejszej ochrony. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej trudno jest wymagać od przeciętnego konsumenta w przypadku towarów powszechnego użytku, do jakich zaliczają się omawiane towary, aby w każdym przypadku wnikliwie studiował instrukcję obsługi i zawartość etykiety towaru. Podważałoby to w pewnym sensie celowość oznaczenia towarów znakami towarowymi, skoro dopiero na podstawie tych informacji można byłoby zidentyfikować sam towar oraz producenta, od którego pochodzi. Jak zaś już to powiedziano na wstępie niniejszych rozważań podstawową funkcją znaku towarowego jest zapewnienie konsumentowi tożsamości pochodzenia oznaczonego towaru, poprzez umożliwienie mu bez jakiejkolwiek możliwości wprowadzenia w błąd odróżnienia tego towaru od towaru o innym pochodzeniu. W konsekwencji też podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność dotycząca renomy i rozpoznawalności znaku zgłoszonego przez skarżącą nie mogła mieć znaczenia w sprawie, gdyż jak to trafnie podniósł Sąd I instancji, ta okoliczność w żaden sposób nie mogła zniweczyć prawa ochronnego na znak towarowy z wcześniejszym pierwszeństwem, skoro w takiej sytuacji żaden przedsiębiorca nie może używać w obrocie gospodarczym identycznego lub podobnego znaku towarowego dla oznaczenia towarów tego samego rodzaju. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Sąd I instancji nie naruszył również art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i dlatego orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.