II GSK 2654/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 272/24 w sprawie ze skargi K.K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 23 lutego 2024 r. nr NEP.906.7.2024 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 272/24, oddalił skargę K.K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 23 lutego 2024 r. nr NEP.906.7.2024 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K.K., zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia organu I i II instancji. Skarga kasacyjna zawierała oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b) w zw. z art. 17 ust 2, 4 i 5 ustawy z dnia z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas dla nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych, a dziecko było poddawane lekarskim badaniom kwalifikacyjnym; 2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.: A) art. 33 § 2 pkt 6 lit c z uwagi na brak wymagalności obowiązku, w związku z brakiem indywidualnego kalendarza szczepień, brakiem wykluczenia przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych; B) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust 1 w zw. z art. 15 § 3e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację na poparcie wniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że skarżący oświadczył, że nie wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a organ nie zajął stanowiska co do tego wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a., rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd II instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc generalnie zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, NSA stwierdził, że nie ma ona uzasadnionych podstaw. Problem prawny objęty zarzutami skargi kasacyjnej w zbliżonym stanie faktycznym był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyrokach z: 20 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1077/21 i II GSK 1078/24; 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 957/24, II GSK 838/24, II GSK 840/21, II GSK 841/24; II GSK 927/24, II GSK 928/24; 17 września 2024 r., sygn. akt II GSK 720/24, II GSK 721/24, II GSK 722/24, II GSK 725/24; 5 grudnia 2024 r. sygn. akt II GSK 1459/24; 10 grudnia 2024 r. sygn. akt II GSK 1305/24, II GSK 1306/24 (opublikowane wyroki, podobnie jak niżej powoływane orzeczenia, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty wyrażone w uzasadnieniach przywołanych wyroków uznając, że są one aktualne również w kontrolowanej sprawie. Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienia Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, stwierdził, że postanowienie to nie jest niezgodne z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - najogólniej rzecz ujmując - wynika, że zdaniem Sądu I instancji, organ odwoławczy bez naruszenia prawa stwierdził, iż podnoszone przez stronę zarzuty odnośnie do prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych dziecka nie są zasadne. Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., zgłoszony w pkt 2 lit. B petitum skargi kasacyjnej. Według autora skargi kasacyjnej wystawione 13 marca 2023 r. upomnienie nie zawiera nr PESEL zobowiązanego, dlatego też nie może być uznane za spełniające wymogi określone w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. poz. 194). Odnosząc się do tak postawionego zarzutu należy w pierwszej kolejności podkreślić, że autor skargi kasacyjnej nie wykazał, na czym miałby polegać istotny wpływ zarzuconego naruszenia na wynik sprawy, co jest wymagane w ramach naruszeń formułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc, nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny (por. wyrok NSA z 4 października 2012 r., sygn. akt II FSK 437/11). Zatem już tylko z tego powodu należało tak sformułowany zarzut uznać za niezasadny. Poza tym, jakkolwiek na podstawie art. 15 § 3e u.p.e.a. wydano rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu, które w § 2 pkt 3 wskazuje, że upomnienie zawiera m.in. znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) zobowiązanego, to jednak brak numeru PESEL w upomnieniu doręczonym skarżącemu, nie może przekreślać skuteczności tego dokumentu, tym bardziej, że osobą zobowiązaną jest skarżący, a nie jego dziecko, które podlega obowiązkowi szczepień ochronnych zgodnie z ustawą o zwalczaniu chorób zakaźnych, zaś skarga kasacyjna nie zawiera - jak już wspomniano - szerszego rozwinięcia wskazanego zarzutu, poza stwierdzeniem, że stronie skarżącej ciężko się zgodzić ze stanowiskiem WSA, iż brak numeru PESEL nie stanowi o istotnej wadliwości tej czynności prawnej oraz przytoczeniem fragmentu uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Op 248/23. W realiach rozpoznawanej sprawy, w ocenie NSA, prowadzenie egzekucji było możliwe, gdyż na podstawie wystawionego upomnienia nie pojawiły się jakiekolwiek wątpliwości, zarówno co do osoby zobowiązanej do wykonania nakazu ustawowego (skarżący), jak i osoby, która ma zostać poddana temu nakazowi (szczepieniom) - indywidualnie wskazane dziecko strony (por. wyrok NSA z 24 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2217/23). Niezasadny jest także sformułowany w pkt 2 lit. A petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. Według autora skargi kasacyjnej, brak było wymagalności obowiązku, bowiem brak było zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, potwierdzającym kwalifikację małoletniego do obowiązkowych szczepień ochronnych oraz oparcie wymagalności obowiązku na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022r., poz. 2172), który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 został uznany za niezgodny z Konstytucją. Zarzuty te nie podważają prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który wskazał, że ze szczegółowych rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie art. 5 i art. 17 ustawy o zapobieganiu wynika bezpośrednio wykonalny obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co w zakresie odnoszącym się do cech tego obowiązku dotyczy zarówno podmiotu, na którym obowiązek ten ciąży, zakresu tego obowiązku oraz okoliczności, w których dochodzi do jego aktualizacji. Stwierdzić należy, że jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Podzielając w tym względzie wyjaśnienia organów, słusznie zaakceptowane przez WSA, należy podkreślić, że przeprowadzenie lekarskich badań kwalifikacyjnych przed wykonaniem obowiązkowego szczepienia ma za zadanie ustalenie, czy zainteresowany może zostać poddany szczepieniu, a dokładniej wykluczyć przeciwwskazania do wykonania tego szczepienia (art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu). Szczepienie może być wykonane w ciągu 24 godzin od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym (art. 17 ust. 3 w zw. z ust. 4 ustawy o zapobieganiu). Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta (tu rodzica małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2, art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu). Do tego, zgodnie z art. 17 ust. 9 tego aktu obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Poddanie się osoby obowiązanej lub osoby będącej pod opieką szczepieniu ochronnemu jest działaniem w interesie ogółu. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu). To więc na rodzicu małoletniego dziecka (opiekunie prawnym) spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy o zapobieganiu, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 10 ust. 1 i ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z ustawy o zapobieganiu; wyrok NSA z 4 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2216/23). Akta administracyjne sprawy oraz dokumenty załączone do skargi nie zawierają żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych, które świadczyłyby o braku wymagalności objętego tytułem wykonawczym obowiązku. Dziecko skarżącego nie zostało poddane szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (III dawka), błonicy, tężcowi i krztuścowi (IV dawka), poliomyelitis (I, II, III dawka), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B (IV dawka), inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae (I, II, III dawka), odrze, śwince i różyczce (I dawka), chociaż osiągnęło wiek zobowiązujący do przyjęcia odpowiednich szczepionek i upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionki. Trafne jest stanowisko WSA, że istnienia przeciwwskazań do szczepień ochronnych nie potwierdzają informacje pochodzącej od podmiotu leczniczego, tj. P. "P." w G., z których wynika, że małoletnia Z.K. została poddana lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, w dniach 17 września 2019 r., 5 listopada 2019 r., 14 stycznia 2020 r., 30 marca 2021 r., lekarz nie stwierdził przeciwskazań do szczepień, mimo to rodzice nie wyrazili zgody na realizację szczepień. Z akt sprawy wynika również, że odmowy szczepień podpisane zostały przez rodziców dziecka podczas wizyty w przychodni w dniach 17 września 2019 r., 5 listopada 2019 r., 14 stycznia 2020 r., 30 marca 2021 r. Zasadne zatem było stanowisko WSA, że świadczy to tym, że skarżący z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Istotne jest, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej ani zaświadczenia lekarskiego, które wskazywałoby na konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka. W tej sytuacji niezasadny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego, zgłoszony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej - błędnego zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w z. z art. 17 ust. 2, 4, 5 ustawy o zapobieganiu. Należy zauważyć, że skarżący kasacyjnie zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, oparty także na wspomnianym przepisie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a., zgłoszony we wspomnianym pkt 2.lit. A) petitum skargi kasacyjnej wywodził m.in. również z konstytucyjnych deficytów regulacji zawartej w § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, stwierdzonych wyrokiem TK z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, w którym orzeczono: "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Należy podnieść, że omawiany wyrok TK został wykonany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. poz. 2077). Według § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. obowiązane są do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek są: dzieci i młodzież przeciw: gruźlicy, błonicy, krztuścowi, tężcowi, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce, zakażeniom powodowanym przez rotawirusy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2). Należy zwrócić uwagę, że podane w rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych liczby dawek i terminy poszczególnych szczepień odpowiadają tym, które wcześniej były podawane w komunikatach Głównego Inspektora Sanitarnego obowiązujących dla syna skarżącej przeciw tym samym chorobom zakaźnym. W wystawionym w dniu 18 października 2023 r. tytule wykonawczym wskazano na brakujące szczepienia ochronne u córki strony skarżącej. Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka strony skarżącej obowiązkowe i wymagalne. W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowana ustalona przez organy w toku postępowania okoliczność, że córka strony skarżącej nie została zaszczepiona wymienionymi w tytule wykonawczym szczepionkami, pomimo że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny. W rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji wyroku, na mocy art. 184 p.p.s.a.