II GSK 293/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2020 r.; sygn. akt VI SA/Wa 1315/20 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od G. K. na rzecz Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej 1400 (tysiąc czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 17 września 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1315/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2020 r., Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia. W dniu [...] listopada 2019 r. A. S. A. sp. k. (dalej: uczestnik) zażądała unieważnienia przysługującego G. K. prawa ochronnego "Kratka ściekowa odpływowa, zwłaszcza prysznicowa", nr [...]. Wnioskodawca wskazał, że jest konkurentem skarżącego w handlu armaturą hydrauliczną, w tym kratek ściekowych i skierował nawet do niego pisma ostrzegawcze z zarzutami naruszania praw do spornego wzoru. Podniósł zarzuty braku użyteczności, charakteru technicznego wzoru, także nieprzedstawienie go w sposób na tyle jasny i wyczerpujący, by znawca mógł ten wzór urzeczywistnić. Rozprawa w tej sprawie odbyła się w dniu [...] marca 2020 r., podczas której Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej odroczył termin ogłoszenia decyzji do dnia [...] marca 2020 r., i czynność ta wówczas miała miejsce. Decyzją z [...] marca 2020 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej unieważnił na żądanie A. S. A. sp. k. przysługujące G. K. prawo ochronne na wzór użytkowy pt. "Kratka ściekowa odpływowa, zwłaszcza prysznicowa", nr [...]. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 100 i art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r., poz. 776 ze zm.) – zwanej dalej "p.w.p.". We wniesionej przez G. K. na powyższą decyzję skardze podniesiono zarzut rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257. ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." polegającego na tym, że publikacja decyzji odbyła się z naruszeniem art. 15zzs ust. 6 ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U., poz. 568). Skarżący podał, że 24 marca 2020 r. dowiedział się telefonicznie od urzędnika organu, że wyznaczony na [...] marca 2020 r. termin publikacji decyzji został odwołany, a mimo to czynność ta miała miejsce. Ponadto zarzucono naruszenie art. 89 ust. 1 p.w.p. poprzez to, że w tej sprawie wnioskodawca wykazał jedynie interes faktyczny. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę. Zdaniem WSA zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, ponieważ jej ogłoszenie w dniu [...] marca 2020 r. nastąpiło przedwcześnie – pomimo tego, że w tym dniu bieg wyznaczonego na podstawie art. 2559 ust. 3 p.w.p. terminu jeszcze nie upłynął. Czyniło to ogłoszenie decyzji bezskutecznym. Sąd wskazał, że zasadą jest, że w myśl art. 255 9 ust. 1 p.w.p., decyzje Urzędu Patentowego podlegają ogłoszeniu, co zgodnie z art. 255 9 ust. 2 p.w.p., powinno nastąpić bezpośrednio po przeprowadzeniu rozprawy, ewentualnie – jak stanowi art. 255 9 ust. 3 p.w.p. – termin ogłoszenia może być odroczony na czas do 2 tygodni. Niezależnie od tego, decyzja wraz z uzasadnieniem doręczana jest stronom postępowania (art. 255 8 ust. 2 p.w.p.). W tej sprawie rozprawa odbyła się [...] marca 2020 r., podczas której poinformowano strony, że ogłoszenie decyzji nastąpi [...] marca 2020 r. W tym okresie w Polsce i na świecie rozprzestrzeniała się choroba COVID-19, wywoływana przez jednego z koronawirusów – SARS-CoV-2. Okoliczność ta wywołała interwencję ustawodawcy, który 2 marca 2020 r. uchwalił ustawę o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, Dz. U. poz. 374 – zwaną dalej ustawą o COVID-19. Ustawa ta była wielokrotnie nowelizowana, m. in. ustawą z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z wprowadzonym tą ustawą przepisem art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o COVID "W okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg terminów procesowych i sądowych w: (...) postępowaniach administracyjnych (...)". Stan zagrożenia epidemicznego w Polsce ogłoszono z dniem 14 marca 2020 r. na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego, poz. 433. Z kolei na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. poz. 491 ogłoszono w Polsce stan epidemii, odwołując jednocześnie stan zagrożenia epidemicznego mocą § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego, Dz. U. poz. 490. Termin odroczenia ogłoszenia decyzji, o którym mowa w art. 255 9 ust. 2 p.w.p. należy niewątpliwie do procesowych, objętych hipotezą wstecznie w tym przypadku działającego art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o COVID-19. Dlatego bieg tego terminu z dniem 14 marca 2020 r. został z mocy bezpośrednio działającej normy prawnej wstrzymany. Nie więc mógł on upłynąć [...] marca 2020 r., a zatem do ogłoszenia decyzji dojść wówczas nie mogło. Wskazanej retroaktywności działania prawa w tym przypadku nie można oceniać negatywnie, bo paradoksalnie stanowiła ona źródło gwarancji zaufania jednostki do państwa. Dzięki niej zminimalizowano ryzyko uszczerbku w realizacji praw procesowych stron rozmaitych postępowań, które mogłoby się ziścić na skutek wprowadzonych przez państwo ograniczeń w poruszaniu się i korzystaniu z instytucji publicznych. Bieg terminów został odblokowany na podstawie art. 46 pkt 20 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, Dz. U. poz. 875, mocą którego uchylono art. 15zzs ustawy o COVID-19. Skutek ten nastąpił zgodnie z art. 68 ust. 7 ustawy z 14 maja 2020 r. po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie tej ustawy. Ustawę ogłoszono 15 maja 2020 r., a w myśl jej art. 76 weszła ona w życie w dniu następnym, a więc 16 maja 2020 r., co oznacza że wskazane 7 dni upłynęło wraz z upływem dnia 22 maja 2020 r. Tym samym terminy procesowe biegły dalej od dnia 23 maja 2020 r., w tym ten wyznaczony w tej sprawie. Rację ma organ twierdząc, że obecność stron podczas ogłaszania decyzji nie jest obowiązkowa, niemniej jednak należy ona do praw procesowych, których pozbawienie nie jest dopuszczalne. Strona ma prawo do wysłuchania decyzji już w dniu jej ogłaszania i – czego pomijać nie można – poznania treści orzeczenia organu już wówczas, zanim decyzja wraz z uzasadnieniem zostanie stronie doręczona. Może to mieć istotny wpływ na realizację przysługujących stronie praw procesowych, przygotowanie się do zaskarżenia takiego aktu, zastanowienia nad taktyką obrony swoich praw. W tej sprawie konsekwencją wejścia w życie przepisu art. 15zzs ust. 6 ustawy o COVID-19 była bezskuteczność czynności ogłoszenia decyzji, która powinna być ponowiona po uchyleniu tego przepisu w maju 2020 r. W miejsce tego, organ kontynuował czynności postępowania, dokonując doręczenia decyzji, które wobec powstałej wcześniej wady było dokonane z naruszeniem prawa. Skargę w tej sprawie złożono po 23 maja 2020 r., a więc już po okresie zawieszenia terminów sądowych, wprowadzonego z kolei przez art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID-19. Sumując, ogłoszenie decyzji w dniu [...] marca 2020 r. było bezskuteczne, a odblokowany w maju termin na jej prawidłowe ogłoszenie nie został wykorzystany. W tej sytuacji, na podstawie art. 286 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi termin ten otworzy się wraz z doręczeniem organowi akt niniejszej sprawy. Ogłoszenie decyzji powinno zatem nastąpić w terminie dwutygodniowym, liczonym od tego momentu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. prawa materialnego przez błędną interpretację i w konsekwencji zastosowanie art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD- 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 568, dalej powoływana jako "ustawa o COVID-19"), polegające na przyjęciu, że art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o COVID-19, obowiązywał retroaktywnie od dnia ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego tj. od dnia 14 marca 2020 r. i w konsekwencji zastosowaniu tego przepisu w odniesieniu do sytuacji mającej miejsce w dniu [...] marca 2020 r., podczas gdy przepis ten obowiązywał od dnia 31 marca 2020 r. i z tym dniem został zawieszony bieg terminów procesowych, a co za tym idzie przepis nie miał zastosowania do ogłoszenia decyzji w dniu [...] marca 2020 r.; 2. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania tj. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a, w zw. z art. 255 7 ust. 1, art. 255 8 ust. 1 i 2 i art. 255 9 ust. 3 p.w.p. przez prowadzące do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji bezpodstawne przyjęcie, że ogłoszenie decyzji w dniu [...] marca 2020 r. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy: 1) w tej dacie nie obowiązywał jeszcze art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o COVID-19, na mocy, którego doszło do zawieszenia biegu terminów procesowych, w tym terminu ogłoszenia decyzji i tym samym nie było przeszkód prawnych do ogłoszenia decyzji w dniu [...] marca 2020 r.; 2) nawet w przypadku uznania, że Sąd prawidłowo przyjął, że art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o COVID-19, obowiązywał retroaktywnie, z mocą od dnia 14 marca 2020 r., to fakt ogłoszenia decyzji w dniu [...] marca 2020 r. nie mógł mieć żadnego wpływu na wynik postępowania, gdyż: a) rozprawa w tej sprawie została zamknięta w dniu [...] marca 2020 r., a jedynie termin ogłoszenia decyzji odroczono do dnia [...] marca 2020 r., tym samym stanowiska stron postępowania oraz cały materiał dowodowy został zebrany w dacie [...] marca 2020 r., a więc przed ewentualnym zawieszeniem biegu terminów procesowych, b) decyzja Urzędu doręczana jest stronom z urzędu i od daty doręczenia decyzji liczony jest termin na wniesienie skargi do sądu administracyjnego, w niniejszej sprawie skarga została wniesiona w terminie, tym samym wbrew stanowisku Sądu, ogłoszenie decyzji w dniu [...] marca 2020 r. nie mogło mieć i rzeczywiście nie miało, wpływu na wynik sprawy, c) wskazane przez Sąd możliwe naruszenie przysługujących stronie praw procesowych tj. prawa do przygotowania się "do zaskarżenia takiego aktu, zastanowienia się nad taktyką obrony swoich praw" (s. 5 wyroku) nie może być postrzegane jako naruszenie mające wpływ na wynik sprawy, gdyż okoliczności te dotyczą zdarzeń mających miejsce po zamknięciu rozprawy i ustaleniu rozstrzygnięcia w sprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 203 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, a także o zwrot niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2021 r. skarżący wniósł o zawieszenie postępowania przez Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na złożenie przez niego, jako uprawnionego do spornego wzoru użytkowego wniosku o ograniczenie prawa w trybie art. 891 w zw. z art. 100 p.w.p. Może to przesądzić o zakresie spornego wzoru. Organ oraz uczestnik postępowania wnieśli o oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok uchylający decyzję organu z powodu naruszenia przepisów postępowania, które zdaniem Sądu I Instancji miało wpływu na wynik sprawy, został oparty na błędnej wykładni przepisu art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o COVID-19. Pomijając kwestię mocy wstecznej przepisów o zawieszeniu biegu terminów w postępowaniu administracyjnym, które weszły w życie w dniu 31 marca, a jak twierdzi WSA obowiązywały od 14 marca (stanowisko Izby Gospodarczej - w tym zakresie jest podzielone), trudno przyjąć, by takie zawieszenie biegu terminów zakazywało jednocześnie organowi dokonywania publikacji decyzji w czasie, kiedy ustawa o Cowid 19 nie została jeszcze uchwalona. Zaskarżona decyzja po jej ogłoszeniu następnie została doręczona wraz z uzasadnieniem we właściwym terminie i dopiero to doręczenie wywołało skutek procesowy w postaci biegu terminu do wniesienia skargi do WSA, która została wniesiona w terminie. Samo odroczenie ogłoszenia zaskarżonej decyzji, a następnie faktyczne jej ogłoszenie w czasie pandemii wprawdzie mogło budzić wątpliwości z powodu późniejszego wejścia w życie omawianego przepisu art. 15 zzzs ust.1 pkt 6 ustawy o COVID-19, ale na skutek jej doręczenia i rozpoczęcia terminów procesowych od daty doręczenia nie miało to wpływu na wynik sprawy. Przepis mówi wszak, że "Ogłoszenie decyzji może być odroczone na czas do dwóch tygodni". Zawieszenie tego terminu, nie oznacza bowiem, że ogłoszenie decyzji w tym czasie było bezskuteczne. Ogłaszanie decyzji w okresie zagrożenia epidemicznego być może nie spełniło funkcji, która tej instytucji została przypisana przez ustawodawcę (tj. ogłoszenie decyzji - podobnie jak wyroków sądowych - na jawnej rozprawie) i strona najprawdopodobniej mogła nie wziąć udziału w tym ogłoszeniu, co jej nie pozbawiało możliwości złożenia skargi w ustawowym terminie. Skarżący kasacyjnie organ trafnie zauważył w skardze kasacyjnej, że rozprawa administracyjna, po której została wydana decyzja, została zamknięta [...] marca 2020 r. oznajmieniem o odroczeniu ogłoszenia decyzji na dwa tygodnie, zgodnie z przepisem art. 2559 ust. 1 p.w.p., i to ogłoszenie odbyło się [...] marca 2020 r., czyli w czasie formalnego obowiązywania przepisu art. 15 zzzs ust. 1 pkt 6 ustawy o COVID-19. (retroaktywnym). Nie wydaje się być przekonywujący argument Sądu I Instancji, że ogłoszenie decyzji w spornym terminie objętym literalną wykładnią treści omawianego przepisu ustawy o COVID-19 było bezskuteczne i stanowiło tak poważne uchybienie proceduralne, że mogło mieć to bezpośredni, istotny wpływ na zastosowanie przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt.1 lit. c p.p.s.a. Samo twierdzenie, że ogłoszenie decyzji w czasie pandemii mogło pozbawić stronę możliwości pełnego przygotowania się do sporządzenia skargi do Sądu jest nie przekonywujące, gdyż dopiero doręczenie jej wraz z uzasadnieniem na piśmie dawało odpowiedni termin do sporządzenia skargi. Sąd I Instancji kontrolując zaskarżoną decyzję poprzestał jedynie na stwierdzeniu powyższego uchybienia terminu ogłoszenia decyzji, nie wyjaśniając bliżej, dlaczego strona została pozbawiona swoich ustawowych uprawnień, z powodu ogłoszenia decyzji w spornym terminie. Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że należało poddać pełnej kontroli zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem, nie tylko procesowym i to w nie najistotniejszym zarzucie naruszenia art. 2559 ust. 3 p.w.p. w zw. z art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 568), ale dokonać kontroli zgodności tej decyzji z przepisami postępowania, jak i przepisami prawa materialnego i stwierdzić, czy decyzja ta odpowiada prawu. Sąd I Instancji nie wywiązał się należycie z tego obowiązku i nie zbadał, czy zaskarżona decyzja narusza inne przepisy postępowania, i czy ewentualne naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także czy kwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien zbadać, czy rzeczywiście ogłoszenie decyzji z ewentualnym naruszeniem art. 15zzs ust.1 pkt 1 ustawy o COVID-19 mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, oraz czy można stwierdzić naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ewentualnie naruszenie innych przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną na podstawia art. 185 par. 1 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia przepis art. 203 pkt. 2 p.p.s.a.