II GSK 578/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospdarczej skargi kasacyjnej M. Z. i Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 543/11 w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej postanawia: oddalić skargę kasacyjną Postanowieniem z dnia 18 lutego 2013 r., VI SA/Wa 543/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę [...] na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sanacyjnej. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji stanie faktycznym Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. skarżący [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. Zarządzeniem z dnia [...] marca 2011 r. wezwano skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] złotych. Skarżący w terminie do uiszczenia wpisu wnieśli wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2011 r. (k. 97 akt sądowych) odmówiono skarżącym przyznania pomocy. Na skutek wniesionego sprzeciwu wojewódzki sąd administracyjny, po ponownym rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 29 września 2011 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt II GZ 496/11 (k. 150 akt sądowych). Następnie zarządzeniem przewodniczącego wydziału z dnia [...] listopada 2011 r. (k. 162 akt sadowych) skarżący zostali ponownie wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 445 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia w powyższym przedmiocie został doręczony skarżącym w dniu [...] grudnia 2011 r. Skarżący nie uiścili wpisu, natomiast w dniu [...] grudnia 2011 r. (data nadania k. 176 akt sadowych) wnieśli pismo zawierające wniosek o częściowe przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2012 r. odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis ww. postanowienia został doręczony skarżącym w dniu 23 lipca 2012 r. (k. 233 i 234 akt sądowych). Skarżący wpisu nie uiścili (k. 278 akt sadowych). Uzasadniając wydane orzeczenie Sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że pismo informujące skarżących o konieczności uiszczenia wpisu zostało prawidłowo doręczone skarżącym w dniu [...] grudnia 2011 r. W zakreślonym terminie skarżący nie uiścili stosownego wpisu, co potwierdza zamieszczona w aktach sprawy informacja udzielona w dniu 13 lutego 2013 r., przez Oddział Finansowo - Budżetowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę [...] na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r., skoro skarżący mimo wezwania nie uiścili wpisu sądowego od tej skargi. W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie [...]zaskarżyli je w całości. Wnieśli o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, która miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 w zw. z art. 220 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wezwania skarżących (występujących wówczas bez pełnomocnika) do uiszczenia wpisu w zakreślonym terminie - przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi - w związku z uznaniem za doręczone w sposób prawidłowy postanowienia z dnia 16 lipca 2012 r. o odmowie przyznania skarżącym prawa pomocy. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podkreślił, że po wydaniu przez Sąd I instancji postanowienia z dnia 16 lipca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, należało ponownie wezwać skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wydanie zaskarżonego postanowienia bez takiego wezwania narusza art. 6 oraz art. 220 § 1 p.p.s.a. Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że z przymiotu prawomocności postanowienia odmawiającego stronie zwolnienia z kosztów sądowych, wynika obowiązek strony do zapłaty wymaganego wpisu oraz obowiązek sądu do ponownego wezwania do jego uiszczenia (por. postanowienie NSA z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Wezwanie w trybie art. 220 § 1 p.p.s.a. doręcza się stronie, która w terminie siedmiu dni obowiązana jest uiścić stosowną opłatę. W myśl art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia wymaganego wpisu sądowego od skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia i skargi o wznowienie postępowania - jest ich odrzucenie. Podkreślenia wymaga, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie zakreślonym w wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego uprzednio rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu przewidzianego w ustawie. Bez znaczenia w tym przypadku pozostaje kwestia zmiany okoliczności wskazanych w tym piśmie, które mogą uzasadnić zmianę lub uchylenie wcześniejszego postanowienia w tym przedmiocie. Należy zatem w konsekwencji uznać, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym przez sąd do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zmianę jego treści oraz zakresu żądania w stosunku do wniosku pierwotnego, nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie (por. postanowienie NSA z 19 lutego 2010 r., II FSK 621/09). Jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy o odmiennej treści, powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie niweczy jednakże skutków niezastosowania się strony do wynikającego z tegoż postanowienia obowiązku do uiszczenia kosztów sądowych, w terminie zakreślonym nowym wezwaniem (por. postanowienie SN z 9 grudnia 2002r., sygn. akt III RN 144/02, Wokanda 2003, nr 11, s. 29). Odmienne działanie sądu mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, co niewątpliwie da się zauważyć również w rozpoznawanej sprawie, a co skutkuje nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania. W rozważaniach związanych z kwestią ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów złożonego w terminie do uiszczenia wpisu, nie można pominąć także zasady wyrażonej w art. 220 § 1 p.p.s.a. stosownie do której, sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma skierowanego do sądu, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Jeżeli zatem sąd po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy postanowi prawomocnym orzeczeniem odmówić stronie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponownie wezwie do uiszczenia należnej opłaty, wystąpienie z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie, bez znaczenia na zmianę okoliczności zawartych w tym piśmie, nie powinno zwolnić strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania sądu (por. postanowienie NSA z 18 września 2007 r., II FZ 330/07, niepubl.). Mając powyższe na uwadze w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na aprobatę zasługuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, który wobec bezskutecznego upływu zakreślonego w ponownym wezwaniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego (k. 162 akt sądowych) - odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Wbrew wywodom strony skarżącej, sąd był uprawiony do odrzucenia jej skargi bez ponownego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie uchyla skutków prawomocności wydanego uprzednio rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy i pozostaje bez wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu i przewidziane w art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencje jego nieuiszczenia. Za nieznajdujący uzasadnienia w niniejszej sprawie należy także uznać postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przewidziany w powołanym przepisie obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego wskazówek i pouczeń ma charakter zasady ogólnej, tj. zasady udzielania pomocy stronom. Wspomniana zasada została skonkretyzowana w wielu przepisach szczególnych, np.: art. 49 § 1, art. 70 § 2, art. 140, art. 163 § 2 i art. 210 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 27 września 2007 r., II GSK 366/07). Z żadnego przepisu ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika jednak obowiązek sądu pouczania strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego o czynnościach jakie strona powinna podjąć w wypadku naruszenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zauważyć przy tym należy, że skarżący zostali prawidłowo pouczeni o terminie i sposobie uiszczenia wpisu od skargi po oddaleniu ich zażalenia o przyznanie prawa pomocy przez Naczelny Sąd Administracyjny (v: zarządzenie przewodniczącego wydziału z 23 listopada 2011 r. k. 162 akt sadowych). Wyrażony w art. 6 p.p.s.a. obowiązek udzielania stronie pomocy nie oznacza, że sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich jej możliwych zachowań, ani też do przestrzegania strony przed lekkomyślnym nietroszczeniem się o jej własne interesy i zalecania takich działań, które każdy dorosły i zapobiegliwy człowiek podejmuje z własnej inicjatywy w swoich życiowych sprawach, na podstawie własnych doświadczeń życiowych (por. wyrok SN z 13 lipca 2000 r. II UKN 639/99, OSNAPiUS 2002 r., nr 3, poz. 78 oraz postanowienie SN z 23 czerwca 1981 r., IV PZ 35/81-niepubl.). Skoro skarżący zostali prawidłowo pouczeni o konieczności uiszczenia wpisu sadowego od skargi, to jego uchybienia nie sposób tłumaczyć nieznajomością prawa. Wywody skargi kasacyjnej dotyczące obowiązku informowania skarżących o konieczności ponownego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego jako nie mające umocowania w przepisach prawa nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stosownie do treści art. 184 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że w myśl uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23) przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie. Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę, a więc kończącego postępowanie w sprawie, tym samym nie było podstaw prawnych do orzekania w przedmiocie kosztów. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał art. 269 § 1 p.p.s.a.