II GSK 589/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędziowie NSA Gabriela Jyż del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 24 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 1190/10 w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 24 listopada 2010 r. o sygnaturze I SA/Łd 1190/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. oddalił skargę G. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzja ta utrzymywała w mocy decyzję organu I instancji. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 11.903,89 złotych. Chodziło o umorzenie wskazanych należności w oparciu o przepisy ustawy z 13 października 2003 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), to jest art. art. 28 ust. 2 i 3a oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek należnych od ubezpieczonych, będących płatnikami na własne ubezpieczenie (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego. Sąd stwierdził, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił w sposób prawidłowy i wyczerpujący przesłanki, na podstawie których odmówiono skarżącemu umorzenia zaległości. Odniesiono się bowiem do wszystkich podniesionych przez niego faktów i argumentów. Organ wziął również pod uwagę interes dłużnika, a także interes funduszu ubezpieczeń społecznych. Za trafne uznał stanowisko organu wskazujące na niewątpliwie trudną sytuację skarżącego niewykluczającą jednak, że w przyszłości ulegnie ona poprawie, co umożliwi uregulowanie istniejących należności. Wskazał, że zadłużenie skarżącego powstało wskutek niewywiązania się przez niego z obowiązku terminowego opłacania składek w okresie prowadzonej działalności gospodarczej. Umorzenie zadłużenia ostatecznie uniemożliwiłoby w przyszłości, w przypadku poprawy sytuacji majątkowej i finansowej zobowiązanego, odzyskanie powstałej zaległości chociażby w najmniejszym stopniu. Reasumując, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja nosiła znamiona decyzji dowolnej, zaś pełne i wyczerpujące uzasadnienie wskazuje na trafność rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia należności. Skargą kasacyjną G. P. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego. Domagał się zmiany wyroku poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniósł również o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego podniósł naruszenie art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek należnych od ubezpieczonych, będących płatnikami na własne ubezpieczenie. W uzasadnieniu podniósł, że decyzja i zaskarżone orzeczenie Sądu opierały się na nietrafnej ocenie okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej. Nie ulegało bowiem wątpliwości, że skarżący w toku postępowania administracyjnego w sposób wyczerpujący przedstawił swoją sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną wskazującą między innymi, że jest osobą przewlekle chorą. Z uwagi na liczne schorzenia, pozostając bez pracy, a więc nie osiągając dochodów. Żyje w ubóstwie, a jedynym źródłem utrzymania jest pomoc jaką uzyskuje z tytułu zasiłku chorobowego. Posiada znaczne zadłużenie wobec innych niż ZUS instytucji i organów, a także ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec dwóch córek. Za nietrafne uznał stanowisko Sądu, że sytuacja skarżącego z uwagi na wiek i fakt niebycia niezdolnym do pracy może ulec w przyszłości poprawie, a w efekcie umożliwi uregulowanie istniejących należności. W ocenie skarżącego, pominięto fakt, iż dolegliwości i przebyta operacja, w związku z którą powinien rehabilitować się do końca życia, czyni go faktycznie niezdolnym do pracy od 2006 roku. Od tego czasu jego sytuacja zdrowotna nie poprawiła się lecz uległa pogorszeniu. Pojawiły się bowiem nowe schorzenia. Taki stan uzasadnia przyjęcie, że skarżący znalazł się w sytuacji nierokującej poprawy w przyszłości, a liczne zobowiązania, w tym alimentacyjne, pogłębiają tę sytuację. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie powołuje żadnych przepisów proceduralnych, o których mowa w art. 174 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym sprawy, będącym podstawą wydania zaskarżonego wyroku. W konsekwencji dla oceny trafności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny ustalony przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Tak ustalony stan faktyczny uzasadniał przyjętą przez Sąd I instancji podstawę do zastosowania prawa materialnego. Skarżący powołując naruszenie prawa materialnego, zarzut sprowadził do naruszenia art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Chodzi o błędne przyjęcie, że sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna nie uzasadniała umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Przepis powołanego wyżej art. 28 ust. 1–3 dopuszcza możliwość umorzenia należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadkach określonych w jego ust. 3 pkt 1–6. O ile w świetle tych przesłanek nie istnieją możliwości wyegzekwowania zaległych składek, występuje stan ich całkowitej nieściągalności pozbawiony innej jego alternatywy. Wyjątek od nich jest przewidziany w art. 28 ust. 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych wypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przy wydawaniu powyższego rozporządzenia na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b ustawy uwzględniono "ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych", jako sformułowane wytyczne dla tego aktu wykonawczego. Oddzielnego omówienia wymaga zarzut naruszenia § 3 powyższego rozporządzenia. Skarga kasacyjna, jak już wyżej wspomniano, jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia. Spełniać musi określone ustawowo wymagania, przewidziane w art. 176 w związku z art. 174 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 176 tej ustawy określił, że skarga kasacyjna powinna przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstawy kasacyjnej oznacza wskazanie konkretnego przepisu prawa, którego naruszenie zarzuca się Sądowi I instancji. W odniesieniu do przepisu rozbudowanego, który zawiera więcej niż jedną normę prawną i składa się z ustępów i punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg przytoczenia naruszonego przepisu prawa uważa się za spełniony, jeżeli skarga kasacyjna wskazuje konkretną jednostkę redakcyjną przepisu zawierającą naruszoną przez sąd normę, a więc podaje nie tylko nr art. ale również nr §, ust. i pkt tego artykułu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2008 r. II FSK 557/07; Lex nr 422065, a także J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. 2, s. 382). Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 cytowanej wyżej ustawy) i dlatego nie ma kompetencji do dookreślania za wnoszącego skargę kasacyjną tak rozumianej podstawy skargi kasacyjnej. W związku z tym, że § 3 rozporządzenia składa się z kilku jednostek redakcyjnych (ustępów i punktów) zarzut jego naruszenia nie mógł być w tej sprawie rozpatrzony przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższe oznacza, że do oceny pozostał jedynie art. 28 ust. 2 i 3a ustawy. Jak już wyżej podano, podstawy te regulują jedynie dopuszczalność umorzenia w przypadku ich całkowitej nieściągalności i w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności ale będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy więc ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Taki status miał również skarżący. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mających na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek – pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności – nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne. W odniesieniu do nich umorzenie należności staje się jeszcze bardziej zasadne, jeżeli występuje stan całkowitej nieściągalności tego zadłużenia. Przy ocenie tej nie należy pomijać także stanu finansów ubezpieczeń społecznych, a do którego sprowadza się zabezpieczenie interesu społecznego. Sąd I instancji oddalając skargę właśnie ten interes miał na uwadze. Kasator do tej zasadniczej kwestii, która była podstawą do oddalenia skargi, zupełnie się nie odniósł i Naczelny Sąd Administracyjny jest zwolniony z jej oceny. Ocenie kasator poddał jedynie jako nietrafną ocenę sytuacji skarżącego, a ta nie była nawet zakwestionowana przez Sąd I instancji. Sąd I instancji przy ocenie przyjął, że sytuacja skarżącego jest niewątpliwie ciężka. Jednak wiek, fakt niebycia niezdolnym do pracy zadecydowały o możliwości poprawy w przyszłości sytuacji i możliwości uregulowania istniejących należności. A zatem, umorzenie byłoby obecnie przedwczesne i w tym mieści się zabezpieczenie interesu społecznego. Nie można zatem zarzucić Sądowi I instancji naruszenia prawa materialnego, o którym mowa w zarzucie. Powyższe oznacza, że dokonana przez Sąd I instancji interpretacja prawa materialnego była prawidłowa i nie narusza powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Skarga kasacyjna wobec tego podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.