II GZ 128/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Z. i Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 107/11 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wprowadzenia do obrotu partii produktu postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 107/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. Z. i Z. Z. (prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej jako E. P. H. "E.") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wprowadzenia do obrotu partii produktu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postanowieniem z dnia 6 lipca 2011 r. WSA w Warszawie odmówił już skarżącym przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zaś zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 września 2011 r. o sygn. akt II GZ 410/11. W dniu 24 października 2011 r. skarżący złożyli ponowne wnioski o przyznanie prawa pomocy – tym razem poprzez częściowe (o 190 zł) zwolnienie od wpisu sądowego od ich skargi (określonego na 200 zł). Do wniosków załączyli oświadczenie ojca skarżących K. Z., z którego wynika, że: synowie zamieszkują w jego domu, posesja przy ul. G. w D. należy do niego i że na tej posesji prowadzi działalność kilka podmiotów gospodarczych, a ponadto że K. Z. jest wierzycielem podmiotu o nazwie P. P.-H. E. Z. Z., które nie posiada zdolności do wywiązywania się ze zobowiązań finansowych i w związku z tym działalności prowadzone przez synów przechodzą na jego własność i są w stanie zmiany właściciela. Zarządzeniami z dnia 31 października 2011 r. i 18 stycznia 2012 r. wnioskodawcy zostali wezwani do uzupełniania informacji zawartych we wniosku, w szczególności poprzez przedłożenie wyciągów za okres ostatnich trzech miesięcy obejmujących transakcje dokonane na rachunkach bankowych o numerach: [...] (dalej jako "rachunek nr 1"), [...] (dalej jako "rachunek nr 2") i [...] (dalej jako "rachunek nr 3"). Na przedłożonych przez skarżących wyciągach z ich (deklarowanego jako jedyny) rachunku bankowego (nr [...]) wskazane bowiem zostały wpłaty z powyższych rachunków. Z wyciągów tych wynikało również, że posiadaczem rachunku nr 1 jest Z. Z. (dokładna nazwa właściciela rachunku wskazana w wyciągu brzmi: P. P. H. E. Z. Z. G. [...], [...] D.), posiadaczem rachunku nr 2 jest również Z. Z. (dokładna nazwa właściciela rachunku wskazana w wyciągu brzmi P. P. H. E. Z. Z.), zaś posiadaczem rachunku nr 3 jest "P. P. H. E. G. [...], [...] D." (a więc podmiot, którego siedziba odpowiada wskazanemu w skardze adresowi skarżących). W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawcy wskazali, że nie dysponują rachunkami nr 1 i 2, ani wyciągami z nich, zaś rachunek nr 3 nie należy do skarżących wspólnie, ani do jednego z nich, zaś adres "ul. G. [...], [...] D." jest adresem krewnych skarżących, a nie adresem prowadzonej przez nich działalności. Sąd pierwszej instancji uznał, że analiza stanu majątkowego skarżących wymaga posiadania między innymi danych dotyczących transakcji dokonywanych na wszystkich rachunkach bankowych należących do skarżących, tymczasem skarżący przedłożyli wyłącznie wyciąg z rachunku bankowego, który obejmuje transakcje dokonywane w ramach prowadzonej przez nich wspólnie działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej. Zdaniem Sądu, skarżący dysponują innymi jeszcze rachunkami (na co wskazują tytuły przelewów) i mimo wezwania Sądu nie przedstawili wyciągów z tych rachunków. Brak było zatem możliwości ustalenia, czy wnioskodawcy wypełniają przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji wskazał dodatkowo na informacje zawarte na stronie internetowej [...], które – zdaniem Sądu – nie wskazują na to, że sytuacja materialna wnioskodawców uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, skoro skarżący prowadzą dynamicznie rozwijającą się firmę i ciągle poszerzają rynek zbytu swoich produktów. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyli M. Z. i Z. Z. Wnieśli o uchylenie tego orzeczenia. W uzasadnieniu stwierdzili, że konta bankowe wskazane przez Sąd pierwszej instancji należą do kontrahenta skarżących, czyli P. P.-H. E. Skarżący, czyli E. P. H. E. s.c., nie mają obowiązku przestawiania wyciągów z konta innych podmiotów gospodarczych. Skarżący stwierdzili ponadto, że nie ponoszą odpowiedzialności za zawartość stron internetowych, których treści nie autoryzują. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt II GZ 410/11, którym oddalono zażalenie M. Z. i Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 107/11, odmawiające zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia NSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżących ich rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności do ponoszenia kosztów procesu. NSA uznał oświadczania złożone wraz z wnioskiem za niepełne i nierzetelne, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, że z wyciągu z rachunku bankowego skarżących wynika, iż Z. Z. dysponuje innym, niewskazanym mimo wezwań Sądu, kontem bankowym, z którego dokonywał wpłat na rachunek bankowy obu skarżących. Ocena zdolności ponoszenia kosztów sądowych przez skarżących była ponadto niemożliwa z powodu braku wskazania ponoszonych przez nich wydatków, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu pierwszej instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonych przez skarżących ponownych wniosków o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym ich wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejsze zażalenie, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena zbędnie odnosiła się do okoliczności, które zostały już prawomocnie ocenione w poprzednim postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy i których zmiany skarżący w ogóle nie sygnalizowali. Jednakże ta ocena Sądu pierwszej instancji prowadziła do trafnych wniosków, że pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżących również w niniejszym postępowaniu nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wskazać należy, że w ponownych wnioskach o przyznanie prawa pomocy skarżący w żaden sposób nie wskazali, że zaistniała jakakolwiek zmiana okoliczności, które w poprzednio prowadzonym w tej sprawie postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skutkowały odmową zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych. Nie wskazali w szczególności wysokości ponoszonych przez siebie miesięcznych wydatków. Ponadto, mimo wezwań kierowanych w trybie art. 255 p.p.s.a., nie przedstawili wyciągów z wszystkich należących do Z. Z. rachunków bankowych, z których były dokonywane wpłaty na rachunek bankowy związany z działalnością gospodarczą prowadzoną przez skarżących w formie spółki cywilnej jako E. P. H. "E.". W tej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia WSA w Warszawie z dnia 6 lipca 2011 r. odmawiającego przyznania skarżącym prawa pomocy. Wprawdzie w zaskarżonym obecnie postanowieniu Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. (poprzez odmowę przyznania prawa pomocy) zamiast na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (poprzez odmowę zmiany postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy), jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro skutek prawny jest w istocie taki sam. Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że stronami zarówno głównego postępowania w niniejszej sprawie, jak i postępowania wpadkowego dotyczącego przyznania prawa pomocy są skarżący jako osoby fizyczne, a nie spółka cywilna, w ramach której skarżący prowadzą działalność gospodarczą. Spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej w niniejszym postępowaniu sądowym i nie jest jego stroną. Stroną są skarżący (osoby fizyczne), którzy zawarli umowę spółki. W związku z tym w zakresie przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. przedmiotem oceny sądu administracyjnego jest całokształt możliwości finansowych obu skarżących, solidarnie zobowiązanych do ponoszenia w niniejszej sprawie kosztów sądowych, nie zaś ich sytuacja majątkowa związana jedynie z działalnością gospodarczą prowadzoną w ramach spółki cywilnej E. P. H. "E.". Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. PG