II GZ 13/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1338/15 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1338/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca we wniosku wskazała, że kwota kary przekracza jej obecne możliwości finansowe. Boryka się ze stałym spadkiem dochodów. Z uwagi na upływ czasu utraciła zezwolenie na prowadzenie działalności hazardowej i nie uzyskuje z niej zysków. WSA, odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, stwierdził, że skarżąca powołała się niezwykle ogólnie na wyrządzenie jej znacznej szkody majątkowej, związanej również z utratą zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto Sąd I instancji podniósł, że fakt przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie ma istotnego znaczenia dla oceny zasadności wniosku o wstrzymanie. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie są bowiem tożsame z przesłankami uzasadniającymi wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ocenie w kontekście spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), zaś wstrzymanie wykonania decyzji lub aktu uzasadniać mogą konkretne okoliczności będące wynikiem wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na aktualną sytuację majątkową strony, powodujące znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki w rozumieniu przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a., a nie sama aktualna sytuacja majątkowa, w której znajduje się strona. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła E. P., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w razie przekazania do ponownego rozpoznania o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] stycznia 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w W. z [...] maja 2013 r. Zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że okoliczności dotyczące skarżącej nie uprawdopodobniają przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej, podczas gdy Sąd z urzędu zna sytuację majątkową skarżącej, bowiem skierowała ona łącznie kilkanaście skarg w związku z działalnością dotyczącą urządzania gier na automatach poza kasynem gry, w których to sprawach przedstawiła dokumenty wskazujące na jej trudną sytuację finansową, co doprowadziło do zwolnienia jej od opłat sądowych. Zatem, jeśli Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uznał, że skarżąca nie jest w stanie ponieść opłat sądowych w wysokości kilku tysięcy złotych, to prowadzenie przeciwko niej egzekucji kary finansowej opiewającej na łączną kwotę blisko 200.000 zł jest całkowicie bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powołała się na argumenty zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, w szczególności zwróciła uwagę na swoją bardzo złą sytuację finansową, która została udokumentowana w ramach postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Następnie podniosła zarzuty dotyczące prawidłowości decyzji nakładającej na nią karę pieniężną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia na skarżącą kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że wykonanie decyzji nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w decyzji należności ma co do zasady charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącej jest prawidłowa. Jest on bowiem ogólnikowy, a ponadto wskazano w nim okoliczności, które w części nie dotyczą niniejszej sprawy (wskazywanie na możliwości finansowe spółki, podczas gdy stroną jest osoba fizyczna). Za nieskuteczną należy również uznać próbę swoistego konwalidowania w zażaleniu braków wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w zakresie uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez odwołanie się do okoliczności związanych z przyznaniem skarżącej w tej sprawie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Celem przyznania prawa pomocy jest przede wszystkim zapewnienie stronie, której nie stać na poniesienie kosztów postępowania, realizacji prawa dostępu do sądu. Uznanie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) nie oznacza jednak, że – niejako automatycznie – spełnione zostają przesłanki wstrzymania wykonania decyzji, określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. niebezpieczeństwo wystąpienia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków w razie wykonania decyzji przed rozpoznaniem sprawy przez sąd. W wydanym postanowieniu z 13 października 2015 r. (sygn. akt V SA/Wa 1338/15) WSA w W. - na podstawie oświadczenia skarżącej - przyjął, iż E. P. zamieszkuje w lokalu socjalnym, nie ma żadnego majątku, zaś łączna wysokość jej przychodów to ok. 1250 zł miesięcznie (dochody z tytułu świadczenia drobnych usług kosmetycznych oraz alimenty otrzymywane przez małoletnią córkę skarżącej). W takiej sytuacji należy uznać, że zadeklarowane przez skarżącą dochody i majątek są na tyle niskie, że w przypadku ewentualnego przystąpienia przez organ do próby egzekucji kary pieniężnej wynikającej z wydanych w sprawie decyzji zastosowanie znajdą przepisy art. 8 - 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co w istocie sprawi, że taka egzekucja będzie bezskuteczna. Ze wspomnianych przepisów wynika bowiem jakie przedmioty, kwoty i świadczenia są wyłączone spod egzekucji. W szczególności spod egzekucji wyłączone są przedmioty urządzenia domowego, zapasy żywności i opału, narzędzia i inne przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego (zob. art. 8 § 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy) oraz pieniądze w kwocie 760 zł (art. 8 § 1 pkt 6 ustawy). Ponadto nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów oraz świadczenia z pomocy społecznej (art. 10 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Natomiast z art. 9 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że świadczenia powtarzające się, których celem jest zapewnienie utrzymania, podlegają egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy, a więc również w przepisach ograniczających egzekucję z wynagrodzenia za pracę. Z art. 87¹ § 1 pkt 1 kodeksu pracy wynika natomiast, że przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych). Od dnia 1 stycznia 2016 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1850 zł (§ 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. - Dz. U. z 2015 r., poz. 1385), a więc ponad dwa razy więcej niż deklarowany przez skarżącą dochód miesięczny z tytułu prac dorywczych (900 zł brutto). W takich okolicznościach nie można przyjąć, że ewentualne wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia skarżącej znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, skoro zadeklarowana przez skarżącą sytuacja majątkowa i uzyskiwane dochody sprawiają, że wyegzekwowanie kwoty wynikającej z decyzji będzie niedopuszczalne z uwagi na ograniczenia przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dla kwestii wstrzymania wykonania decyzji nie mogą mieć natomiast znaczenia podniesione w zażaleniu argumenty związane z oceną legalności wydanych w sprawie rozstrzygnięć administracyjnych. Zgodność z prawem decyzji wydanych przez organy celne będzie podlegać kontroli sądowej w postępowaniu merytorycznym. Postępowanie w przedmiocie wniosku o zastosowanie na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest postępowaniem wpadkowym, w którym sąd nie jest uprawniony do wypowiadania się do co istoty sprawy. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.