II GZ 274/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 622/15 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z 30 stycznia 2017 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 622/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: ppsa), odmówił M. J. (dalej: skarżący) przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, które zostało odrzucone postanowieniem WSA z 20 grudnia 2016 r. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z [...] maja 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. WSA wskazał, że do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia skarżący został wezwany zarządzeniem z 14 listopada 2016 r. Odpis tego zarządzenia został doręczony skarżącemu 1 grudnia 2016 r. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący wyjaśnił, że nieuiszczenie wpisu w terminie było spowodowane brakiem wymaganej kwoty. Skarżący dodał, że z uwagi na wielość spraw toczących się przed WSA oraz sądami powszechnymi nie był w stanie poczynić żadnych oszczędności na dokonanie sześciu opłat w jednym terminie. Składając wniosek o przywrócenie terminu, skarżący dokonał jednocześnie czynności, której nie dokonał w terminie, to jest uiścił wpis sądowy od zażalenia. Zdaniem WSA, skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi. Sąd uznał, że brak środków finansowych nie usprawiedliwia opóźnienia w uiszczeniu należnej opłaty, skoro ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA dodał, że brak środków na uiszczenie wpisu nie jest przeszkodą, której skarżący nie mógł usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) błąd w ustaleniach faktycznych przez uznanie przez WSA, że w przedmiotowym postępowaniu zachodzą okoliczności pozwalające na odmówienie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, podczas gdy nieuwzględnienie wniosku skarżącego spowoduje zaistnienie niebezpieczeństwa poniesienia znacznej szkody finansowej lub trudne do odwrócenia skutki przez ciężki uszczerbek w majątku jego rodziny; 2) nieuwzględnienie przez WSA wszystkich istotnych okoliczności związanych z sytuacją finansową i majątkową skarżącego, podczas gdy organy z mocy prawa obowiązane są jak najrzetelniej przeprowadzić postępowanie dowodowe; 3) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 86 § 1 ppsa, przez nieuznanie przez WSA, że skarżący uchybił terminowi bez własnej winy i nie dokonał w przepisanym terminie czynności w postępowaniu sądowym, podczas gdy rzetelna oraz dogłębna analiza przedłożonego w sprawie materiału dowodowego powinna prowadzić do przeciwnej konstatacji; 4) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 87 § 1 i 4 ppsa, przez uznanie przez WSA, że w przedmiotowym postępowaniu dopełnienie przez skarżącego czynności uiszczenia wpisu stało się niemożliwe z powodu przeszkody dającej się przezwyciężyć, podczas gdy brak środków przeznaczonych na uiszczenie wpisu jest przeszkodą niedającą się usunąć w sposób prosty, w szczególności biorąc pod uwagę zawiłość i wielość spraw tego samego rodzaju prowadzonych przed WSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 85 ppsa czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 ppsa warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu WSA zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Zdaniem WSA, żaden z argumentów podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez WSA ocena wskazanych przez skarżącego okoliczności mających uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od zażalenia - była prawidłowa. Z art. 86 § 1 zdanie pierwsze ppsa wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. Wbrew twierdzeniom skarżącego, brak środków na uiszczenie wpisu od zażalenia w terminie na dokonanie tej czynności nie stanowi okoliczności, która uprawdopodabniałaby brak winy w uchybieniu terminowi. Przejściowy i w dodatku w żaden sposób nieuwiarygodniony brak środków pieniężnych nie stanowi okoliczności wyłączającej brak winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu (zob. m.in. postanowienie NSA z 17 października 2017 r., sygn. akt II GZ 770/17 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący nie uprawdopodobnił twierdzenia, że w terminie na uiszczenie wpisu od zażalenia (2 - 8 grudnia 2016 r.) z przyczyn od siebie niezależnych nie dysponował kwotą 100 zł na uiszczenie wpisu. Zresztą nawet w razie przyjęcia, że twierdzenie skarżącego odpowiada prawdzie, należy podkreślić, że skarżący nie wykazał, iż podjął jakiekolwiek działania w celu wykonania wezwania do uiszczenia wpisu (np. starań o uzyskanie pożyczki od rodziny, znajomych, czy z banku). Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący w terminie na uiszczenie wpisu od zażalenia złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od tego wpisu, na co trafnie zwrócił uwagę WSA. Wobec tego za niezasadne należy uznać zarzuty sformułowane w pkt 3 i 4 petitum zażalenia. Chybione są również zarzuty sformułowane w pkt 1 i 2 petitum zażalenia. Wskazywane przez skarżącego "niebezpieczeństwo poniesienia znacznej szkody finansowej lub trudnych do odwrócenia skutków" nie stanowi przesłanki przywrócenia terminu, a zatem nie mogło być (i nie było) brane pod uwagę przez WSA przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu. Podobna ocena dotyczy powoływania się przez skarżącego na brak uwzględnienia przez WSA jego sytuacji finansowej i majątkowej. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu wpadkowym dotyczącym przywrócenia terminu zadaniem sądu administracyjnego jest przede wszystkim ocena, czy strona nie ponosi winy w uchybieniu terminowi, a nie ocena sytuacji majątkowej czy finansowej strony. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że WSA prawidłowo ocenił, iż brak było podstaw do przywrócenia skarżącemu terminu do uiszczenia wpisu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa.