II GZ 341/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 3 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1153/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. M. na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1153/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił D. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] marca 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych. D. M. we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wskazał, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Miesięczne dochody skarżącego i jego małżonki wynoszą łącznie 4474 zł (brutto). Skarżący oświadczył, iż ponosi koszty utrzymania lokalu, w którym zamieszkuje z żoną w wysokości 1000-1200 zł miesięcznie oraz spłaca pożyczki na utrzymanie w wysokości 70 zł m-c. Pozostałe środki przeznacza na bieżące utrzymanie – zakup żywności, środków czystości i ubrań. Dodatkowo wynagrodzenie skarżącego jest obciążone zajęciem na rzecz Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w ramach postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż skarżący oraz jego małżonka posiadają stabilne źródło dochodów oraz środki pieniężne wystarczające na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, które nie są wysokie. Pismem z dnia 27 czerwca 2012 r. skarżący złożył sprzeciw od przedmiotowego postanowienia, zarzucając błędną ocenę zebranego materiału i wniósł o rozpoznanie przez Sąd wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2012 r. odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, iż strona skarżąca nie wykazała uprawnienia do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji, a tym samym przychylił się do argumentów podnoszonych w uzasadnieniu postanowienia sporządzonego przez referendarza sądowego. Sąd I instancji stwierdził, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą do grupy osób, którym przysługuje prawo pomocy należą bezrobotni, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W ocenie Sądu I instancji złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż strona skarżąca nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Ponadto Sąd ustalił, że skarżący zainicjował 5 postępowań przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym i na obecnym etapie zobowiązany jest do opłacenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W zażaleniu z dnia 21 sierpnia 2012 r. na powyższe postanowienie WSA w W., D. M. zarzucił błędną ocenę zebranego materiału, a także wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przy czym ewentualnie, w razie niestwierdzenia przez Sąd naruszeń prawa procesowego i stwierdzenia naruszenia prawa materialnego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz orzeczenie co do istoty, poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wyłącznie osobie, która pozbawiona jest środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone, podczas gdy ustawa wprowadza znacznie mniej rygorystyczne przesłanki w tym zakresie, wymagając jedynie braku możliwości pokrycia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania art. 133 p.p.s.a., polegające na nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, wynikających z akt postępowania – faktu, iż wynagrodzenie skarżącego podlega systematycznemu zajmowaniu na poczet egzekucji administracyjnej, prowadzonej przez Dyrektora OR WAM w B. Skarżący wskazał, że jego wynagrodzenie od ponad 1,5 roku jest sukcesywnie zajmowane na poczet egzekucji administracyjnej. Ponadto skarżący wskazał, że skarga, do której dołączono będący przedmiotem rozstrzygnięcia wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest już piątą skargą wnoszoną przez skarżącego do Sądu. Ponadto skarżący złożył już dwie skargi kasacyjne w sprawach zakończonych orzeczeniami WSA, zaś w dniu 15 czerwca 2012 r. nadał kolejną skargę na decyzję Prezesa WAM. Każde kolejne postępowanie wiąże się dla skarżącego z kosztami sądowymi a zajmowanie uposażenia na poczet egzekucji uniemożliwia akumulację środków na przyszłość. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, a także podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając, że D. M. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż miesięczny dochód. gospodarstwa domowego, które skarżący prowadzi wraz z żoną to netto 3549,38 zł Skarżący posiada stabilne źródło utrzymania uzyskując regularne dochody z pracy. Podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego nie dawało także wzięcie pod uwagę ponoszonych przez niego kosztów utrzymania ani też okoliczność egzekwowania zobowiązań pieniężnych na rzecz Regionalnej Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B. Zważyć przy tym wypada, iż jak wynika z akt sprawy zobowiązania za okres grudzień 2010 – listopad 2011 wygasły. Natomiast nowe zobowiązanie pieniężne za miesiące luty i marzec 2012 r., które skarżący załączył do sprzeciwu dotyczy kwoty 684,10 zł i nie może stanowić wystarczającego argumentu do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wskazać również należy, że wnioskodawca wprawdzie zainicjował wiele postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego, którą Sąd ocenił jako umożliwiającą uiszczenie wpisu od skargi (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II GZ 235/12, dostępne na – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie podawał jak wypada zauważyć dodatkowo wysokości obciążeń z tytułu kosztów sądowych w innych sprawach a w niniejszej sprawie obciążający wpis sądowy to jedynie 100 zł. Z powyższych względów, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.