II GZ 36/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 marca 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 598/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] sygn. akt [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na korzystanie z drogi w sposób szczególny postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania skarżącemu S. Z. prawa pomocy. Według ustaleń Sądu, S. Z. domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, podając we wniosku, że: utrzymywał się z renty w kwocie 753,80 zł miesięcznie, prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, nie posiadał nieruchomości, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 EURO, był natomiast wraz synem posiadaczem samochodu marki Ford Orion wyprodukowanego w 1984 r. Skarżący podawał też, że w jego małżeństwie wprowadzono ustrój rozdzielności majątkowej i powoływał się na zadłużenie, którego stan określił na 4.978 zł. Mimo wezwania Sądu nie podał danych o stanie kont bankowych żony i syna, powołując się na brak uprawnień w tym zakresie. Przedłożył natomiast własne zeznania PIT na lata 2002-2003 oraz salda bieżące rachunków w czterech bankach na znikome łącznie kwoty. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał, by występowały przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podniósł, że skarżący wykonał zarządzenia Sądu w sposób wybiórczy, przedkładając informacje o saldach rachunków bankowych bez danych dotyczących wcześniejszych trzech miesięcy, co uniemożliwiło ustalenie rzeczywistych wpływów na konta. Powołał się na zasady doświadczenia życiowego sprzeciwiające się przyjęciu, by osoba posiadająca kilka kont nie dysponowała środkami finansowymi. Wskazał, że skarżący nie podał dochodów żony i syna, z którymi prowadził wspólne gospodarstwo domowe i podkreślił, że małżonków dotyczy obowiązek pomocy choćby zniesiono wspólność ustawową. S. Z. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, którego treść wskazywała, że domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia. Powoływał się na swój zły stan zdrowia i niskie dochody. Twierdził, że żyje samotnie i ponosi znaczne wydatki z tytułu najmu lokalu w Bydgoszczy i kosztów leczenia. Wyjaśnił, że z żoną i synem był skłócony i nie mógł liczyć na ich pomoc. Do zażalenia dołączył poszerzone wyciągi z kont bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Treść tego przepisu wskazuje, że to na stronie domagającej się przyznania prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu w zakresie wymienionych przesłanek. Oznacza to, że osoba żądającą przyznania prawa pomocy winna przekonywująco i jednoznacznie wykazać podnoszone okoliczności. Działanie sądu z urzędu ogranicza się do opisanego w art. 255 P.p.s.a. wezwania do uzupełnienia danych zawartych w oświadczeniu, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. i nie oznacza, by to sąd obowiązany był udowadniać, że strona jest w stanie ponosić koszty postępowania. W sprawie niniejszej wątpliwości Sądu pierwszej instancji co do tego, czy dane zawarte w oświadczeniu pozwalały na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, były uzasadnione. Skarżący wskazywał bowiem, że prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem oraz że współposiadał z synem samochód osobowy, a mimo tego nie podał danych o dochodach tych osób. Nadto wskazując na brak zasobów pieniężnych nie ujawnił istnienia rachunków bankowych. W związku z tym Sąd zasadnie wezwał skarżącego o uzupełnienie danych (art. 255 P.p.s.a.). Mimo wezwania dane nie zostały należycie uzupełnione. Skarżący w żaden sposób nie określił sytuacji zamieszkujących z nim żony i syna. Tymczasem zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy. W związku z tym dochody małżonka mają wpływ na ocenę sytuacji strony twierdzącej, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania (por. orz. SN z 4 września 1957 r., OSN 1959, nr 1, poz. 15). Jak trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji ustrój rozdzielności majątkowej nie niweczy obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, w tym w zakresie ponoszenia kosztów postępowania. Z kolei z art. 87 i 91 § 1 k.r.i o. wynika obowiązek dzieci, zwłaszcza zamieszkujących z rodzicami i uzyskujących własne dochody, w zakresie pomocy rodzicom, w szczególności ponoszenia kosztów związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem. Brak danych co do dochodów żony i syna skarżącego istotnie ograniczał możliwość oceny jego sytuacji. Już z tej przyczyny uzasadniony był wniosek, że skarżący nie wykazał należycie niemożności ponoszenia kosztów postępowania. Dane dotyczące przepływu pieniędzy przez konta bankowe w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączył dopiero do zażalenia, czego nie można było uznać za wykonanie obowiązku uzupełnienia danych. Z treści art. 255 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że uzupełnienie danych, a tym samym wykazanie podnoszonych okoliczności w związku z wynikającym z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. rozkładem ciężaru dowodu, winno nastąpić w zakreślonym przez Sąd terminie. Z wymienionych powodów zażalenie nie miało uzasadnionych podstaw i podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.