II GZ 377/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Sp. z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 11 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 165/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu prowadzenia działalności w zakresie urządzania gier na automacie poza ośrodkiem gier bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 165/14, działając na odstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odmówił B. Spółce z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2015 r., w przedmiocie kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatu do gier poza kasynem gry. Jak wskazał Sąd I instancji z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 37.430,93 zł, a wg bilansu w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości 3.069,02 zł. Spółka na wezwanie – stosownie do art. 255 p.p.s.a. - do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez nadesłanie szeregu dokumentów wniosła o rozpatrzenie wniosku na podstawie już złożonych do sądu dokumentów. Referendarz postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji odmawiając przyznanie stronie prawa pomocy wskazał, że w sprzeciwie strona tylko argumentuje, że jej sytuacja uległa zmienia i pogorszeniu wskutek niezawinionych przez nią okoliczności. Wskazał, że osiągane przez nią dochody są pożytkowane na bieżąco na zapewnienie wiarygodności rynkowej i płynności finansowej Spółki. W ocenie Sądu strona nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Twierdzenia Spółki nie zostały poparte żadnymi dokumentami źródłowymi, a strona nie wykazała również inicjatywy i staranności przyz uzasadniani wniosku. Zdaniem WSA, o możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. W zażaleniu spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść samodzielnie pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku; 2. art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy wskazane artykuły stanowią, że skarżący ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podczas gdy mocą zaskarżonego postanowienia odmawia się skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, pomimo istnienia przesłanek do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia Spółka wyjaśniła, że wszystkie swoje dochody pożytkowane są na bieżąco na zapewnienie wiarygodności rynkowej Spółki – pozostałe środki finansowe przeznaczane są na pokrycie istniejących zobowiązań i kar pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, oraz postanowienie NSA z 28 dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GZ 471/14 dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że Sąd I instancji podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy stronie przysługuje prawo pomocy w żądanym przez nią zakresie, ale wobec braku właściwej inicjatywy ze strony Spółki i jej pełnomocnika prawidłowo uznał, że spółka nie wykazała, że kwalifikuje się do grona podmiotów legitymowanych do uzyskania pomocy ze strony Państwa. Zaskarżone postanowienie jest zatem zgodne z prawem; nie narusza też elementarnej zasady konstytucyjnej, o której mowa w art. 78 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji