II GZ 401/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2021 r., sygn. akt II SPP/Gl 202/21 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 6 września 2021 r., sygn. akt II SPP/Gl 202/21, oddalił wniosek J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w dniu 17 lipca 2020 r. J. J. wniósł skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z [...] czerwca 2020 r. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt II SPP/Gl 50/21 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata złożonego w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1068/20 prowadzonej ze skargi J. J. na wskazaną powyżej decyzję SKO. Postanowieniem z 13 lipca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy powyższe postanowienie referendarza sądowego oddalające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 6 sierpnia 2021 r. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, celem wniesienia środka odwoławczego od postanowienia Sądu z dnia 13 lipca 2021 r. Zarządzeniem z dnia 20 sierpnia 2021 r., wobec jednoznacznego sprecyzowania zakresu żądania oraz celu, dla którego skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, Starszy referendarz sądowy przedłożył sędziemu sprawozdawcy akta sprawy celem rozważenia możliwości zastosowania art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) ze względu na niedopuszczalność środka odwoławczego od postanowienia Sądu z dnia 13 lipca 2021 r. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, w zaskarżonym postanowieniu z dnia 6 września 2021 r. WSA stwierdził, że zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, celem wniesienia środka odwoławczego od postanowienia Sądu z 13 lipca 2021 r., wydanego po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2021 r. Sąd I instancji wskazał na treść art. 260 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym w sprawie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie WSA, powyższe oznacza, że od postanowienia Sądu w tym zakresie nie przysługuje środek odwoławczy. Skoro zatem postanowienie Sądu z 13 lipca 2021 r. jest niezaskarżalne, brak było także podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o ustanowienie na jego rzecz pełnomocnika z urzędu, celem wniesienia środka odwoławczego od tego postanowienia. W związku z powyższym Sąd I instancji, działając na podstawie art. 247 p.p.s.a. oddalił przedmiotowy wniosek strony. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. J., wskazując w jego treści na potrzebę ustanowienia adwokata z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została kompleksowo uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. Ustawodawca ukształtował w powołanych przepisach zarówno pozytywne, jak i negatywne przesłanki przyznania prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy może nastąpić w sytuacji, gdy nie są spełnione pozytywne przesłanki, bądź w sytuacji, w której co prawda pozytywne przesłanki są spełnione, ale jednocześnie stwierdza się zaistnienie przesłanki negatywnej. Pozytywne przesłanki uregulowane zostały w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. Negatywne przesłanki, wyłączające dopuszczalność przyznania prawa pomocy, sformułowane zostały w art. 246 § 3 p.p.s.a. oraz w art. 247 p.p.s.a. Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Okoliczność taka zachodzi, gdy bez potrzeby dokonania głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że skarga ta nie może zostać uwzględniona. Powołany przepis wprowadza bowiem samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 listopada 2012 r., II FZ 906/12). Zastosowanie zaś art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Co więcej, w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, że w danej sprawie wystąpiła "oczywista bezzasadność" skargi, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka sytuacja wystąpiła w okolicznościach niniejszej sprawy. Sąd I instancji zasadnie uznał, że skoro od postanowienia Sądu wydanego zgodnie z art. 260 § 2 p.p.s.a., w którym Sąd orzekał jako II instancja, nie przysługuje środek odwoławczy, czyli jest ono niezaskarżalne, to nie zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujący ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, który miałby sporządzić środek zaskarżenia. Za zasadne należało uznać stanowisko Sądu I instancji, że niezaskarżalność danego orzeczenia winna skutkować uznaniem, że zachodzi przesłanka określona w treści przepisu art. 247 p.p.s.a., wyłączająca możliwość przyznania prawa pomocy w sytuacji oczywistej bezzasadności skargi (w rozpoznawanej sprawie zażalenia). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie, które zostałoby przez pełnomocnika profesjonalnego wniesione na postanowienie Sądu utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego wydane w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, jako niedopuszczalne zostałoby odrzucone. Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje bowiem na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wskazane w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Oznacza to, że zażalenie przysługuje stronie tylko na orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, a ponadto zażalenie jest dopuszczalne tylko, kiedy ustawa jednoznacznie stanowi o możliwości jego wniesienia. We wskazanym katalogu ustawodawca nie zawarł zaś możliwości zaskarżenia zażaleniem postanowienia Sądu utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego wydanego w przedmiocie prawa pomocy. Nadto, jak już wskazano powyżej, z treści art. 260 p.p.s.a. wynika, że wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skoro więc Sąd pierwszej instancji, w którym orzeka referendarz, od którego postanowienia wniesiono sprzeciw, rozpoznając ten środek odwoławczy orzeka jako Sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, to od wydanego przez ten Sąd postanowienia, na podstawie art. 260 p.p.s.a., nie służy już środek zaskarżenia. Prawo do wniesienia zażalenia na takie rozstrzygnięcie nie wynika w tym przypadku także z przepisu szczególnego. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2021 r. nie przysługiwał środek odwoławczy, zażalenie na nie wniesione, jako niedopuszczalne, podlegałoby odrzuceniu. Z powyższych względów, mających również na uwadze ekonomikę procesową, sąd kasacyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zachodziła podstawa do zastosowania art. 247 p.p.s.a. przy oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżącego. W świetle przedstawionych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.