II GZ 409/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. I. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 363/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. I. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 363/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił A. I. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wniesionej przez ww. wymienionego na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd stwierdził bowiem, że przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania stronie tego prawa. Skarżący nie wykazał, w sposób przekonujący, że konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł mogłaby spowodować dla niego uszczerbek utrzymania koniecznego, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Skarżący nie wykonał wystosowanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwania do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie wymienionych w piśmie dokumentów – odpisu zeznania podatkowego za rok 2009, dokumentu wskazującego wysokość dochodów uzyskanych w roku bieżącym, zaświadczenia o wynagrodzeniu, z uczelni o kontynuacji studiów, odpisów umów o dzieło wymienionych jako źródła dochodów, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych. Przy sprzeciwie wniesionym od postanowienia referendarza sądowego dołączył jedynie PIT za rok 2009, dokumenty RMUA za ostatni miesiąc, dowód zapłaty za seminarium doktorskie za ostatni semestr i umowę o dzieło z dnia [...] marca 2010 r. Wybiórcze zastosowanie się do wezwania uniemożliwiło Sądowi dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Tym samym skarżący nie wykazał bezspornie, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. I. stwierdził, że w jego przekonaniu trudna sytuacja materialna uzasadnia zwolnienie go z kosztów sądowych. W związku z tym wniósł o uchylenie postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący mieszka w domu stanowiącym własność rodziców, jednak samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, partycypując jedynie w kosztach utrzymania domu. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, skąd uzyskuje comiesięczne wynagrodzenie, a ponadto uzyskał w 2010 r. dochód z umów o dzieło. Jednocześnie ponosi stałe koszty leczenia i opłaca czesne za seminarium doktorskie. Sąd pierwszej instancji uznał te informacje za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił jednak dodatkowych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości co do jego stanu majątkowego, jaki wynikał z dokumentów w sprawie zgromadzonych. (por. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II GZ 91/10). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji, powołującego się na ugruntowany pogląd, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy, jak wywodził Sąd, została we wniosku o przyznanie prawa pomocy opisana ogólnie, nie poparta rzetelnymi dowodami czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca był wzywany, a co wykonał jedynie połowicznie. Ustalenie w sposób pełny aktualnej sytuacji materialnej skarżącego było więc niemożliwe, a tym samym nie było podstaw do uznania, że skarżący wykazał bezsprzecznie, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Samo natomiast wyrażenie przez skarżącego w zażaleniu przekonania, że zachodzą podstawy do zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, jest, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niewystarczające do zakwestionowania oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy, jakiej dokonał w sprawie Sąd pierwszej instancji. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.