II GZ 42/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jerzy Sulimierski po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Z. i Z. Z. wspólników Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "[...]" s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 2105/05 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. wspólników Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "[...] s.c. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia 15 września 2005 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2105/05 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. Z. i Z. Z. – wspólnikom Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "[...]" s.c. - przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 11 maja 2006 r. skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia (podając inną jego datę, tj. 21 kwietnia 2006 r.), a pismem z dnia 17 maja 2006 r. złożyli wniosek o umorzenie postępowania w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, jednocześnie wnosząc o wszczęcie nowego postępowania w tym przedmiocie z powodu zmiany ich sytuacji rodzinnej i majątkowej. Pismem z dnia 6 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżących do sprecyzowania żądań zawartych w obu powyższych pismach poprzez wskazanie, czy wolą ich jest zaskarżenie sprzeciwem postanowienia Sądu z dnia 27 kwietnia 2006 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, czy też złożenie nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący wyjaśnili, że składają nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Następnie wraz z wypełnionymi formularzami wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi złożyli pismo z dnia 13 października 2006 r., w którym podnieśli, że ich sytuacja materialna od kwietnia 2006 r. uległa radykalnej zmianie i zdecydowanemu pogorszeniu. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2006 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że skarżący nie wymienili żadnych nowych okoliczności dotyczących ich statusu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd stwierdził, że w piśmie z dnia 13 października 2006 r. skarżący powołali się na okoliczności, które wystąpiły przed dniem 27 kwietnia 2006 r. Na powyższe postanowienie skarżący złożyli sprzeciw, w którym podnieśli, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się do ich rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, pomijając przedstawione argumenty. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że przedstawione przez skarżących okoliczności, dotyczące ich statusu majątkowego i możliwości płatniczych, nie stanowią dostatecznego uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, korzystanie z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu. Z akt sprawy nie wynika natomiast, dlaczego skarżący nie obciążyli nieprzynoszących dochodów nieruchomości w celu uzyskania środków finansowych. W zażaleniu M. Z. i Z. Z. wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że Sąd pominął znajdujące się w aktach sprawy dokumenty dotyczące zadłużenia posiadanego przez nich majątku, które wyklucza starania o kredyt w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą pomocy państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez spowodowania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, z zastrzeżeniem art. 247 p.p.s.a., że sytuacja materialna wnioskodawcy stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony; wiąże się to z realizacją konstytucyjnego prawa do sądu. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku – co należy podkreślić – jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwia stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana przez sąd pod kątem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, oraz z uwzględnieniem możliwości poniesienia przez nią kosztów w tym zakresie, przy czym istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Przystępując do oceny merytorycznej zażalenia, zważyć należy, że Sąd I instancji trafnie wskazał, że ze złożonego przez skarżących oświadczenia, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie wynika, że nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy M. Z. podał, że nie ma nikogo na swoim utrzymaniu, natomiast Z. Z. wskazał, że łoży na utrzymanie młodszej, studiującej jeszcze córki i jest właścicielem firmy zajmującej się dystrybucją produktów Przedsiębiorstwa "[...]". Z oświadczeń skarżących wynika, iż wydatki skarżących w zakresie utrzymania rodziny sprowadzają się w zasadzie do zaspokojenia własnych potrzeb. Obydwaj skarżący oświadczyli także, że są współwłaścicielami 6,5 ha gruntu oraz Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "[...]" s.c. wraz z pomieszczeniami magazynowymi, socjalnymi i administracyjnymi. Przedstawione przez skarżących na nowo okoliczności dotyczące ich statusu majątkowego i możliwości płatniczych nie przemawiają za przyznaniem im prawa pomocy. Należy podzielić motywy NSA zawarte w analogicznych sprawach, prowadzonych pod sygnaturami II GZ 26/07, II GZ 27/07, że ewentualne zaciągnięcie kredytu nie stanowi jedynej możliwości uzyskania środków na prowadzenie postępowania. Skarżący nie wykazali braku możliwości pokrycia kosztów postępowania z możliwych do uzyskania środków finansowych, np. z istniejących na nieruchomości pomieszczeń administracyjnych, magazynowych i gospodarczych. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że strona nie wykazała w sposób dostateczny zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy i dlatego jej zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.