II GZ 428/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Spółki z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 90/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie I Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zaskarżonym postanowieniem odmówił B. Spółce z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatów do gier poza kasynem. Uzasadniając odmowę Sąd I instancji wskazał, że w oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 50.000,00 zł oraz środki trwałe o wartości 37.430,93 zł (stan z bilansu za 2012 rok). Zgodnie z bilansem spółka poniosła stratę w wysokości 36.919,95 zł. Z przedłożonych na wezwanie oświadczeń i dokumentów wynika, że przychód spółki do końca listopada 2013 r. wyniósł 770.637,75 zł, a strata 47.471,98 zł. Za 2013 r. strona osiągnęła przychody w wysokości 910.880,85 zł i poniosła stratę w kwocie 72.306,97 zł. W styczniu 2014 r. spółka osiągnęła przychód o wartości 148.628,21 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za listopad i grudzień 2013 r. oraz za styczeń 2014 r. skarżąca dokonała dostawy towarów i usług w tych miesiącach w kwotach odpowiednio 118.035 zł, 121.768 zł i 120.836 zł. Na wezwanie do przedłożenia wydruków historii rachunku bankowego za wymienione wyżej miesiące strona przedłożyła wydruk salda (0 zł) na dzień 31 marca 2013 r. Sąd uznał, że strata, na którą powoływała się skarżąca jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania niskiego salda na koncie. Brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez skarżącą wysokich przychodów w 2013 r. w wysokości ok. 900.000,00 zł oraz w styczniu 2014 r. – w kwocie ok. 140.000,00 zł wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego. W konkluzji Sąd stwierdził, że zestawienie danych rachunkowych z kwotą 200 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej, pozwala na przyjęcie założenia, iż koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych spółki. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), art. 246 § 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. II W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść samodzielnie pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym oraz naruszenie art. 78 p.p.s.a. w zw. z art. 184 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy wskazane artykułu stanowią, że skarżący ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podczas gdy mocą zaskarżonego postanowienia odmawia się skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, pomimo istnienia przesłanek do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia spółka wyjaśniła, że nie miała sposobności zgromadzenia dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Podniosła również, że kondycja spółki nie może być oceniana na podstawie pobieżnej oceny danych liczbowych, które w żaden sposób nie odzwierciedlają prawdziwej sytuacji finansowej spółki. Wskazała także, że ponoszone dotychczas w pełnej wysokości koszty procesów doprowadziły spółkę do zubożenia, którego konsekwencją może być zakończenie działalności. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączonym do skargi kasacyjnej oraz z dokumentów źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że pomimo wykazywanych strat spółka jest w stanie opłacić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak sentencji.