II GZ 465/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt II SA/Go 182/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z [...] października 2012 r., odmówiono [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd przyjął, że sytuacja materialna skarżącego umożliwia poniesienie wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącej w sprawie [...] zł oraz koszty związane z opłatą za czynności profesjonalnego pełnomocnika związane ze sporządzeniem skargi kasacyjnej. Powyższe Sąd wywiódł z analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, wniesionego sprzeciwu, a także uwag podniesionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt II GZ 300/12. Sąd I instancji podkreślił, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do niego dokumentów (zestawienie przychodów i wydatków) wynika, iż skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny dochód w wysokości około [...] zł, co oznacza, że jego firma nie utraciła płynności finansowej. Nadto skarżący do czerwca 2012 r. pobierał zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł. Nadto z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że posiada on środki pieniężne w wysokości [...] zł (stan na dzień [...] czerwca 2012 r.). Jak wynika zaś z oświadczenia strony z dnia [...] października 2012 r. – stanowiącego odpowiedź na wezwanie Sądu odnośnie zobrazowania sytuacji materialnej skarżącego – jego sytuacja finansowa nie uległa zmianie od dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd poniósł, że skarżący podniósł, że spłaca kredyt hipoteczny w wysokości [...] zł oraz ponosi wydatki na zakup leków w kwocie [...] zł. Odnosząc się do powyższego wskazał, że prywatne zobowiązania finansowe takie jak comiesięczna rata kredytu hipotecznego nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Bilans zadeklarowanych środków finansowych pozostających do dyspozycji wnioskodawcy oraz jego finansowych zobowiązań i kosztów, świadczy o stabilnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa faktycznie uniemożliwiała mu poniesienia kosztów wskazanej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tymczasem jedynie w takim przypadku, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika. Pomimo wezwania Sądu, skarżący nie skorzystał z możliwości uaktualnienia lub uzupełnienia swojego oświadczenia w przedmiocie aktualnej sytuacji finansowej W zażaleniu na powyższe postanowienie [...] wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że Sąd błędnie ocenił możliwości finansowe skarżącego. Wskazał, że Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu powtórzył swoje wcześniejsze argumenty na okoliczność oddalenia wniosku skarżącego. Nadal, w ocenie Sądu I instancji, spłata kredytu hipotecznego w wysokości [...] zł oraz ponoszenie wydatków na zakup leków nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi czy też, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest bezzasadne. Na wstępnie należy wskazać, że Sąd I instancji w sposób prawidłowy zastosował się do wytycznych co do dalszego postępowania zawartych w postanowieniu NSA z 13 września 2012 r., sygn. akt II GZ 300/12. Dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego ubiegającego się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Na jej podstawie przyjął, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala na uiszczenie kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienia pełnomocnika. Należy podkreślić, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Koszty sądowe obciążające skarżącego w sprawie, sprowadzają się w obecnym jej stadium do wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącej [...] zł oraz wydatku za sporządzenie przez radcę prawnego skargi kasacyjnej. Skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny dochód w wysokości ok. [...] zł zaś do czerwca 2012 r., pobierał zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł. Ponadto skarżący przedstawił stan rachunku bankowego, na których posiada środki w kwocie [...] zł. Porównując te wielkości z wysokością wpisu sądowego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trafnie tym samym Sąd przyjął, że wysokość wydatków obciążającego skarżącego w sytuacji materialnej w jakiej znajduje się, pozwala na uiszczenie kosztów. Strona wnosząc sprawę przed sądem, powinna liczyć się z kosztami i gromadzić potrzebne środki z dochodów bieżąco uzyskiwanych. Wyjątkowo, gdy niezwłoczne wniesienie sprawy zapewni ochronę praw strony ze względu na bliski termin, z upływem którego jej roszczenie wygaśnie lub ulegnie przedawnieniu, albo ze względu na inne okoliczności prawne lub faktyczne. Chodzi wówczas o sytuację, że nie ma podstaw do zarzucenia stronie rozmyślnego braku działania. W sprawie takie wyjątkowe okoliczności o jakich mowa wyżej nie zachodzą. Rodzaj sprawy, posiadany majątek, dochody bieżące, pozwalają na poniesienie kosztów w powyższym zakresie. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, że ponoszone wydatki uniemożliwiają poniesienie kosztów. Skarżący nawet nie przeczy, że uzyskuje dochody (v: wniosek o przyznanie prawa pomocy k. 50 akt sądowych). Z nich też można opłacić pełnomocnika. Nadto mimo wezwania Sądu skarżący nie skorzystał z możliwości uaktualnienia lub uzupełnienia swojego oświadczenia w przedmiocie aktualnej sytuacji finansowej. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba powinna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym – brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe sytuacje nie zachodzą w sprawie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.