II GZ 516/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "[A.]" Sp. z o.o. w Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. I SA/Ol 141/17 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi "[A.]" Sp. z o.o. w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Ol 141/17 odmówił "[A.]" Sp. z o.o. w Ł. przywrócenia terminu do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. W uzasadnieniu podniósł, iż pismem z dnia 11 stycznia 2017 r. "[A.]" Sp. z o.o. w Ł. (dalej: skarżąca lub spółka), reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącej wskazał, że decyzja organu została skierowana do spółki w czasie, gdy ta nie posiadała organu powołanego do jej reprezentacji. Podkreślił, że po powołaniu Prezesa Zarządu spółka miała możliwość zapoznać się z decyzją organu oraz w ustawowym terminie określonym w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej jako k.p.a.) wnieść skargę. Jednocześnie wraz z wnioskiem o przewrócenie terminu reprezentujący spółkę adwokat wniósł skargę na opisaną decyzję z dnia [...] października 2016 r. Zarządzeniem z dnia 16 marca 2017 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia stosownych dokumentów, z których wynikają okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, tj. braki w organie spółki w okresie od 27 listopada 2016 r. do 4 stycznia 2017 r. W odpowiedzi na powyższe, pełnomocnik spółki przesłał odpis KRS na dzień 27 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przywrócenia terminu do złożenia skargi wskazał, iż wobec bardzo lakonicznego uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do wykazania, stosownymi dokumentami, że w okresie od doręczenia zaskarżonej decyzji spółce do 4 stycznia 2017 r., tj. do powołania Prezesa Zarządu spółki, występowały takie braki w jej organie, które uniemożliwiały jej działanie, czyli zapoznanie się z decyzją i skuteczne złożenie skargi. W zakreślonym przez Sąd terminie, pełnomocnik spółki przedłożył natomiast jedynie wydruk KRS – stan na dzień 27 marca 2017 r. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, gdyż nie wykazała, że w okresie od dnia 28 listopada 2016 r. do dnia 4 stycznia 2017 r. brak było organu uprawnionego do reprezentacji spółki i tym samym nie spełniła jednego z warunków wymaganych do przywrócenia objętego wnioskiem terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wnosiła o jego uchylenie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 87 § 1 i 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 194 § 1 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia skargi. W uzasadnieniu podkreśliła, iż nie sposób stwierdzić, że po stronie spółki zachodzi wina w niedochowaniu terminu, czy nawet niedbalstwo, skoro braki w organie są kategorią obiektywną, niezależną od spółki. Spółka niezwłocznie po ustanowieniu nowego Zarządu podjęła czynności celem zaskarżenia decyzji. Dodatkowo podkreśliła, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wydając orzeczenie dotyczące spółki, w tym samym składzie osobowym, powziął informację z urzędu co do braku w organach spółki, wydając postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie I SA/Ol 716/16, które to postanowienie skarżąca załączyła do zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy, dlatego podlega uwzględnieniu, a zaskarżone postanowienie jako nieodpowiadające prawu podlega uchyleniu. W myśl art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Uzależnienie skuteczności czynności procesowych dokonywanych przez strony postępowania sądowoadministracyjnego od zachowania terminów procesowych podyktowane jest koniecznością zapewnienia szybkości i sprawności postępowania. Jednakże pozbawienie strony uprawnień procesowych, czy też w ogóle możliwości dochodzenia swych praw przed sądem, w sytuacji gdy naruszenie terminu wynika z przyczyn niezależnych od strony, kolidowałoby z zasadą demokratycznego państwa prawnego (por. art. 2 Konstytucji RP) oraz naruszałoby prawo do sądu (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2008 r. (sygn. akt P 18/07, opubl. OTK-A 2008, nr 4, poz. 6) naruszenie prawa do sądu może nastąpić poprzez nadmierny formalizm procesowy i może być wynikiem działania ustawodawcy lub przedstawicieli praktyki, w tym przede wszystkim organów wymiaru sprawiedliwości. Stąd też, wprowadzając rygor określony w art. 85 p.p.s.a., ustawodawca uwzględnił jednocześnie możliwość wystąpienia sytuacji, w których uchybienie terminowi nastąpi bez winy strony (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II FZ 992/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Uchyleniu negatywnych skutków uchybienia terminowi służy instytucja jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie na wniosek strony (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W literaturze podkreśla się, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy przywołanej funkcji ochronnej. Determinują one bowiem istotę tej instytucji (por. W. Kręcisz, Glosa do post. NSA z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt II FZ 105/08, Adm. 2008/2/258). Przepis art. 86 § 1 p.p.s.a. wprowadzając – jako konieczną przesłankę przywrócenia terminu – brak winy strony w niedokonaniu czynności procesowej w terminie, nie wskazał kryteriów, według których należy oceniać zachowanie się strony. Oznacza to, że sąd oceniając fakt wystąpienia powyższej przesłanki będzie brał pod uwagę wszelkie okoliczności wystąpienia uchybienia. Brak winy jako przesłanka przywrócenia terminu nie może być oceniany w oderwaniu od ustawowego wymagania odnośnie do treści wniosku, wymagającego tylko uprawdopodobnienia, tj. przytoczenia twierdzeń i wskazania okoliczności uzasadniających, z których wynika przekonanie o prawdziwości tych twierdzeń strony. Ta argumentacja ma być oczywiście przekonywująca. Uprawdopodobnienie oznacza również złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie do okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie danej czynności procesowej w terminie. Ocena braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności należy do sądu, który rozpoznaje wniosek na podstawie całokształtu okoliczności przy uwzględnieniu twierdzeń strony, a zatem przy uwzględnieniu tego co wynika z akt sprawy, którymi w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są zarówno akta sądowe, jak i akta administracyjne. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Otóż w aktach administracyjnych, którymi dysponował Sąd I instancji w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, znajduje się pismo skarżącej z dnia 7 października 2016 r. informujące, iż złożyła do Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi, XX Wydziału Krajowego Rejestru Sądowego wniosek o zmianę danych w zarządzie skarżącej spółki, poprzez wykreślenie Prezesa Zarządu – M. K., dołączając do pisma ksero ww. wniosku. W aktach administracyjnych ponadto znajduje się odwołanie Prokurenta J. P. złożone w dniu 26 września 2016 r. przez Prezesa Zarządu M. K., oświadczenie M. K. z dnia 26.09.2016 r. o rezygnacji z pełnienia funkcji Prezesa Zarządu spółki oraz Uchwała Zgromadzenia Wspólników nr [...] z dnia 26 września 2016 r. o przyjęciu jej oświadczenia, a także oświadczenie M. I. z dnia 5 października 2016 r. o rezygnacji z funkcji Prezesa Zarządu spółki oraz Uchwała ze Zgromadzenia Wspólników z dnia 5.10.2016 r., Nr [...] o przyjęciu jej oświadczenia o rezygnacji z funkcji Prezesa Zarządu Spółki. Natomiast do wniosku o przywrócenie terminu załączono odpis aktu notarialnego z dnia 4 stycznia 2017 r. o nadzwyczajnym zgromadzeniu Wspólników i powołaniu do Zarządu Spółki K. D. P. i powierzenie mu funkcji Prezesa Zarządu tej spółki. Dodatkowo, co należy podkreślić, Sąd zarządzeniem z dnia 16 marca 2017 r. wezwał skarżącą do przedłożenia stosownych dokumentów, z których wynikają okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, tj. braki w organie spółki w okresie od 27 listopada 2016 r. do dnia 4 stycznia 2017 r., w terminie 7 dni. W wezwaniu tym Sąd nie wskazał jakie konkretnie dokumenty winna skarżąca przedłożyć. Zatem strona mogła wnioskować z tak zredagowanego wezwania, iż przedłożenie aktualnego odpisu z KRS uczyni zadość wezwaniu Sądu. Zwłaszcza że w aktach administracyjnych jak wyżej wskazano znajdowały się informacje dotyczące braków w zarządzie spółki. Treść wezwania mogła też sugerować, że Sąd w ten sposób chce ustalić kiedy ustała przyczyna, którą wskazywała skarżąca jako przyczynę uchybienia w terminowym wniesieniu skargi. Ponadto, co istotne, WSA w Olsztynie w tym samym składzie osobowym wydał w dniu 16 listopada 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 716/16 postanowienie, którym zawiesił postępowanie sądowe w stosunku do skarżącej, właśnie z uwagi na brak organu powołanego do reprezentacji. W uzasadnieniu tym Sąd wskazał dokładnie na te same okoliczności, na które powoływała się skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Zatem mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przywrócił skarżącemu termin do złożenia skargi.