II GZ 683/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Bk 320/15 w zakresie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r. o sygn. akt I SA/Bk 320/15 na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił wniosek K. K. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 7 października 2015 r. skarga K. K. na powyższą decyzję organu została oddalona. W dniu 29 kwietnia 2016 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, wyjaśniając, że skargę sporządził prawnik w S., który – jego zdaniem – przyjął pełnomocnictwo do reprezentowania go w Sądzie. Pełnomocnik poinformował skarżącego o wyniku sprawy i zobowiązał się do złożenia wniosku o uzasadnienie. Wnioskodawca dodał, że prawnik przez pół roku twierdził, iż uzasadnienie nie zostało sporządzone i trzeba czekać aż przyjdzie na jego adres. Dopiero w dniu 22 kwietnia 2016 r. skarżący wraz z synem udał się do Sądu, gdzie otrzymał informację, że wyrok jest prawomocny, a wniosek o jego uzasadnienie nie został sporządzony. Rozstrzygając wniosek o przywrócenie terminu odmownie Sąd podkreślił, że ostatnim dniem terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku był 14 października 2015 r. W ocenie Sądu wnioskodawca nie dołożył wymaganej w takich sprawach miary staranności i brak jest przesłanek dla przywrócenia terminu. Sąd odwołał się do wezwania skarżącego na rozprawę, w którym pouczono go m.in. w jakim terminie powinien złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku w sytuacji, gdy skargę oddalono. Odnosząc się zaś do argumentacji skarżącego Sąd stwierdził, że strona dbająca należycie o własne sprawy powinna poczynić starania celem ustalenia jakie zapadło rozstrzygnięcie, a tym bardziej czy była reprezentowana przez pełnomocnika. Tymczasem skarżący podniósł w treści wniosku, że "skargi na powyższe sporządzał prawnik w S., który moim zdaniem przyjął pełnomocnictwo do reprezentowania mnie w Sądzie". Ponadto Sąd wskazał, że skarżący ograniczył się do jednokrotnego kontaktu z sekretariatem wydziału. Dopiero w dniu 22 kwietnia 2016 r., tj. po upływie blisko 6 miesięcy od wydania wyroku skarżący udał się wraz z synem do Sądu, aby uzyskać informacje o sprawie i wówczas wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Takie postępowanie skarżącego WSA uznał za brak należytej dbałości o własne interesy, które nie usprawiedliwia niezłożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w terminie. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) K. K. domagał się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 18 maja 2016 r. i przywrócenia wnioskowanego terminu, zarzucając, że Sąd błędnie uznał, iż skarżący nie dopełnił należytej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. Uzasadniając swoje stanowisko składający zażalenie powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. Wskazał również, że jest osobą przeszło 70-letnią i został wprowadzony w błąd przez pełnomocnika, który zobowiązał się złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku i przez pół roku twierdził, że uzasadnienie nie zostało sporządzone, a zatem trzeba czekać na jego doręczenie. Skarżący zaznaczył, że jako osoba starsza korzysta z pomocy syna i dopiero po powrocie syna z więzienia mógł dotrzeć do B. do Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W przepisie art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne (por. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia NSA: z dnia 10.09.2010 r. o sygn. akt II OZ 849/10, z dnia 2.10.2002 r. o sygn. akt V SA 793/02, publik. Monitor Prawniczy z 2002 r. nr 23, poz. 1059). W ocenie NSA kontrolowane postanowienie, którym WSA w B. oddalił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku jest zgodne z prawem, ponieważ skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia tego wniosku. Sąd prawidłowo uznał, że skarżący dopuścił się w tej sprawie niedbalstwa, czyli nie dołożył należytej staranności w załatwianiu własnych spraw. Należy zwrócić uwagę, że argumentację wniosku o przywrócenie terminu, jak też zażalenia K. K. oparł na wprowadzeniu go w błąd przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, który sporządził skargę w imieniu skarżącego i obiecał mu również złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku w sytuacji, gdy Sąd oddaliłby skargę. Ze stanowiska skarżącego wynika, że skarżący oczekiwał niemal pół roku na uzasadnienie wyroku, a gdy nie nadeszło na jego adres, przybył do Sądu w B. i dowiedział się, że wniosek o uzasadnienie wyroku do Sądu nie wpłynął, więc niezwłocznie wniósł o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Skarżący podkreślił, że jest osobą starszą, po 70-tym roku życia, i został wprowadzony w błąd przez pełnomocnika, co jego zdaniem uzasadnia przywrócenie terminu do dokonania zaniechanej czynności procesowej. NSA nie dostrzega żadnych podstaw do uwzględnienia argumentacji skarżącego, którą uznaje w całości za nietrafną. Jak wynika z akt sprawy faktem jest, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, który wynosi – stosownie do art. 141 § 2 p.p.s.a. – siedem dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Sąd słusznie zauważył, że skoro wyrok zapadł 7 października 2015 r. to termin do złożenia wspomnianego wniosku upływał 14 października 2015 r. Pół roku później, w dniu 22 kwietnia 2016 r., skarżący osobiście uzyskał w WSA w B. informację, że powyższy wyrok jest prawomocny, zaś wniosek o jego uzasadnienie nie wpłynął. Za brak złożenia wniosku skarżący obwinia swojego pełnomocnika, który mimo że obiecał, to jednak nie dopełnił tej czynności w przepisanym prawem terminie. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek śladu, że skarżący ustanowił w tej sprawie pełnomocnika. W szczególności nie ma dokumentu pełnomocnictwa (patrz wymóg z art. 37 § 1 p.p.s.a.), natomiast skargę podpisał i wniósł osobiście K. K. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że skarżący był w tej sprawie reprezentowany przez pełnomocnika "z S." (nieznanego z imienia i nazwiska oraz numeru uprawnień), od którego mógłby oczekiwać podejmowania stosownych czynności procesowych w jego imieniu i na jego rzecz. Powyższe oznacza, że skarżący nie powinien był liczyć na pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika procesowego, którego zgodnie z prawem nie ustanowił, tylko samodzielnie zadbać o własne sprawy i – bazując na zawartym w wezwaniu na rozprawę pouczeniu (prawidłowo doręczonym, karta 41 akt sądowych), co należy zrobić w sytuacji gdy sąd oddalił skargę – po pierwsze, nie zwlekając uzyskać w WSA informację, czy zapadł wyrok i jakiej treści, a po wtóre, złożyć w terminie wniosek o uzasadnienie wyroku skoro skargę oddalono. W ocenie NSA, jeżeli dowiedzenie się o wydanym przez WSA w B. wyroku, a następnie złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku zajęło skarżącemu około pół roku, zamiast przepisanych prawem 14 dni, to w żadnym razie nie można uznać, że skarżący dochował wystarczającej miary staranności w załatwianiu własnych spraw (wszak istotnych dla niego z życiowego punktu widzenia), obarczając przy tym winą za niezłożenie wniosku w terminie pełnomocnika, którego formalnoprawnie nie ustanowił. Zatem to skarżący ponosi pełną odpowiedzialność za niedotrzymanie terminu oraz za brak uprawdopodobnienia, że uchybił terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku bez swojej winy. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest wobec tego nie tylko zgodne z prawem, bo nie narusza prawidłowo odczytanego i zastosowanego przez Sąd art. 86 § 1 p.p.s.a, lecz także mieści się w elementarnym poczuciu sprawiedliwości. Ponadto sąd kasacyjny nie wyklucza, że skarżący faktycznie konsultował się z profesjonalnym pełnomocnikiem w sprawie objętej skargą, jednak akta sprawy przeczą temu, by skarżący pełnomocnika ustanowił, więc dlatego nie mógł liczyć na jego pomoc, a zwłaszcza nie mógł oczekiwać, iż ów nieustanowiony prawnie pełnomocnik złoży w imieniu skarżącego wniosek o uzasadnienie wyroku i dokona tej czynności w terminie. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.