II GZ 72/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1470/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. P. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wydanie decyzji uzupełniającej w spawie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1470/11, odmówił T. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. T. P. (dalej: Skarżący), złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 4 [...]r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: 1) dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego w 2010 r. z prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej – np. kserokopii zeznania podatkowego za 2010 r., kserokopii ostatniej złożonej deklaracji o wysokości dochodu (straty) z prowadzonej działalności gospodarczej osiągniętego od początku 2010 r., ewentualnie odpisu z księgi przychodów i rozchodów na koniec 2010 r.; 2) wyciągów z posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy (w przypadku, jeżeli takie rachunki posiada, jeżeli Skarżący nie posiada rachunków bankowych, przedłożenie stosownego oświadczenia); 3) dokumentu potwierdzającego fakt posiadania zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego, o którym mowa w rubryce 7 Formularza PPF, 4) dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego w 2011 r. z prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej – np. kserokopii ostatniej złożonej deklaracji o wysokości dochodu (straty) z prowadzonej działalności gospodarczej osiągniętego od początku 2011 r., ewentualnie odpisu z księgi przychodów i rozchodów na koniec miesiąca czerwca 2011 r. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nadesłał informację o wysokości dochodów (strat) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2010 – PIT/B, wyciągi z rachunków bankowych za okres od [...] 2011 r. do [...] 2011 r. w banku [...], historię transakcji z rachunku "konto osobiste" za okres od [...] 2011 r. do [...] 2011 r. w [...]. Potwierdzenie wykonania operacji obciążeniowej – spłata raty kredytu w [...], wyciągi z księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] 2011 r. do [...] 2011 r. Poinformował jednocześnie, że dane osób trzecich (imię i nazwisko, firma, adres zamieszkania, nr rachunku bankowego) dokonujących wpłat, lub na rzecz których następowały wypłaty z rachunku bankowego Skarżącego, zanonimizował, z uwagi na konieczność "ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa Skarżącego oraz ochronę danych osobowych". Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 września 2011 r. odmówił przyznania T. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie Skarżący złożył sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1470/11 odmówił T. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż źródłem dochodu Skarżącego jest prowadzona działalność gospodarcza, która w minionym roku przyniosła łączny dochód w kwocie [...] zł. Od początku 2011 r. sytuacja jego firmy pogorszyła się i obecnie przynosi stratę. Skarżący podał, że posiada mieszkanie o pow. 52 m², zaznaczając, iż na zakup tej nieruchomości zaciągnął kredyt. Przychód z prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej w ubiegłym roku sięgnął kwoty [...] zł, co przy kosztach uzyskania na poziomie [...] zł pozwoliło Skarżącemu osiągnąć dochód w wysokości [...] zł. Z kolei od początku roku do końca czerwca przychód Skarżącego wyniósł [...] zł, przy kosztach uzyskania na poziomie [...] zł, przy czym w każdym miesiącu przekroczył on kwotę [...] zł. Z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w [...] wynika, iż rachunek ten przeznaczony jest na spłatę kredytu, najwyższa kwota raty kredytu wynosi [...] zł, a najniższa [...] zł. Skarżący przedłożył nadto 8 wydruków potwierdzających wykonanie transakcji spłaty rat kredytu z rachunku bankowego prowadzonego w [...] o nr [...], gdzie najwyższa kwota raty kredytu wynosi [...] zł, a najniższa [...] zł. Natomiast na rachunku [...] nr [...], obsługiwana jest bieżąca działalność gospodarcza Skarżącego. T. P. przedstawił także wydruk obejmujący zestawienie operacji dokonywanych w miesiącach maj, czerwiec i lipiec 2011 r. w ramach rachunku [...]. Jednak, jak już wyżej wskazano, "zamazał" informacje dotyczące podmiotów, na rzecz których następowały wypłaty, bądź które dokonywały wpłat na rachunek, skutkiem czego w odniesieniu do większości transakcji czytelne są wyłącznie dane dotyczące wysokości przelewów i daty ich dokonania. Jednakże, jak ustalił WSA możliwe jest ich odczytanie w niektórych przypadkach. I tak Sąd podał, że z rachunku wykonane [...] zostały przelewy na drugi posiadany przez Skarżącego rachunek nr [...] w dniu 25 czerwca 2011 r. w wysokości 3 000 zł zatytułowany "wynagrodzenie", w dniu 29 czerwca 2011 r. w wysokości 6 000 zł zatytułowany "wynagrodzenie", czy też w dniu 31 maja 2011 r. w wysokości 8 000 zł zatytułowany "zasilenie konta". Zarazem, z tego rachunku, na który dokonywane zostały powyższe wpłaty, Skarżący nie przedstawił wydruków obejmujących wszystkie dokonane na nim transakcje, a jedynie 8 wydruków potwierdzających wykonanie transakcji spłaty kredytu. Z uwagi na powyższe, zdaniem WSA nie można było ustalić na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tym rachunku oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, WSA uznał, iż Skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. A zatem brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co więcej, z samego wydruku z rachunku [...] wynika, że występował na nim debet, który był skutkiem dokonywania przez samego Skarżącego przelewów na posiadany przez niego drugi rachunek. Uwzględniając powyższe, WSA stwierdził, że Skarżący wielokrotnie dysponował kwotami sięgającymi kilku tysięcy złotych, a w świetle przedstawionej przez niego argumentacji nie można dopatrzeć się przeciwwskazań do pokrycia z tych środków kosztów sądowych. T. P. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania spawy WSA w W. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1. naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 2 i art. 31 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP, poprzez nałożenie na Skarżącego obowiązków dotyczących wykazania braku możliwości częściowego poniesienia kosztów postępowania dalej idących niż wynikałoby to z ustawy, w tym obciążenie Skarżącego obowiązkiem dokonywania wykładni uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy; 2. naruszenie art. 255 p.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie z powodu tego, iż oświadczenie i nadesłane dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącego bez wezwania go do złożenia dodatkowego oświadczenia lub złożenia dokumentów źródłowych; 3. naruszenie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 259 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie w całości wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy na skutek skutecznego wniesienia sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego, a jedynie ograniczenie się WSA w W. do analizy niektórych z argumentów sformułowanych w uzasadnieniu sprzeciwu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższa argumentacja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Jak wynika z akt sprawy, na podstawie art. 255 p.p.s.a. Skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego oświadczenia o stanie majątkowym (k. [...] akt sądowych). Wezwanie strony o nadesłanie dodatkowych dokumentów pozostaje w wyłącznej dyspozycji Sądu pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący na wezwanie Sądu nadesłał wyciągi z rachunków bankowych w [...], jednak, co istotne dane osobowe osób trzecich zanonimizował - "wymazał" z uwagi jak wskazał - na konieczność ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa Skarżącego. Z tak przedstawionej historii transakcji rachunku nie sposób ocenić sytuacji materialnej Skarżącego. Jak wskazał WSA, mimo zamazania tych danych możliwe było ich odczytanie w niektórych przypadkach. Z rachunku Skarżącego [...] Skarżący dokonywał przelewów na drugi posiadany rachunek nr [...], tu również zanonimizował dane, mimo iż dotyczyły one jego osoby. Z rachunku tego nie przedstawił wydruków obejmujących dokonywane na nim transakcje, a jedynie 8 wydruków potwierdzających spłatę kredytu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niedostarczenie wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec Skarżącego zastosowana. Należy w tym miejscu podkreślić, iż brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy z Sądem orzekającym skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego WSA w W. nie miał możliwości ustalenia jaki jest rzeczywisty stan majątkowy Skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można preferencyjnie traktować innych zobowiązań, przedkładając je ponad konieczność zapłaty kosztów w toczącym się postępowaniu sądowym. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów (por: postanowienie NSA z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 427/11). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.