II GZ 790/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 2 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 31 maja 2016 r. sygn. akt I SO/Ke 2/16 w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić S. B. termin do wniesienia skargi. S. B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 r. Wskazał, że spóźnił się z wniesieniem skargi o dwa dni, ponieważ ma chorą żonę, w związku z czym jeździ z nią na badania onkologiczne do K. Wyjaśnił, że o opóźnieniu skarżący dowiedział się dopiero z postanowienia o odrzuceniu skargi. Do swojego wniosku skarżący dołączył skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z 31 maja 2016 r. (sygn. akt I SO/Ke 2/16) odmówił S. B. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] stycznia 2016 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że bezspornym w sprawie było, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi, a wniosek został złożony w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Nie budziło więc zastrzeżeń dopełnienie przez stronę wymogów formalnych wniosku. W ocenie WSA z treści art. 87 § 2 ustawy p.p.s.a. wynika, że pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W świetle tych rozważań zdaniem Sądu pierwszej instancji wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że w okresie od [...] stycznia 2016 r. do [...] lutego 2016 r. wystąpiły niezależne od niego przyczyny, które stanowiłyby przeszkodę w dokonaniu czynności w terminie i wyłączyły jego winę w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. WSA wskazał, że z przytoczonych przez wnioskodawcę argumentów wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą dotrzymanie terminu była choroba jego żony i związane z nią wyjazdy skarżącego do K., na badania onkologiczne. Natomiast zdaniem WSA konieczność pomocy chorej żonie może stanowić przesłankę przywrócenia terminu do dokonania danej czynności z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków: choroba musi mieć charakter niespodziewany lub musi wystąpić nagłe pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć i które nie pozwoliło na wyręczenie się inną osobą (a taki stan zdrowia powinien również zostać uprawdopodobniony przez stosowne dokumenty np. zaświadczenie lekarskie). Zdaniem WSA wnioskodawca nie wykazał, że problemy zdrowotne małżonki miały właśnie taki charakter oraz że absorbowały skarżącego w taki sposób, że nie był w stanie sprostać innym obowiązkom. Podane przez skarżącego informacje były zdawkowe i lakoniczne. Z wniosku nie wynikało dlaczego te same okoliczności stanowiły przeszkodę do wniesienia skargi, podczas gdy po tym okresie już nie uniemożliwiały wniesienia skargi. Jak podał bowiem wnioskodawca choroba jego żony i związane z nią wyjazdy na badania do K. trwały także w momencie składania skargi ([...] lutego 2016 r.). S. B. wniósł zażalenie na postanowienie z 31 maja 2016 r., zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. "poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na przyjęciu, że to z winy skarżącego nie doszło do terminowego złożenia środka odwoławczego, że skarżący miał możliwość dochowania terminu, albowiem choroba jego żony nie była chorobą nagłą, której nie dało się przewidzieć oraz że mimo tej choroby skarżący złożył merytoryczną skargę dnia [...] lutego 2016 r., pominięcie nieporadności skarżącego, który nie potrafił do końca zrozumieć treści pism sądowych oraz stanu psychicznego członka rodziny osoby chorującej onkologicznie. Podniósł również, że jako osoba nieporadna, wniósł o przywrócenie terminu wraz ze skargą dopiero po wyjaśnieniu mu jego sytuacji prawnej i po uzyskaniu bezpłatnej pomocy prawnej "w Gminie". Do zażalenia dołączył karty informacyjne leczenia szpitalnego z [...] lutego 2016 r. oraz [...] marca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać, że dołożyła szczególnej staranności by podjąć czynność procesową. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Należy podkreślić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że wniosek skarżącego – wobec lakonicznego uzasadnienia – podlegał oddaleniu. Nie zawierał on bowiem dostatecznego uzasadnienia wskazującego na zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, w szczególności odnoszących się do niezawinionych przez skarżącego przyczyn uchybienia terminowi. Mając jednak na uwadze treść zażalenia oraz dołączone do niego dokumenty Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że S. B. wskazał okoliczności, o których stanowi art. 86 § 1 p.p.s.a. W oparciu o doświadczenie życiowe należy stwierdzić, że prawdopodobna jest okoliczność podniesiona w zażaleniu, że na skutek choroby i przebiegu leczenia onkologicznego małżonki, skarżący nie funkcjonował prawidłowo, co skutkowało niezachowaniem terminu. Okoliczność choroby żony została uprawdopodobniona dołączonymi do zażalenia kartami leczenia szpitalnego (k. [...] akt sądowych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić poglądu WSA w K., że tylko nagła choroba była okolicznością wykluczającą brak winy osoby, która nie dotrzymała terminu do dokonania czynności procesowe i stara się o jego przywrócenie w trybie art. 86 § 1 p.p.s.a. Dopuszczalność przewidzianego w art. 86 i 87 p.p.s.a. przywrócenia uchybionego terminu została przez ustawodawcę uwarunkowana spełnieniem przez stronę następujących przesłanek: (a) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, (b) równoczesne dokonanie czynności, które nie nastąpiło w zakreślonym terminie, (c) uprawdopodobnienie, że niedochowanie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Przesłanka braku winy strony powinna być oceniana z uwzględnieniem wszelkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem strony. Przyjmując zobiektywizowane kryterium staranności, należy stwierdzić, że w sytuacji radykalnego leczenia przewlekłej choroby członka rodziny zachodzi stan nadzwyczajny (por. postanowienie NSA z 28 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 947/12). Fakt leczenia onkologicznego małżonki skarżącego oraz informacje zawarte w dołączonych do zażalenia dokumentach uprawdopodabnia okoliczność braku winy skarżącego. Po pierwsze, uwzględnić trzeba specyfikę sytuacji hospitalizacji członka najbliższej rodziny, cierpiącego na schorzenie onkologiczne, które może powodować u nich strach przed śmiercią chorego. Po drugie, pełne wykazanie tej kwestii, (na przykład: opisujące stan zdrowia małżonki skarżącego dzień po dniu) wymagałoby przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w tym zakresie, a żądanie tego z punktu widzenia art. 87 § 2 p.p.s.a. jest nieuprawnione. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawdopodobnienie stanowi ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 2011 r. sygn. akt II FZ 585/11) Uwzględniając powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywracając skarżącemu termin do wniesienia skargi