II FZ 947/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 września 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 624/12 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 16 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: I. uchylić zaskarżone postanowienie, II. przywrócić termin do wniesienia skargi. 1. Postanowieniem z dnia 5 września 2012 r., I SA/Łd 624/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił A. B. (powoływanej dalej jako "Skarżąca") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 16 marca 2012 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Łodzi podał, że w dniu 19 kwietnia 2012 r. Skarżąca wniosła skargę na ww. decyzję Dyrektora IS. Do skargi załączyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu tego wniosku podniosła, że nie miała świadomości, iż do dnia 18 kwietnia 2012 r. powinna wnieść skargę na decyzję Dyrektora IS. Wskazała, że decyzję odebrał jej mąż, który wrócił ze szpitala po ciężkiej chorobie i był pod wpływem silnych leków. Skarżąca nie zdawała sobie sprawy, że skutkiem ubocznym leczenia i stanu jego zdrowia jest całkowity brak pamięci i zaburzenia postrzegania. Tymczasem, mąż nie poinformował jej o tym, że odebrał jakieś pisma i nie przekazał jej decyzji. O fakcie wydania decyzji dowiedziała się od poborcy podatkowego, który przyszedł do niej do domu. Do wniosku Skarżąca załączyła kartę leczenia szpitalnego jej męża z której wynika, że był leczony od 16 stycznia 2012 r. do 9 marca 2012 r. w Ośrodku Leczenia Stacjonarnego Radioterapii II Świętokrzyskiego Centrum Onkologii w K. z rozpoznaniem raka gruczołu krokowego. Zastosowano leczenie napromienianiem i wypisano do domu w stanie ogólnym dobrym. 2.2. W odpowiedzi na wezwanie Sądu strona wskazała, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi ustała w dniu 19 kwietnia 2012 r., kiedy to poborca skarbowy poinformował ją, że decyzje Dyrektora IS są prawomocne i wyjaśnił jej, na jakim etapie znajduje się obecnie postępowanie. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Odmawiając Skarżącej przywrócenia terminu WSA w Łodzi stwierdził, że w sprawie nie budzi wątpliwości, iż Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi. Skoro bowiem decyzja organu odwoławczego została doręczona Skarżącej w dniu 19 marca 2012 r., to termin do wniesienia skargi zakończył swój bieg w dniu 18 kwietnia 2012 r. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia, liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. wskazanej we wniosku przez Skarżącą daty dowiedzenia się o fakcie uchybienia terminowi, co miało miejsce w dniu 19 kwietnia 2012 r. Nie budzi też wątpliwości, że uchybienie wskazanemu terminowi spowodowało dla strony ujemne skutki w toku postępowania sądowego w postaci utraty prawa do merytorycznego rozpoznania skargi. Złożony wniosek o przywrócenie terminu uznać należało zatem za dopuszczalny. 3.2. Rozpoznając z kolei ten wniosek merytorycznie, Sąd pierwszej instancji ocenił, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała bowiem niezbędnej do przywrócenia terminu przesłanki, jaką jest uprawdopodobnienie braku winy w jego uchybieniu, o której mowa w art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić wówczas, gdy strona we wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodobni, że mimo całej staranności z przyczyn od niej niezależnych nie mogła dokonać czynności w terminie. Przeszkody te zatem muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu należą m.in. powódź, pożar, przerwa w komunikacji, a także nagła choroba strony, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Jednakże choroba ta musi mieć charakter niespodziewany (lub wystąpić nagłe pogorszenie zdrowia, którego nie dało się przewidzieć), a ponadto strona musi przedstawić zaświadczenie, że stan zdrowia w danym, określonym czasie, uniemożliwiał prowadzenie spraw i dokonywanie czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2008 r., II FZ 111/08, https://cbois.nsa.gov.pl). Dokonując oceny braku winy, sąd uwzględnia wszystkie okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o własne interesy i bierze pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie uprawdopodobniła, że niezachowanie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jej winy i przy zachowaniu najwyższej staranności. W swoim wniosku Skarżąca wprawdzie wskazała, że jej mąż na skutek leczenia cierpiał na brak pamięci i zaburzenia postrzegania, w wyniku czego nie przekazał jej kwestionowanej decyzji, niemniej jednak okoliczności tych w żaden sposób nie uprawdopodobniła. W szczególności wskazać należy, że z załączonej do wniosku o przywrócenie terminu karty informacyjnej, jakkolwiek dokumentującej występowanie u małżonka Skarżącej poważnego schorzenia, nie wynika, aby takie dolegliwości mogły występować. Zdaniem Sądu pierwszej instancji działanie Skarżącej cechował brak należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, a tym samym powoduje, iż nie było spełnione kryterium wykazania braku winy w uchybieniu terminu. 4. Stanowisko Skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Łodzi, Skarżąca zaskarżyła je w całości i wniosła o "zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu, ewentualnie o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie wniosku". Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenia prawa materialnego, "w szczególności przepisu art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., poprzez jego błędną interpretację i uznanie, iż nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu". 4.2. Uzasadniając zażalenie Skarżąca stwierdziła, że okoliczności podniesione we wniosku, poparte obiektywnym materiałem - dowodem w postaci karty informacyjnej ze szpitala, z której wynika, że mąż Skarżącej przeszedł leczenie szpitalne, w związku z rozpoznaniem "poważnego schorzenia" - jak określił to Sąd pierwszej instancji - uprawdopodobniają brak winy Skarżącej w uchybieniu terminu, chociaż tego nie udowodniała. Skarżąca stwierdziła, że nie wiedziała, jakie skutki uboczne przyniosło leczenie szpitalne jej męża oraz wcześniejsze leczenie sprzed hospitalizacji. Nie wiedziała, że wywołało ono tak długotrwały efekt. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji również nie miał świadomości, jakie efekty i skutki uboczne wywołuje proces leczenia ostatniego stadium raka prostaty. Sam stan psychiczny człowieka wywołany uświadomieniem sobie tak poważnej choroby, jak określił to Sąd pierwszej instancji, już wywołuje szereg skutków ubocznych i może prowadzić do schorzeń np. w postaci depresji, co nie wynika przecież z karty leczenia szpitalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie przytoczył żadnych dowodów, ani w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że argumenty Skarżącej nie zasługują na uwzględnienie. Na poparcie swoich twierdzeń Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza na okoliczność, czy w związku z leczeniem męża od momentu rozpoznania choroby do czasu opuszczenia przez niego szpitala wystąpiły lub mogły wystąpić skutki uboczne w postaci utraty lub zaburzeń pamięci i utrudnień w koncentracji, czy depresja powoduje utratę pamięci lub zaburzenia pamięci, o czym mowa we wniosku Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Ponadto, Skarżąca wniosła o przesłuchanie poborcy podatkowego, który był świadkiem zachowania męża w czasie jego wizyty. 4.3. Skarżąca załączyła do zażalenie: (a) oświadczenie jej męża, że jest on po przebyciu poważnej choroby wywołanej "wstrząśnieniem mózgu w wyniku ciężkiego wypadku samochodowego, którego leczenie trwa do chwili obecnej" oraz że przeszedł leczenie związane z rakiem prostaty; ponadto mąż Skarżącej oświadczył, że leczy się psychiatrycznie, (b) kartę informacyjną leczenia szpitalnego męża z 8 marca 2012 r., (c) notatkę o skutkach radioterapii (bez podania źródła). Ponadto, w dniu 21 września 2012 r. Skarżąca przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie lekarza psychiatry z dnia 21 września 2012 r. o leczenie jej męża z powodu urazu. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, dlatego podlega uwzględnieniu. Zasadnie Skarżąca podniosła, że WSA w Łodzi rozpoznając jej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nieprawidłowo ocenił okoliczności uprawdopodobnione przez Skarżącą, a wskazujące na brak jej winy w niedotrzymaniu ustawowego terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję Dyrektora IS. 5.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym w trybie art. 86 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne są zobowiązane do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Na mocy tego ostatniego przepisu artykuły p.p.s.a dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie ww. przepisu dla postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając ww. wniosek sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., II FZ 320/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 5.3. W rozpoznawanej sprawie zasadnie Skarżąca podnosi w zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił okoliczność odbioru przesyłki pocztowej przez męża Skarżącej, który jest osobą przewlekle chorą, leczoną od 16 stycznia 2012 r. do 9 marca 2012 r. przy pomocy radioterapii na nowotwór prostaty (por. karta leczenia szpitalnego - k. 11 akt WSA w Łodzi). Uwzględniając okoliczność, że przesyłka pocztowa zawierająca decyzję Dyrektora IS została odebrana przez męża Skarżącej w dniu 19 marca 2012 r., a więc dziesięć dni po zakończeniu hospitalizacji, należy w oparciu o doświadczenie życiowe stwierdzić, że prawdopodobna jest okoliczność podniesiona w zażaleniu, że na skutek leczenia radioterapią mąż Skarżącej doznał zaburzeń funkcjonowania psychicznego, co skutkowało nieprzekazaniem odebranej przesyłki pocztowej Skarżącej. Okoliczność ta zastała uprawdopodobniona przez Skarżącą ww. kartą leczenia szpitalnego oraz załączonym do zażalenia oświadczeniem męża Skarżącej (k. 49 akt WSA w Łodzi) oraz kopią zaświadczenia lekarskiego dokumentującego leczenie psychiatryczne męża Skarżącej (k. 54 akt WSA w Łodzi). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić poglądu WSA w Łodzi jakoby tylko nagła choroba była okolicznością wykluczającą brak winy osoby, która nie dotrzymała terminu do dokonania czynności procesowe i stara się o jego przywrócenie w trybie art. 86 § 1 p.p.s.a. Dopuszczalność przewidzianego w art. 86 i 87 p.p.s.a. przywrócenia uchybionego terminu została przez ustawodawcę uwarunkowana spełnieniem przez stronę następujących przesłanek: (a) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, (b) równoczesne dokonanie czynności, które nie nastąpiło w zakreślonym terminie, (c) uprawdopodobnienie, że niedochowanie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Przesłanka braku winy strony powinna być oceniana z uwzględnieniem wszelkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem strony. Przyjmując ww. zobiektywizowane kryterium staranności, należy stwierdzić, że w sytuacji radykalnego leczenia przewlekłej choroby członka rodziny zachodzi stan nadzwyczajny. Fakt radioterapii męża Skarżącej uprawdopodabnia okoliczność zaburzeń pamięci, które były powodem niewiedzy Skarżącej, co do doręczenia ww. decyzji podatkowej oraz początku biegu ustawowego terminu 30 dni do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Tym samym nie sposób dopatrywać się winy Skarżącej w niedotrzymaniu terminu do wniesienia skargi, tym bardziej, że negatywne skutki leczenia męża w postaci zaburzeń pamięci miały charakter nagły i niespodziewany, bowiem nie zostały zaobserwowane w czasie hospitalizacji męża Skarżącej, na co wskazuje treść karty leczenia szpitalnego. Stąd nie sposób doszukiwać się braku należytej staranności po stronie Skarżącej. Ponadto, należy zauważyć, że termin do dokonania ww. czynności procesowej minął 18 kwietnia 2012 r., podczas gdy skarga została wniesiona 19 kwietnia 2012 r. (por. stempel pocztowy na kopercie – k. 20 akt WSA w Łodzi), a tym samym w rozpoznawanej sprawie doszło tylko do nieznacznego uchybienia terminu, które w świetle powyższych okoliczności należy ocenić jako niezawinione przez Skarżącą. 5.4. Uwzględniając powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywracając Skarżącej termin do wniesienia skargi.