II GZ 865/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 270/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 grudnia 2013 r. nr . w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych płatności bezpośrednich od gruntów rolnych postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Zaskarżonym zażaleniem postanowieniem z dnia 8 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.odmówił L. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 grudnia 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadającym Agencjom w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. W uzasadnienia postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2014 r. referendarz odmówił L.Z.(dalej: "skarżący", "wnioskodawca") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie znalazł podstaw umożliwiających jego uwzględnienie z uwagi na niewystąpienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi z żoną i synem gospodarstwo domowe, posiada dom o pow. 32 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 7,72 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skarżący oświadczył, że jego rodzina utrzymuje się z hodowli 3 krów i uzyskuje dochód w wysokości około 600 zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z 30 lipca 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił, że posiadane gospodarstwo rolne o pow. 7,72 ha stanowią łąki, które skarżący "uprawia we własnym zakresie i miesięczny dochód, z tychże łąk stanowi kwotę około 600 zł". W 2004 i 2005 r. skarżący otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości po 15.000 zł za każdy rok. Wnioskodawca przedłożył kopię zaświadczenia z 4 marca 2014 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2012 r., kopie zaświadczeń bankowych z 2 stycznia 2014 r. i 13 grudnia 2014 r. o nieposiadaniu rachunków bankowych, a także kopię zaświadczenia z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w R. o nie figurowaniu jako dostawca mleka i kopię zaświadczenia z GOPS w K.W. o nie korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący nie podał wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnych). We wniosku i dodatkowym oświadczeniu podał, iż posiada 7,72 ha oraz przedłożył kopię zaświadczenia z 4 marca 2014 r., zgodnie z którym w 2012 roku posiadał wraz z żoną gospodarstwo rolne o pow. 11,35 ha fizycznych i 5,3025 ha przeliczeniowych oraz że dochód z gospodarstwa wynosił 12.890,40 zł. Zaświadczenia tego nie można jednak uwzględniać przy ustalaniu aktualnego stanu majątkowego posiadania skarżącego, bowiem dotyczy ono roku 2012 i nie jest to aktualna wysokość rocznego dochodu. Ponadto wnioskodawca nie wyszczególnił niezbędnych wydatków jego rodziny, do czego został wezwany zarządzeniem Sądu. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji stwierdził niespełnienie przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji L.Z.wniósł o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, stosowanie do treści powołanego przepisu, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. To zatem strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd rozpoznając wniosek jest zobowiązany przeprowadzić ocenę podniesionych okoliczności w aspekcie zaistnienia przesłanek określonych w powołanym przepisie oraz wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, wystąpienie po stronie skarżącego przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.w dniu 26 lutego 2014 r. skarżący opisał aktualną sytuację majątkową wykazując, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 7,72 ha, w którym zamieszkuje wraz z żoną i synem, posiada nieruchomość mieszkalną o powierzchni 32 m2 oraz trzy krowy. Skarżący jest osobą niepracującą i miesięczny jego dochód uzyskiwany z krów i z pola wynosi około 600 zł. Na wezwanie Sądu pierwszej instancji skarżący załączył do wniosku zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W. z 27 maja 2014 r. o nieskorzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej, zaświadczenie Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w R.z dnia 27 maja 2014 r. o niefigurowaniu jako dostawca mleka, zaświadczenie B. S. w Ż.z dnia 2 stycznia 2014 r. o nieposiadaniu przez D. Z. lokat lub rachunku w tutejszym banku oraz zaświadczenie z dnia 13 lutego 2014 r. o nieposiadaniu w B. S. w Ż. przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych oraz lokat pieniężnych. Jak wynika z przytoczonych faktów, skarżący jest osobą niepracującą, nie prowadzącą działalności gospodarczej, utrzymującą się z dochodu wynoszącego miesięcznie 600 zł, zamieszkującym w gospodarstwie rolnym o powierzchni 7,72 ha z żoną i synem. Analiza podanych faktów prowadzi do wniosku, że skarżący znajduje się aktualnie w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Przypomnieć w tym miejscu należy, że prawo pomocy jest instytucją szczególną stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.) przyznawaną w wyjątkowych sytuacjach z uwagi na finansowanie jej ze środków budżetu Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie stronie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu o ile zostaną spełnione przez nią warunki określone w art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę stan majątkowy skarżącego na dzień rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji wniosku o przyznanie prawa pomocy nie sposób stwierdzić za Sądem, że skarżący nie spełnia warunków przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a tym samym, że może samodzielnie pokryć koszty swojego uczestnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym we własnej sprawie. Uregulowanie należności związanych z udziałem skarżącego w postępowaniu sądowym nie odbyłoby się bez istotnego wpływu na jego sytuację majątkową i życiową. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uniemożliwiłaby w konsekwencji skarżącemu realizację prawa do sądu zarówno na etapie pierwszej instancji, gdyż nieopłacenie skargi skutkowałoby jej odrzuceniem jak i na etapie odwoławczym obejmującym prawo do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika profesjonalnego. Z wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i na podstawie art. 185 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak pkt 1 i pkt 2 sentencji.