II OPP 23/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie NSA Zofia Flasińska Marek Stojanowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi E. K. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 1023/13 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: 1. stwierdzić przewlekłość przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie; 2. zobowiązać Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do wyznaczenia w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania akt, posiedzenia sądowego celem rozpoznania sprawy; 3. przyznać skarżącemu E. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 3000 (słownie: trzy tysiące) złotych. W dniu 9 stycznia 2013 r. (data prezentaty sądu) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynęła skarga E. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W tym też dniu sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Lu 31/13. Nadto zarządzeniami z dnia 9 stycznia 2013 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi oraz do uzupełnienia braków formalnych skargi. W dniu 14 lutego 2013 r. (data prezentaty sądu) wpłynęło zażalenie skarżącego na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 18 marca 2013 r. (data prezentaty sądu) skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Po uzupełnieniu braków wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożeniu przez skarżącego dodatkowego oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego w całości z kosztów sądowych. Po uprawomocnieniu się postanowienia z dnia 13 czerwca 2013 r., postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r. WSA w Lublinie oddalił wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Przesyłka zawierająca odpis tego postanowienia skierowana do uczestnika postępowania wróciła do nadawcy – w dniu 5 lipca 2013 r. – z adnotacją poczty "adresat zmarł". Po uzyskaniu odpisu skróconego aktu zgonu, WSA w Lublinie postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r. zawiesił postępowanie sądowe. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 3 października 2013 r. zwrócono się do skarżącego i uczestników postępowania o wskazanie następców prawnych zmarłej strony. Wezwania pozostały bez odpowiedzi. W dniu 8 listopada 2013 r. (data prezentaty sądu) Sąd Rejonowy w T. – w odpowiedzi na kolejne wezwanie WSA w Lublinie z dnia 29 października 2013 r. – wskazał następców prawnych zmarłego uczestnika postępowania i ich adresy. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r. WSA w Lublinie podjął zawieszone postępowanie sądowe. W dniu 13 listopada 2013 r. Sąd zarządził wpisanie sprawy pod nowy numer w repertorium, tj. II SA/Lu 1023/13 (pkt 2 zarządzenia) oraz doręczenie odpisów postanowienia z dnia 13 listopada 2013 r. wszystkim stronom postępowania, w tym następcom prawnym zmarłego uczestnika wraz z pouczeniem, że od postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania nie przysługuje żaden środek zaskarżenia (pkt 1 zarządzenia). Zarządzenie z dnia 13 listopada 2013 r. w zakresie pkt 1 wykonano dopiero w dniu 4 lutego 2014 r. Po przesłaniu wszystkim stronom postępowania postanowienia z dnia 13 listopada 2013 r., WSA w Lublinie akta wraz z zażaleniem na zarządzenie z dnia 9 stycznia 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, przekazał do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 172/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił powyższe zażalenie. Akta zostały zwrócone do WSA w Lublinie w dniu 11 marca 2014 r. Zarządzeniem z dnia 12 marca 2014 r. odnotowano zwrot akt i skierowano sprawę do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. W takich okolicznościach sprawy skarżący - pismem z 18 marca 2014 r. - wniósł skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 31/13 (obecnie II SA/Lu 1023/13), żądając stwierdzenia przewlekłości WSA w Lublinie w tej sprawie oraz zasądzenia na rzecz skarżącego od Skarbu Państwa kwoty 10 000 złotych. W uzasadnieniu skargi przedstawiono przebieg postępowania, wskazując, że zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi nie zostało przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego niezwłocznie, a dopiero po zakończeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy, który nie miało dla zażalenia żadnego znaczenia. Nadto WSA w Lublinie posługuje się błędną sygnaturą akt wskazując II SA/Lu 1023/13 gdy tymczasem winno być II SA/Lu 31/13. Z kolei postanowienie z dnia 13 listopada 2013 r. przesłano stronom po 82 dniach bezczynności i to bez uzasadnienia i pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia, co zdaniem skarżącego, narusza prawo. Z tych względów, w ocenie skarżącego, skarga na przewlekłość jest w pełni zasadna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedstawionym stanie faktycznym skarga na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie zasługuje na uwzględnienie. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm. - zwanej dalej "ustawą"). Konieczne jest, więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 wskazanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Ustawa nie określa, wprost jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienia NSA: z dnia 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OPP 16/08 - Lex 479698, z dnia 4 czerwca 2008 r. sygn. akt I OPP 20/08 – Lex 479136, z dnia 24 lipca 2008 r. sygn. akt II OPP 20/08 – Lex 493700). W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie naruszył prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, Otóż zaznaczyć należy, że po wpłynięciu skargi na decyzję Wojewody [...] w dniu 9 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podjął szereg czynności, tj.: zarejestrował sprawę, wydał zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu, zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi, przeprowadził postępowanie wpadkowe dotyczące prawa pomocy, zakończone postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2013 r., a także wydał postanowienie z dnia 27 czerwca 2013 r. odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W tym czasie Sąd podejmował czynności sądowe sprawnie, bez zbędnej zwłoki. W dniu 5 lipca 2013 r. Sąd powziął wiadomość o śmierci uczestnika postępowania, nie mógł więc przystąpić do rozpoznania sprawy. Zobowiązany był bowiem do zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 w związku z art. 12 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.). Postanowienie o zawieszeniu postępowania sądowego zapadało w dniu 18 lipca 2013 r. Wyjaśnić należy skarżącemu, że zawieszenie postępowania z powodu śmierci strony jest obligatoryjne i następuje z urzędu. Niewypełnienie tego obowiązku, mimo istnienia podstawy zawieszenia może spowodować nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 lub 5 P.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2), zatem działanie Sądu I instancji w tym zakresie należy uznać za prawidłowe. Zawieszenie postępowania polega na wstrzymaniu toku czynności procesowych na czas niezbędny do ustania przyczyny stanowiącej postawę zawieszenia. Stosownie do art. 127 § 3 P.p.s.a. podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania. Oznacza to, że obowiązkiem sądu jest monitowanie, czy przyczyna będąca podstawą zawieszenia ustała, a także podejmowanie czynności zmierzających do usunięcia przeszkód w prowadzeniu postępowania. W tym kontekście stwierdzić należy, że pierwsze działania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, podjął dopiero w dniu 3 października 2013 r. Tym niemniej informacja wskazująca następców prawnych zmarłego uczestnika postępowania wpłynęła do WSA w Lublinie już w dniu 8 listopada 2013 r. a postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r. podjęto zawieszone postępowanie sądowe. I tu wyjaśnić także należy skarżącemu, że WSA w Lublinie nie posługuje się błędną sygnaturą akt, albowiem po podjęciu postępowania sądowego, zawieszonego ponad 2 miesiące, sprawie nadaje się nową sygnaturę, zgodnie z zasadami biurowości obowiązującymi w sądach administracyjnych. Zgodzić należy się jednak ze skarżącym, że odpisy postanowienia z dnia 13 listopada 2013 r. przesłane zostały stronom dopiero po blisko 3 miesiącach od dnia wydania zarządzenia w tym przedmiocie, a z akt nie wynika czy strony zostały pouczone jak wskazano w zarządzeniu z dnia 13 listopada 2013 r., tj., że od postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania nie przysługuje żaden środek zaskarżenia (stąd brak uzasadnienia tego postanowienia). Nadto z akt sprawy wynika, że termin rozprawy nie został dotychczas wyznaczony w omawianej sprawie, mimo, że od dnia 13 listopada 2013 r. nie zachodzą żadne przeszkody w jego wyznaczeniu. W szczególności przeszkodą tą nie był brak rozpoznania zażalenia skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, skoro skarżący postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. został zwolniony z kosztów sądowych w całości. Te właśnie okoliczności są decydujące dla oceny zasadności skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. Mimo, że obligatoryjne zawieszenie przez Sąd z urzędu postępowania w sprawie, nie powoduje przewlekłości postępowania i nie narusza prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, to jednak sposób procedowania w sprawie po podjęciu zawieszonego postępowania sądowego jednoznacznie wskazuje, że w tej sprawie należy stwierdzić przewlekłość postępowania i zobowiązać Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do wyznaczenia w terminie jednego miesiąca posiedzenia sądowego celem rozpoznania sprawy. Określając wysokość kwoty przyznanej skarżącemu od Skarbu Państwa na sumę 3000 złotych Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, po pierwsze stosunkowo niedługi okres przewlekłości i po drugie, że działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tylko w części przyczyniły się do wydłużenia postępowania sądowego, częściowo bowiem wpływ na ten fakt miały - jak to już wcześniej wskazano – okoliczności obiektywne, niezawinione przez ten Sąd. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2, 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia.