II OSK 1575/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Bogusław Cieśla Protokolant Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 15 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 795/07 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...]2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 795/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę S. S. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] 2007 r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że decyzją z dnia [...] 2007 r. Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 993) orzekł o wymeldowaniu S. S. z miejsca pobytu stałego w Łodzi przy ul. [...] . Organ I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia [...] 2006 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi XVIII Wydział Grodzki nakazał S. S. opróżnienie lokalu mieszkalnego nr [...] mieszącego się w Ł. przy ul. [...] i orzekł jednocześnie o braku uprawnień do lokalu socjalnego. Urząd Miasta Ł., działając na podstawie § 5 ust. 1 uchwały Nr LXV/1214/06 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie zasad gospodarowania pomieszczeniami tymczasowymi, skierował do Administracji Nieruchomościami [...] prośbę o zawarcie z S. S. umowy użyczenia pomieszczenia tymczasowego przy ul. [...] w Ł., na czas oznaczony - 3 miesiące. Na podstawie informacji z Krajowego Rejestru Karnego ustalono, iż S. S. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. W piśmie z dnia [...] 2007 r. S. S. wskazał, że od dnia [...] 2003 r. do chwili obecnej przebywa w Zakładzie Karnym w S. i nie wyraża zgody na wymeldowanie z lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł., do czasu otrzymania innego lokalu z zasobów gminy. W odwołaniu od powyższej decyzji S. S. wniósł o jej unieważnienie do czasu zawarcia umowy o przyznaniu mu lokalu socjalnego. Podniósł, iż przebywa zakładzie karnym i nie może osobiście podpisać umowy użyczenia pomieszczenia tymczasowego, a umocowanemu pełnomocnikowi – T. G., Administracja Nieruchomości [...] odmawia przedstawienia umowy użyczenia, w celu jej podpisania. Czuje się dyskryminowany, a lokal mieszkalny jest mu niezbędny, gdyż po opuszczeniu zakładu karnego nie chce być osobą bezdomną. Decyzją z dnia [...] 2007 r. Wojewoda Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odwołując się do treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wojewoda Ł. wskazał, iż jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie jest przesłanka opuszczenia lokalu, a jej spełnienie, następuje wówczas, gdy opuszczenie lokalu ma charakter dobrowolny i definitywny. Z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że S. S. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S., zaś wyrokiem z dnia [...] 2006 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi XVIII Wydział Grodzki nakazał S. S. opróżnienie lokalu mieszkalnego nr [...] w Łodzi przy ul. [...] wraz z mieniem, nie przyznając jednocześnie prawa do lokalu socjalnego. Organ odwoławczy stwierdził, iż usunięcie dłużnika z lokalu wskutek podjętych czynności egzekucyjnych, traktowane jest jako opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi XVIIII Wydział Grodzki z dnia [...] 2006 r. został wykonany w drodze egzekucji komorniczej w dniu [...] 2007 r., a skarżący po opuszczeniu zakładu karnego nie ma prawa powrotu do spornego lokalu i zamieszkiwania w nim. Utrzymywanie faktu zameldowania S. S. w jego dotychczasowym miejscu zameldowania byłoby sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa i prowadziłoby do utrzymywania swoistej fikcji meldunkowej. Wojewoda Ł. podkreślił, iż umowa użyczenia pomieszczenia tymczasowego mieszczącego się w Ł. przy ul. [...] została zawarta w dniu [...] 2007 r. W skardze na powyższą decyzję S. S. wniósł o jej unieważnienie i przyznanie prawa do lokalu socjalnego. Zarzucił, iż decyzja jest dla niego krzywdząca i czuje się dyskryminowany, ponieważ jako jedyny spośród członków rodziny nie uzyskał prawa do lokalu socjalnego tylko dlatego, że odbywa karę pozbawienia wolności. Zaznaczył, że będzie składał odwołanie od wyroku orzekającego eksmisję, a lokal zastępczy nie odpowiada warunkom XXI wieku. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ł. wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na niezachowanie 30 - dniowego terminu do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd stwierdził, że skarżący wniósł skargę w terminie określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a. Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów podniesionych w skardze Sąd przytoczył treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) - stanowiącego podstawę materialno - prawną zaskarżonej decyzji – i podkreślił, że warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. O opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. Do okoliczności potwierdzających wolę osoby zainteresowanej należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Sąd podniósł, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję skarżącego z lokalu oznacza, iż skarżący nie ma tytułu prawnego (uprawnienia) do przebywania w tym lokalu i jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i jeśli nawet po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wtargnie na teren nieruchomości (lokalu) nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania będącego generalną przesłanką zameldowania i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 roku, sygn. akt II OSK 65/05). Sąd podzielił stanowisko organów, że opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Bezsporna jest okoliczność, że w czasie orzekania o wymeldowaniu skarżący nie przebywał w spornym lokalu, gdyż od dnia 9 lipca 2003 r. do chwili obecnej przebywa w zakładzie karnym. Pobyt w zakładzie karnym może jednak stanowić przeszkodę w wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego tylko wówczas, gdy opuszczenie lokalu pozostaje w związku przyczynowym z przebywaniem w zakładzie karnym, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Wniosek o wymeldowanie skarżącego podlegał bowiem ocenie według normy łączącej wymeldowanie z utratą uprawnienia do przebywania w lokalu i opuszczeniem lokalu, gdyż wyrokiem z dnia [...] 2006 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi XVIIII Wydział Grodzki orzekł prawomocnie eksmisję skarżącego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł. Oznacza to, że skarżący nie ma tytułu prawnego (uprawnienia) do przebywania w tym lokalu. Orzeczenie o eksmisji wykonane zostało w dniu [...] 2007 r., natomiast w czasie orzekania o wymeldowaniu, skarżący nie przebywał w spornym lokalu. W ocenie Sądu spełnione zostały przesłanki wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w postaci utraty uprawnienia do przebywania w lokalu i opuszczenia lokalu, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd zaznaczył, że w sytuacji utraty uprawnień do przebywania w lokalu na skutek wyroku sądu powszechnego, nie może być brany pod uwagę zarzut, iż skarżący nie opuścił miejsca pobytu stałego dobrowolnie, lecz w związku z osadzeniem go w areszcie śledczym. Wyrok eksmisyjny zwykle związany jest z brakiem dobrowolności opuszczenia spornego lokalu. Istotnie w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie osoby z pobytu stałego organy winny badać, czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny, jednak nie odnosi się to do sytuacji, gdy orzeczona została i wykonana eksmisja z tego lokalu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. S., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu - adwokat M. W. - W. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993) polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż eksmitowanie skarżącego w sytuacji kiedy ten przebywa w zakładzie karnym można uznać za dobrowolne i definitywne opróżnienie lokalu, co w konsekwencji było jedyną przesłanką wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego. W oparciu o powyższy zarzut kasacyjny S. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a także: opłaty pełnomocnictwa 19,50 zł, wpisu sądowego 50 zł oraz kosztów korespondencji w kwocie 26,75 zł, które to koszty nie zostały pokryte ani w części, ani w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż w sprawie nie ma miejsca dobrowolne i trwałe opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. [...] w Ł. Decydujące znaczenie w tej kwestii ma okoliczność, iż S. S. od dnia [...] 2003 r. odbywa karę pozbawienia wolności. A zatem, nie może być mowy o dobrowolnym opuszczeniu lokalu. Nadto opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego. Skarżący we wszystkich pismach podkreślał, że zamierza wrócić do zajmowanego lokalu przy ul. [...] . Zdaniem skarżącego nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem, zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Nie jest bowiem zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych . Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu administracyjnego decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu ( opuszczenia lokalu ). Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi ustanie pobytu w lokalu - nie przebywanie w lokalu. Jednocześnie podkreślić należy, iż przebywanie w innym lokalu ( w innej miejscowości ) nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania, chyba że towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z tym nowym miejscem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88 ONSA 1989/2/72). Jak bowiem stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zwrócił uwagę na aspekty dotyczące oceny dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Podkreślić należy, iż ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) - w wyniku którego z dniem 19 czerwca 2002 r. utracił moc art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Pamiętać jednak należy, iż powyższe stwierdzenie, dotyczące dobrowolności opuszczenia lokalu, doznaje ograniczenia w przypadku wykonania prawomocnego wyroku sądu powszechnego nakazującego eksmisję danej osoby z określonego lokalu. Prawomocny wyrok sądu powszechnego orzekający eksmisję może bowiem polegać na dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez zobowiązanego, albo też podlegać wykonaniu w drodze egzekucji. Skutkiem wykonania w drodze egzekucji wyroku orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest bowiem ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Z tych względów za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 tej ustawy należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu w drodze egzekucji wyroku orzekającego eksmisję. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji zasadnie podzielił stanowisko organów administracji publicznej, iż opuszczenie przez skarżącego lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł. ma charakter trwały i dobrowolny. S. S. opuścił miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i z chwilą wykonania prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi XVIII Wydział Grodzki z dnia [...] 2006 r. ewentualny zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Z powyższych względów zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że - wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną - w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania S. S. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł. Organy administracji publicznej obu instancji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie rozważały kwestie dotyczące trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu w aspekcie wyroku sądu nakazującego skarżącemu opróżnienie spornego lokalu i wykonania tego wyroku w drodze egzekucji. W tej sytuacji nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) tak przez jego błędną wykładnię jak i niewłaściwe zastosowanie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu adwokat M. W. – W. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Oświadczenie, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia adwokat M. W. – W. zawarła w skardze kasacyjnej.