II OSK 1772/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędzia del. WSA Jan Szuma (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2088/22 w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 22 lipca 2022 r. znak: WSO-I.621.1.104.2022 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2088/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D.P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia 22 lipca 2022 r., znak WSO-1.621.1.104.2022 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. (zwany dalej "Prezydentem") z dnia 27 maja 2022 r., znak WOM.5343.1.6.2022 o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w O.. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł D.P., zarzucając naruszenie: 1. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (na datę zaskarżonej decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 1191, dalej: "u.e.l.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i orzeczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego skarżącego D.P., podczas gdy jego zdaniem przesłanki wymeldowania nie zaistniały; 2. art. 24 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2 pkt 1 i 2 u.e.l. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż z racji złożenia przez skarżącego wniosku o zameldowanie w innym (nowym) miejscu w O., jego skarga nie zasługuje na uwzględnienie, podczas gdy wniosek o meldunek w nowym miejscu został rozpoznany negatywnie, co z kolei prowadzi do pozbawienia skarżącego prawa do jakiegokolwiek zameldowania w miejscu stałego pobytu i tym samym niweczy obowiązek określony w przepisie o obowiązku meldunkowym obywateli polskich; 3. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 138 § 2, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę zaskarżonego postanowienia tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej "K.p.a.") poprzez błędne przyjęcie, że organ pierwszej instancji wyjaśnił dokładnie stan faktyczny oraz przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób szczegółowy i wyczerpujący, a w rezultacie – oddalenie skargi, w sytuacji, gdy Sąd powinien był uchylić zaskarżoną decyzję Wojewody niezawierającą dostatecznego wyjaśnienia i dogłębnej analizy zgromadzonych w sprawie dowodów. Mając na uwadze powyższe, D.P. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wystąpił także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 P.p.s.a. (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej "P.p.s.a.") uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej i nie relacjonuje się w nim ustaleń faktycznych oraz argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego (art. 183 § 2 P.p.s.a.), dlatego należy ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności rozważenia wymaga trzeci zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia: art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., ponieważ dotyczy on prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę oceny zarzutów materialnoprawnych. Istota tego zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wadliwie uznał, iż Prezydent i Wojewoda dostatecznie wyjaśnili sprawę oraz wszechstronnie ocenili materiał dowodowy, mimo że D.P. miał opuścić lokal przy ul. [...] w O. jedynie przejściowo, z przyczyn osobistych i zdrowotnych. Zarzut ten nie jest usprawiedliwiony. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Obejmował on oględziny lokalu przeprowadzone w dniu 23 marca 2022 r., zeznania świadków, informacje uzyskane od Policji oraz własne oświadczenie skarżącego złożone w dniu 21 marca 2022 r. przy zgłoszeniu pobytu stałego pod innym adresem. Nie można więc zasadnie utrzymywać, że postępowanie wyjaśniające oparto na wybiórczych lub jednostronnych źródłach dowodowych. Przeciwnie, Prezydent podjął czynności zmierzające do weryfikacji stanu faktycznego z różnych perspektyw. Znamienne jest przy tym, że gdy początkowa informacja Policji z dnia 12 kwietnia 2022 r. nie korespondowała z pozostałymi ustaleniami, została następnie wyjaśniona, a w piśmie z dnia 20 kwietnia 2022 r. potwierdzono, że skarżący nie zamieszkuje już pod spornym adresem. Już to tylko pokazuje, że postępowanie dowodowe nie miało charakteru pozornego. Nie sposób również podzielić twierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny bezkrytycznie zaakceptował ocenę dowodów dokonaną przez Prezydenta, a następnie podzieloną przez Wojewodę. Sąd pierwszej instancji wyraźnie wskazał, dlaczego uznał tę ocenę za zgodną z art. 80 K.p.a. Zwrócił uwagę, że w lokalu nie stwierdzono rzeczy osobistych skarżącego służących codziennemu funkcjonowaniu, w szczególności ubrań i kosmetyków. Pozostały tam jedynie niektóre przedmioty należące do D.P., takie jak część książek, dokumenty związane z pracą oraz opony samochodowe. Sąd prawidłowo ocenił, że okoliczność pozostawienia takich rzeczy nie świadczy jeszcze o utrzymaniu w lokalu centrum spraw życiowych. W tym samym kierunku przemawiały zeznania świadków, z których wynikało, że od dnia 7 sierpnia 2021 r. skarżący pojawiał się pod tym adresem rzadko i krótko, nie nocował tam i sukcesywnie zabierał swoje rzeczy. Relacja W.B. nie była przy tym jedynym dowodem. Korespondowała z zeznaniami pozostałych świadków oraz z wynikiem oględzin. Sama polemika D.P. z wiarygodnością tych osób nie mogła zatem prowadzić do podważenia ustaleń przyjętych przez Sąd. W świetle art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. organ ma obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i zebrania całego materiału dowodowego. Taki standard w tej sprawie został zachowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie podkreślił także, że skarżący był zawiadamiany o czynnościach dowodowych i mógł brać w nich udział osobiście albo przez pełnomocnika. K.p.a. nie nakłada natomiast na Prezydenta obowiązku uzgadniania ze stroną terminów oględzin lub przesłuchań świadków. D.P., choć powoływał się na stan zdrowia, nie ustanowił pełnomocnika i nie przedstawił własnych dowodów, które podważałyby ustalenia wynikające z przeprowadzonych czynności. Trafnie zatem Sąd uznał, że późniejsze kwestionowanie rzetelności tych czynności miało charakter wyłącznie polemiczny. Z tych samych przyczyn nie było podstaw do przyjęcia, że Wojewoda powinien zastosować art. 138 § 2 K.p.a. i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Zakres koniecznych ustaleń został bowiem wyczerpany, a materiał dowodowy pozwalał na merytoryczne rozstrzygnięcie odwołania. Skoro zaskarżona decyzja nie była dotknięta wskazywanymi uchybieniami, Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 35 u.e.l. Przepis ten stanowi podstawę wydania decyzji o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Trafnie przyjmuje się, że chodzi o opuszczenie mające charakter trwały i dobrowolny. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przyjął tych przesłanek bez dostatecznej podstawy. Ocena Sądu pierwszej instancji została oparta na całokształcie zachowań skarżącego. Z ustaleń przyjętych przez Sąd wynikało, że od dnia 7 sierpnia 2021 r. D.P. nie zamieszkiwał już stale w lokalu przy ul. [...] w O., zabrał z niego rzeczy osobiste potrzebne do codziennego życia, pojawiał się tam sporadycznie i na krótko, a ponadto nie partycypował za siebie w kosztach zużycia mediów. Okoliczności te, ocenione łącznie, uzasadniały wniosek, że lokal ten przestał być miejscem, w którym skarżący stale realizował swoje podstawowe funkcje życiowe. Twierdzenie D.P., że wyprowadził się jedynie przejściowo z uwagi na konflikt z małżonką oraz stan zdrowia, nie podważa trafności tej oceny. Nawet jeżeli przyczyny opuszczenia lokalu miały źródło w sytuacji osobistej, to dla zastosowania art. 35 u.e.l. decydujące znaczenie ma nie sam impuls wyprowadzki, lecz to, czy w świetle późniejszych zachowań można nadal mówić o zamiarze stałego przebywania w dotychczasowym miejscu. Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie uznał, że w tej sprawie taki zamiar nie został wykazany. Przeciwnie, obiektywne okoliczności ujawnione w postępowaniu wskazywały na trwałe zerwanie związku z lokalem przy ul. [...]. W konsekwencji nietrafne jest odwoływanie się w skardze kasacyjnej do konstrukcji przymusowego opuszczenia lokalu. Sąd pierwszej instancji nie opierał rozstrzygnięcia na założeniu, że skarżący został usunięty z mieszkania w sposób przymusowy. Ustalił natomiast, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, a taka ocena znajduje oparcie w materiale sprawy. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2 pkt 1 i 2 u.e.l. Przede wszystkim wskazane przepisy nie stanowiły samodzielnej podstawy wymeldowania. Określają one treść obowiązku meldunkowego, obejmującego zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie, natomiast materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 35 u.e.l. Nie można natomiast podzielić stanowiska D.P., że skoro jego wniosek o zameldowanie pod nowym adresem miał zostać załatwiony odmownie, to utrzymanie w mocy wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu prowadzi do pozbawienia go jakiegokolwiek zameldowania. Meldunek ma charakter ewidencyjny i powinien odpowiadać rzeczywistemu miejscu pobytu. Nie może być utrzymywany w dotychczasowym miejscu, w którym osoba nie przebywa, tylko dlatego, że zameldowanie pod innym adresem nie doszło do skutku. Trzeba też zaznaczyć, że Sąd pierwszej instancji nie przyjął, iż sama czynność złożenia wniosku o zameldowanie w innym miejscu przesądza o zasadności wymeldowania. Okoliczność tę potraktowano trafnie jako jeden z istotnych elementów szerszego obrazu sprawy. W dniu 21 marca 2022 r. D.P. sam zgłosił pobyt stały pod adresem ul. [...] w O., oświadczył, że przebywa w tym lokalu, wskazał, że jest jego właścicielem, i zażądał wydania zaświadczenia o zameldowaniu. Tego rodzaju oświadczenie, złożone wobec organu władzy publicznej, miało doniosłe znaczenie dowodowe. Potwierdzało nie tylko fakt opuszczenia wcześniejszego miejsca pobytu stałego, lecz także zamiar związania centrum życiowego z innym adresem. W świetle tego oświadczenia Sąd pierwszej instancji trafnie uznał również, że Prezydent nie miał już obowiązku przeprowadzania dodatkowego dowodu z wyjaśnień skarżącego w celu ustalenia, czy zamierza on przebywać stale pod innym adresem, skoro sam uprzednio to zadeklarował. Nawet gdyby przyjąć, zgodnie z twierdzeniem skarżącego, że zgłoszenie to zostało później załatwione odmownie, nie zmienia to jego znaczenia dla oceny przesłanek z art. 35 u.e.l. Odmowa zameldowania w nowym miejscu nie reaktywuje bowiem meldunku pod adresem poprzednim, jeżeli ten adres przestał odpowiadać rzeczywistemu miejscu pobytu stałego. Przeciwne rozumienie prowadziłoby do utrzymywania w ewidencji stanu niezgodnego z rzeczywistością. W rezultacie wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej opierają się na próbie przeciwstawienia ustaleniom przyjętym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odmiennej wersji zdarzeń, której skarżący nie wykazał w sposób skuteczny. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że zebrany materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez D.P. lokalu nr [...] przy ul. [...] w O.. Z tego względu zasadnie uznał, że decyzja Wojewody odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zarzuty skargi kasacyjnej jako nieusprawiedliwione, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.