II OSK 1773/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędzia NSA Teresa Kobylecka Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2007r., na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 644/06 w sprawie ze skargi J.Ś. występującego w imieniu małoletniej I.Ś. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę , 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2005 r., w której stwierdzono nieważność decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2005r., stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez małoletnią I.Ś. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. I.Ś. urodziła się w dniu 8 maja 2001 r. w Lublinie jako dziecko z małżeństwa obywateli ukraińskich A.M. i L. z domu P. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2004 r. Szepietowski Miejski Sąd Rejonowy w O. orzekł, iż A.M, nie jest jej ojcem. Na mocy oświadczenia z dnia 8 lutego 2005 r., złożonego przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie, małoletnia I. została uznana przez obywatela polskiego J.Ś. Na jego wniosek, decyzją z [...] kwietnia 2005 r., Wojewoda Mazowiecki stwierdził posiadanie obywatelstwa polskiego przez I.Ś., powołując się na przepis art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), dalej: ustawa o obywatelstwie polskim. W myśl art. 7 ust. 2 tej ustawy, zmiany w ustaleniu osoby ojca, wynikające z orzeczenia Sądu wydanego na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa lub o unieważnienie uznania podlegają uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, chyba że osiągnęło ono już pełnoletniość. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2006 r., po rozpoznaniu wniosku J.Ś. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r., w której stwierdził nieważność decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2005 r. Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie doszło do niewłaściwego zastosowania przepisu art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim, albowiem wynikające z orzeczenia sądu zaprzeczenie ojcostwa w stosunku do A.M. nie spowodowało zmiany obywatelstwa małoletniej, a umożliwiło jedynie ustalenie ojcostwa zainteresowanej. Uznanie małoletniej I. przez obywatela Polski nie skutkowało nabyciem przez nią obywatelstwa polskiego, pomimo tego, że w sferze prawa rodzinnego wywołało skutki ex tunc. Z powołanych względów organ uznał, że decyzja Wojewody Mazowieckiego została wydana z rażącym naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ustawy o obywatelstwie polskim. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stanowisko Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców nie jest trafne, albowiem rozstrzygnięcia w tak ważnej sprawie, jaką jest obywatelstwo, nie można oprzeć tylko na językowej wykładni art. 7 ustawy o obywatelstwie polskim. Zdaniem Sądu, w takim przypadku należy zastosować wykładnię funkcjonalną całej instytucji nabycia obywatelstwa przez dziecko, określonej w art. 4 i nast. ustawy o obywatelstwie polskim, zaś użyte w art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim sformułowanie "zmiany w ustaleniu osoby ojca", należy rozumieć jako wszystkie zmiany w prawach stanu dziecka. Sąd uznał, że organ nieprawidłowo zinterpretował treść przepisu art. 7 ust. 2 ustawy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, iż ratio legis tego uregulowania było uwzględnienie dalszej zmiany w prawach stanu dziecka, na przykład zaistniałej na skutek uznania. W skardze kasacyjnej wniesionej przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wyrok Sądu I instancji zaskarżono w całości podnosząc zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim poprzez jego błędną wykładnię. Zdaniem strony skarżącej nie można zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym w zaskarżonym wyroku, że wobec upływu rocznego terminu wskazanego w art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, przepis art. 7 ust. 2 pozwala na stwierdzenie, że zmiana w ustaleniu osoby ojca skarżącej, która nastąpiła na skutek wydania orzeczenia o zaprzeczeniu ojcostwa poprzedniego męża jej matki, podlega uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa małoletniej I.Ś. Przepis ten odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy dziecko nabyło obywatelstwo polskie w trybie art. 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie z uwagi na obywatelstwo polskie ojca, a następnie w wyniku orzeczenia o zaprzeczeniu ojcostwa ojca - obywatela polskiego lub unieważnieniu uznania przez obywatela polskiego, nastąpiła zmiana skutkująca tym, że dziecko takie nie posiada obywatelstwa polskiego, gdyż w istocie nigdy go nie nabyło. Z powołanych względów organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi na decyzję z [...] stycznia 2006 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Należy podzielić stanowisko Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, iż wyeliminowana przez niego w trybie stwierdzenia nieważności decyzja Wojewody Mazowieckiego, na mocy której organ ten stwierdził posiadanie obywatelstwa polskiego przez I.Ś., została wydana z rażącym naruszeniem prawa – art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim. Przyjęta w zaskarżonym wyroku wykładnia przepisów art. 7 ustawy o obywatelstwie polskim nie jest prawidłowa. Przepis ten określa wyjątki od zasad wyrażonych w art. 4 i 6 ustawy o obywatelstwie polskim, w świetle których nabycie przez dziecko obywatelstwa polskiego przez urodzenie jest następstwem obywatelstwa rodziców w chwili urodzenia dziecka. W art. 7 przewidziano możliwość uwzględnienia przy określeniu obywatelstwa dziecka zmian w ustaleniu osoby lub obywatelstwa rodziców wyłącznie w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, w przypadku zmian w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców, jeżeli zmiany te nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka (art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim) – ta przesłanka w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania. Po drugie - zmian w ustaleniu osoby ojca wynikających z wyroku zaprzeczającego ojcostwo lub unieważniającego uznanie dziecka, jeżeli zmiany te nastąpiły przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletniości, z tym że w przypadku, gdy dziecko ukończyło szesnaście lat, konieczna jest zgoda dziecka na zmianę obywatelstwa (art. 7 ust. 2 ustawy). W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż I.Ś. nie nabyła obywatelstwa polskiego przez urodzenie, skoro w dniu urodzenia jej rodzice nie posiadali obywatelstwa polskiego. Zaprzeczenie ojcostwa w stosunku do męża matki skarżącej nie spowodowało i nie mogło spowodować zmiany w określeniu obywatelstwa skarżącej, a w szczególności nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego przez urodzenie, ponieważ matka nie miała obywatelstwa polskiego. Tak więc przepis art. 7 ust. 2 ustawy w ogóle nie miał zastosowania do skarżącej w zakresie określenia jej obywatelstwa, ponieważ przepis ten odnosi się do takich sytuacji, gdy w wyniku zaprzeczenia ojcostwa lub unieważnienia uznania następuje zmiana w ustaleniu osoby ojca dziecka powodująca zmianę obywatelstwa dziecka. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2005 r., II OSK 1016/05 (publ. Palestra 2006/9-10/283), w którym stwierdzono, że taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy dziecko nabyło obywatelstwo polskie przez urodzenie, ponieważ ojciec był obywatelem polskim, a następnie na skutek zaprzeczenia ojcostwa lub unieważnienia uznania następuje zmiana w określeniu obywatelstwa dziecka, ponieważ żadne z rodziców nie jest obywatelem polskim. Późniejsze ustalenie osoby ojca, po zaprzeczeniu ojcostwa lub unieważnieniu uznania, może być uwzględnione przy określaniu obywatelstwa dziecka tylko wówczas, gdy nastąpiło przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim. Reasumując, przepis art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim nie ma bezpośredniego zastosowania w rozpoznawanej sprawie, zaprzeczenie ojcostwa, potwierdzone wyrokiem sądu ukraińskiego, nie spowodowało zmiany obywatelstwa małoletniej skarżącej, a jedynie umożliwiło ustalenie ojcostwa zainteresowanej. Należy mieć na uwadze również i to, że ustawa o obywatelstwie polskim określa nabycie obywatelstwa polskiego i nie reguluje kwestii nabycia i utraty obywatelstwa innego państwa. Oznacza to, że jeżeli dziecko w chwili urodzenia nie nabyło obywatelstwa polskiego, to z reguły nabyło obywatelstwo innego państwa i późniejsze zdarzenia mogą powodować zmiany w określeniu obywatelstwa dziecka w ograniczonym zakresie w przypadkach wskazanych w ustawie o obywatelstwie polskim. Z powołanych względów należało zakwestionować stanowisko przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z którego wynika, że dobro dziecka przemawia za tym, aby zmiany w ustaleniu osoby ojca w każdym czasie powodowały zmiany co do określenia obywatelstwa dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko skarżącego organu, iż skoro skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego przez urodzenie, wobec tego decyzja stwierdzająca posiadanie przez nią obywatelstwa polskiego na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim, rażąco naruszała prawo. Wbrew zarzutom podniesionym przez stronę w skardze, w zaskarżonej decyzji Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wyraźnie wskazał – tak w podstawie prawnej decyzji jak i w jej uzasadnieniu faktycznym – tą podstawę stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego. Mając powyższe na uwadze należało uznać, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim, gdyż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie było podstaw do stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców została wydana z naruszeniem prawa. Z przytoczonych wyżej względów – wobec spełnienia przesłanki określonej w art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 151 powołanej ustawy oddalił skargę. Z uwagi na uchylenie zaskarżonego wyroku NSA nie dokonał sprostowania na podstawie art. 156 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sentencji wyroku Sądu I instancji, poprzez zmianę określenia strony z "J.Ś." na "J.Ś. występujący w imieniu małoletniej I.Ś." oraz podstawy prawnej rozstrzygnięcia Sądu I instancji z "art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" na: "art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Sytuacja majątkowa i osobista małoletniej I.Ś., która wiązała się z przyznaniem stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym, m.in. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości (postanowienie z 10 maja 2006r., V SA/Wa 644/06), uzasadniała odstąpienie - na podstawie art. 207 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - od obciążenia skarżącej obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu. O zwrocie kosztów zastępstwa prawnego, wykonanego w ramach prawa pomocy, rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.