II OSK 2216/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Dałkowska – Szary sędzia del. WSA Wanda Zielińska – Baran (spr.) Protokolant Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. W., M. S., R. K. i W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 641/10 w sprawie ze skargi M. Z. występującej w imieniu własnym oraz małoletnich córek S. Z. i W. R. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 641/10, po rozpoznaniu skargi M. Z. występującej we własnym imieniu oraz małoletnich córek S. Z. i W. R. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania, uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż zaskarżoną decyzją Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania M. Z., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2009 r. o wymeldowaniu M. Z. z małoletnimi córkami S. Z. i W. R. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Organ podniósł, iż w trakcie postępowania ustalono, że M. Z. oraz jej małoletnie córki nie zamieszkują w przedmiotowym lokalu. Wnioskodawczynie zeznały, że M. Z. lokal ten opuściła w 1996 r. i nie powróciła do niego, gdy rozpadło się jej małżeństwo. Obecnie wraz z córkami mieszka pod innym adresem. Zeznania te potwierdził były teść wymeldowanej. Natomiast M. Z. oraz jej matka B. K. oświadczyły, że koncentruje ona swoje życie w tym lokalu i nie ma zamiaru go opuścić. W trakcie oględzin lokalu matka M. Z. oświadczyła, że córka wyprowadziła się czasowo do mieszkania koleżanki, przebywającej w USA. Fakt ten potwierdził ojciec i kuzyn M. Z. Ustalono również, że w miejscu pobytu stałego zostały zabawki i ubrania. Wojewoda uznał, że oświadczenia wymeldowanej i jej rodziny co od obecnego miejsca jej pobytu są sprzeczne i nie dał im wiary, podnosząc, że osoby te jako spokrewnione zainteresowane są korzystnym rozstrzygnięciem sprawy dla M. Z.. Natomiast dał wiarę wyjaśnieniom współwłaścicielek mieszkania i byłego teścia M. Z., wskazującym na opuszczenie przez nią tego lokalu, uznał je za zgodne, wzajemnie się uzupełniające, spójne i logiczne. Stwierdził, że M. Z. pomimo obowiązku nie zameldowała się na pobyt czasowy w miejscu, w którym obecnie przebywa. W ocenie Wojewody organ pierwszej instancji zapewnił wymeldowanej czynny udział w postępowaniu, gdyż poinformował ją o wszczęciu postępowania, wezwał do złożenia wyjaśnień, poinformował o oględzinach, poinformował o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji. W skardze wniesionej od powyższej decyzji pełnomocnik M. Z. zarzuciła naruszenie art. 8 i 10 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podniosła, iż organ dał wiarę wyłącznie zeznaniom osób zmierzającym do jej wymeldowania z przedmiotowego lokalu. Z jednorazowej jej nieobecności w trakcie oględzin uczyniono dowód przemawiający na jej niekorzyść, nie wzięto natomiast pod uwagę, że w lokalu tym ma ona swoje meble i rzeczy, wychowują się tam jej dwie małoletnie córki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 czerwca 2010 r. uchylił decyzję organu odwoławczego uznając, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 15, art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, które polegało na niedostrzeżeniu przez ten organ, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2009 r. naruszyła art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 79, art. 81 kpa. W ocenie Sądu brak prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego nie pozwala na jednoznaczne przesądzenie, że faktycznie zaistniały przesłanki do wymeldowania M. Z. z małoletnimi córkami S. Z. i W. R. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Zdaniem Sądu organ odwoławczy winien ustalić, uzupełniając materiał dowody sprawy, zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, czyli dobrowolności, trwałości i zamiaru opuszczenia przez M. Z. wraz małoletnimi córki, z wolą koncentracji swojego życia w nowym, wybranym miejscu przez skarżącą wraz z córkami. W skardze kasacyjnej B. W., M. S., R. K. i W. K. zarzucili powyższemu wyrokowi w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 kpa oraz w związku z art. 107 § 3 kpa, poprzez uchylenie przez Sąd decyzji organu, z powołaniem się na naruszenie postępowania, które rzekomo mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w sytuacji, gdy organ prawidłowo oparł się na zebranym materiale dowodowym, dokonał wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego i po wszechstronnym rozpatrzeniu poszczególnych dowodów jednym dał wiarę, innym zaś odmówił wiary, kierując się przy tym wiedzą oraz zasadami życiowego doświadczenia, i działał zgodnie z prawidłami logiki, a więc w granicach swobodnej oceny dowodów, która podlega kontroli Sądu, 2.art. 141 § 1 p.p.s.a. poprzez rażącą wadliwość uzasadnienia wyroku: a) w zakresie wskazania, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 3 ust. 1 p.p.s.a. sprawują wyłącznie kontrolę działalności administracyjnej i jednocześnie wbrew temu ograniczeniu zakwestionowania przez Sąd ustaleń dokonanych przez organ w wyniku przeprowadzenia procesu swobodnej oceny dowodów oraz niedopuszczalnego dokonania przez Sąd własnej oceny dowodów zebranych przez organ w sprawie, a także wyprowadzenia własnych wniosków i przypuszczeń z tychże dowodów ( str. 8 uzasadnienia) stwierdzając, że wszczęcie postępowania o wymeldowanie na przełomie czerwca i lipca 2009 roku tj. w tzw. okresie wakacyjnym rzekomo pozbawiło, zdaniem Sądu, uczestniczkę prawa do udziału w postępowaniu mimo, iż taki wniosek był niedopuszczalny prawnie, a nadto sprzeczny z materiałem dowodowym w sprawie, w związku z poinformowaniem uczestniczki o wszczęciu postępowania, wezwaniem do złożenia wyjaśnień, poinformowanie o oględzinach, wezwaniu do przejrzenia akt, b) w zakresie próby dezawuowania swobodnej oceny dowodów przez organ ( str. 6 uzasadnienia) i wskazanie przez Sąd, że dowody, którym dał wiarę organ są również nieobiektywne, a ponadto poprzez nielogiczne wskazanie, iż organ powinien zwrócić się do Komisariatu Policji o poczynienie ustaleń w sprawie w sytuacji, gdy pod adresem zameldowania organ przeprowadził oględziny oraz dokonał ustaleń na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, że uczestniczka po zawarciu związku małżeńskiego w 1996 r. wyprowadziła się z miejsca zameldowania i zamieszkała u męża, z zamiarem stałego pobytu; pobodnie wskazanie przez Sąd, że organ powinien przesłuchać gospodarza domu w sytuacji, gdy takiego gospodarza domu nie ma, a aktualnie jest to osoba zatrudniona ad hoc do np. odśnieżania; wobec czego takie wnioski należy oceniać jako teoretyczne i nie przyczyniające się w żaden sposób do istotnej zmiany dokonanej przez organ oceny materiału dowodowego, c) poprzez wskazanie przez Sąd w uzasadnieniu ( str.9), iż organ odwoławczy w szczególności po uprawomocnieniu się zaskarżonego wyroku powinien ustalić zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji tj. dobrowolności, trwałości i zamiaru opuszczenia przez uczestniczkę spornego lokalu w sytuacji, gdy na podstawie materiału zebranego w sprawie, w tym stanowiska zaprezentowanego przez wnioskodawców oraz stanowiska uczestniczki, organ ustalił, że już od 1996 roku uczestniczka dobrowolnie nie zamieszkuje wraz z córkami pod adresem stałego zameldowania, trwale związała się małżeństwem i miejscem zamieszkania małżonka, z wolą koncentracji swojego życia wraz z dziećmi w nowym miejscu. Na podstawie art. 193 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. skarżący wnieśli o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, wydanych po 15 lipca 2010 r., na okoliczność związaną z usunięciem wątpliwości dotyczących kontroli przez Sąd zgodności z prawem działania organu, w zakresie zbytniej ogólnikowości przeprowadzonej kontroli meldunkowej ( str. 7 uzasadnienia). Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczyła się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, które wyznaczyły granice rozpoznania. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Zaskarżonemu wyrokowi nie można skutecznie przypisać zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 kpa i w związku z art. 107 § 3 kpa. Rozpoznając skargę Sąd pierwszej instancji wnikliwie zbadał prawidłowość przeprowadzonego postępowania administracyjnego, dochodząc do słusznego wniosku, iż ujawnione uchybienia przepisom procesowym, szczegółowo wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, miały istotny wpływ na treść ostatecznego rozstrzygnięcia. W szczególności trafna jest ocena Sądu dotycząca nieprawidłowego dokonania przez organ administracji ustaleń faktycznych w świetle zgromadzonego materiału i oceny jego mocy dowodowej. Nie zostały bowiem wyjaśnione przez organy administracji okoliczności, czy w istocie doszło do opuszczenia przez skarżącą wraz z małoletnimi córkami miejsca dotychczasowego zameldowania, a jeżeli tak, czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny, czy też nie. Zauważyć należy, iż wprawdzie w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia ma być potwierdzony, to w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jednocześnie wypracowane zostało stanowisko, że rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. W konsekwencji, każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowaną osobę po jego opuszczeniu. Oznacza to, że organy administracji publicznej zobowiązane są do precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa), a sąd administracyjny do kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który to przepis jako ustrojowy zobowiązuje sąd do wykonania zadań wynikających z ustaw w tym zakresie. Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że w celu jednoznacznego ustalenia, czy zaszły przesłanki do wymeldowania M. Z. oraz jej małoletnich córek, należało prawidłowo w sposób przewidziany w art. 79 kpa przeprowadzić dowód ze świadków i to nie tylko z zeznań właścicieli spornego lokalu oraz członków jej najbliższej rodziny, których zeznania trudno uznać za obiektywne w sytuacji, gdy każdy z nich jest żywotnie zainteresowany korzystnym rozstrzygnięciem sprawy z jego punktu widzenia. Rzeczą organu było więc poszukanie innych obiektywnych świadków, których zeznania miałyby zdecydowanie walor wiarygodności. Jako takiego świadka Sąd przykładowo wskazał na gospodarza domu, który mógłby ewentualnie złożyć zeznania w tej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie nie powinno ograniczać do przeprowadzenia ustaleń dotyczących tylko spornego lokalu, lecz również winno obejmować lokal, w którym, jak twierdziła jej matka w trakcie kontroli przeprowadzonej przez pracowników organu, przebywa na czas pobytu jej koleżanki za granicą. W ramach prowadzonych ustaleń organy administracyjne powinny korzystać z różnych prawnych środków dowodów, w szczególności gdy w sprawie występują sprzeczne interesy stron, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Dlatego, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie należy pomijać przeprowadzenia dowodu z kontroli meldunkowej przeprowadzonej przez właściwy Komisariat Policji. Zasada oficjalności ( art. 7 i art. 75 kpa) wymaga, żeby w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie działania konieczne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, a także dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym też z urzędu przeprowadziły dowody służące ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Podzielić należy stanowisko Sądu, że obowiązek organu ustalenia stanu faktycznego sprawy nie ogranicza uprawnień strony w zakresie żądania przeprowadzenia dowodu jak również przedstawienia swoich twierdzeń. Natomiast nie można zgodzić się z Sądem Wojewódzkim, że wszczęcie postępowania w przedmiotowej sprawie na przełomie czerwca i lipca 2009 r., to jest w okresie wakacyjnym, może w kontekście art. 78 § 1 kpa budzić wątpliwości z tego względu, że mogło przyczynić się do nieodebrania przez [...] Z. zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie jej wymeldowania i jej małoletnich jej córek. Pogląd ten nie znajduje uzasadnienia w świetle zasady szybkości postępowania określonej w art. 12 kpa, nakładającej na organ administracji publicznej obowiązek działania w sprawie wnikliwie i szybko. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. polegający na wadliwym uzasadnieniu. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku sporządzone zostało w sposób odpowiadający wymogom określonym w tym przepisie, Sąd przedstawił argumentację uzasadniającą zajęte stanowisko, nie wystąpiły żadne przeszkody w przeprowadzeniu kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku. W świetle powyższych rozważań skarga kasacyjna nie mogła odnieść zamierzonego skutku, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.