II OSK 275/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Bożena Walentynowicz (spr.) sędzia NSA Wojciech Chróścielewski sędzia NSA Leszek Leszczyński Protokolant Katarzyna Latuszek po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2005r. sygn. akt II SA/Wa 1300/05 w sprawie ze skargi A. S. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] maja 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej 1. oddala skargę kasacyjną 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. J. kwotę 219,60 (słownie: dwieście dziewiętnaście złotych sześćdziesiąt groszy) złotych zawierającej podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokiem z dnia 5 października 2005 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1300/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. S. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] maja 2005 r., sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Komisja Wojewódzka do spraw Służby Zastępczej w K. orzeczeniem nr [...] z dnia [...] lutego 2005 r. działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. z 2003 r. Nr 223, poz. 2217), odmówiła A. S. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, wskazując, że wyjaśnienia poborowego zawarte we wniosku oraz złożone do protokołu są niewystarczające do przyjęcia, iż wyznawane zasady moralne nie pozwalają mu pełnić zasadniczej służby wojskowej oraz że pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza, a nadto że nie udowodnił on rzeczywistego związku pomiędzy deklarowanymi zasadami moralnymi (postawą pacyfistyczną), a niemożnością odbycia służby wojskowej. Odwołując się od powyższego orzeczenia skarżący podniósł, że jest przeciwny przemocy i agresji w stosunku do państwa, czy narodów, a konflikty należy rozwiązywać drogą pokojową, życie i zdrowie ludzkie mają najwyższą wartość, a wychowanie w rodzinie katolickiej nauczyło go życia w zgodzie z bliźnimi. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej oraz art. 138 § 1 Kpa, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdziła, że poborowy w najmniejszym stopniu nie wykazał zasad moralnych, których nieprzestrzeganie musi doprowadzić do konfliktu sumienia przy wypełnianiu powinności żołnierza służby zasadniczej. W ocenie Komisji, niechęć poborowego do służby wynika z jego przeświadczenia, że służyć powinni ci, którzy chcą oraz że szkolenie wojskowe nie przyda się w cywilu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 października 2005 r. oddalając skargę A. S. na powyższe orzeczenie uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że to na poborowym ciąży obowiązek złożenia oświadczenia o wyznawanych przekonaniach religijnych oraz wykazanie, że wyznawana doktryna religijna oraz zasady moralne stoją w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową natomiast wskazywanie przez skarżącego na okoliczność, że popiera poglądy i zachowanie pacyfistyczne, nie należąc jednocześnie do żadnej organizacji o takim charakterze nie świadczy w żadnym razie, że traktuje je jako kategoryczny imperatyw moralny. W ocenie Sądu I instancji zaskarżone orzeczenie zostało wydane z poszanowaniem zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego (art. 7, 9, 77 § 1, 80, 107 § 1 Kpa). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, reprezentowany przez adwokata, zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 7, 8, 9, 10 § 1, 77 § 1 i 3, 80 i 81 Kpa oraz art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wyrok został oparty na błędnej interpretacji ustaleń faktycznych oraz że nie przeprowadzono z urzędu dowodów, które w sposób jednoznaczny wyjaśniłyby wątpliwości organów orzekających w sprawie. Podniesiono, że z wniosku złożonego do organu I instancji jasno wynika, że wyznawane przez A. S. zasady moralne stoją w zasadniczej sprzeczności z obowiązkami żołnierza w służbie czynnej, stosowanie przemocy, zabijanie, szkolenie się w zabijaniu oraz wspieranie instytucji militarnych jest niezgodne z jego systemem wartości oraz sumieniem, najważniejsze dla niego jest życie w pokoju i miłości, wyznaje i popiera pacyfistyczny styl życia i potępia wszelką przemoc i wojny, wszelkie konflikty w jego ocenie należy rozwiązywać na drodze pokojowej i "nie chce brać broni do ręki, bo służy ona do zabijania innych ludzi, a życie i zdrowie ludzkie jest dla niego wartością najwyższą", natomiast zabijanie i szkolenie się w zadawaniu przemocy oraz wspieranie instytucji militarnych jest sprzeczne z jego etyką i sumieniem. W ocenie skarżącego twierdzenia te w sposób niebudzący wątpliwości określają konflikt jego sumienia z koniecznością odbycia zasadniczej służby wojskowej oraz stoją w kolizji z obowiązkami żołnierza zaliczającego szkolenie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja do Spraw Służby Zastępczej, podtrzymując swoje stanowisko z decyzji wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej. Komisja przede wszystkim zakwestionowała stanowisko skarżącego, iż wojsko uczy zabijania i szkoli w zadawaniu przemocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność przepisów prawa, które - zdaniem skarżącego - uchybił Sąd oraz uzasadnienia ich naruszenia. W razie zgłoszenia naruszenia prawa procesowego wskazania dodatkowo, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Przedmiotowa skarga kasacyjna oparta została na podstawie z art. 174 ust. 1 ppsa zarzucając tylko naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 7, 8, 9, 10 § 1, 77 § 1 i 3, art. 80 i 81 kpa oraz art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej. Tak sprecyzowany zarzut skargi kasacyjnej nie wskazuje na czym polegało naruszenie wymienionych przepisów prawa, czyniąc wskazany zarzut skargi kasacyjnej jako wadliwie sformułowany. Równocześnie należy podkreślić, że z istoty skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego od wyroku Sadu pierwszej instancji wynika, iż zgłoszone zarzuty winny odnosić się do rozstrzygnięcia Sądu, a nie decyzji organów administracji. Chybiony jest zatem zarzut naruszenia wszystkich przytoczonych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem Sąd pierwszej instancji w rozpoznawanych sprawach nie stosuje przepisów Kpa, opierając się na regulacji prawnej wskazanej na wstępie ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga kasacyjna ani w zarzutach, ani też w uzasadnieniu nie wskazuje żadnego przepisu ww. ustawy ppsa, którego naruszenia miałby się dopuścić Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej. Sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej oceny prawnej wydanych decyzji przez organy administracji w aspekcie wskazanego przepisu art. 11 ust. 2 ww. ustawy, wyprowadzając zasadne wnioski, iż rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. Przepis art. 11 ust. 12 ustawy o służbie zastępczej zawiera wymóg, by wniosek o skierowanie do służby zastępczej opierał się na ustawowych przesłankach. Winien on zawierać: 1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, 2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną religią lub wskazywać przyjęte zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Ciężar udowodnienia przesłanek pozwalających na skierowanie do służby zastępczej spoczywa na wnioskodawcy. Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku, że powoływanie się skarżącego A. S. na wychowanie w wierze katolickiej i przykazanie w niej "nie zabijaj", nie stanowi wystarczającego argumentu do zwolnienia go z odbywania służby wojskowej i skierowania do służby zastępczej. Przepis art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy wymaga by doktryna wskazana przez wnioskodawcę wyłączała możliwość odbywania służby wojskowej. Do tego rodzaju doktryny nie zalicza się wyznanie rzymsko-katolickie. Nauka Kościoła tego nie zakazuje wyznawcom jej służby wojskowej mającej na celu obronę Ojczyzny. Potwierdza to powszechna praktyka odbywania służby wojskowej przez Katolików, a nadto posługi kapłańskie w wojsku księży kapelanów. Również podnoszone przez skarżącego przekonania moralne nieuznające przemocy, konfliktów, wojen, w świetle art. 11 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy nie są przesłanką wystarczającą do zwolnienia ze służby wojskowej i przeznaczenia do służby zastępczej. Są to zasady - jak słusznie ocenił organ i Sąd pierwszej instancji - o wartościach uniwersalnych, powszechnie akceptowane i nie stanowią przeszkody do pełnienia służby wojskowej, gdzie nauka posługiwania się bronią, nauka dyscypliny i zasad podporządkowania się przełożonym ma na celu zapewnienie skutecznej obrony Ojczyzny na wypadek zagrożenia wojną, a nie w celu dokonywania agresji. Również trafna jest ocena Sądu, iż wskazywanie przez skarżącego faktów jakoby popierał poglądu pacyfistyczne, choć nie należy don żądnej tego typu organizacji nie świadczy, że traktuje to jako kategoryczny imperatyw moralny. Wypada w tym miejscu podnieść, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. "o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.). Obrona Ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli. Powszechnemu obowiązkowi służby wojskowej podlegają wszyscy obywatele Polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku (art. 4 ust. 1 ustawy). Przepisy ustawy o służbie zastępczej należy więc interpretować z godnie z wyrażoną wyżej w przepisach ustawy zasadą obowiązku powszechnej służby wojskowej. Przeznaczenie do pełnienia służby zastępczej nie jest dowolnym wyborem osoby podlegającej obowiązkowi służby wojskowej lecz może nastąpić wyłącznie z przyczyn wskazanych w ustawie o służbie zastępczej. Odwrotne stanowisko zajmuje skarżący S. głosząc, że wojsko jest dla ludzi, którzy tego chcą - stanowisko takie jest błędne i niedające się zaakceptować w świetle powyższych rozważań. Brak usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej co wykazano w niniejszej sprawie, uzasadnia oddalenie skargi kasacyjnej. Z mocy art. 184 ppsa orzeczono jak w sentencji.