II OSK 333/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Go 478/24 o odrzuceniu skargi A.G. na czynność Prezydenta Miasta Zielona Góra z dnia 12 września 2013 r., znak: DR-KZ.4125.634.2013.IC w przedmiocie włączenia budynku do gminnej ewidencji zabytków postanawia: 1. oddalić skargę kasacyjną; 2. oddalić wniosek o zasądzenie od A.G. na rzecz Miasta Zielona Góra zwrotu kosztów postępowania; 3. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Go 478/24, w ten sposób, że w miejsce daty czynności zamiast: "12 września 2019 r." wpisać: "12 września 2013 r.". A.G. (dalej: skarżący), w piśmie z 13 sierpnia 2024 r. wniósł skargę na czynność Prezydenta Miasta Zielona Góra z 12 września 2013 r. w sprawie włączenia do gminnej ewidencji zabytków budynku znajdującego się przy ul. [...] w Z. Postanowieniem z 22 listopada 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: Sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę skarżącego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga dotycząca włączenia przedmiotowego budynku do gminnej ewidencji zabytków została już przez ten Sąd rozpoznana. Skarga na czynność Prezydenta Miasta Zielona Góra w przedmiocie włączenia budynku przy ul. [...] w Z. do gminnej ewidencji zabytków (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.) została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 31 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Go 117/24 na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jako złożona z uchybieniem terminu. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z 15 października 2024 r., sygn. akt II OZ 530/24, oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że choć przedmiot rozpoznawanej skargi jest ten sam co w sprawie o sygn. akt II SA/Go 117/24, tożsame są strony, a także żądania i zarzuty, w sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, tj. podstawa do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Powagę rzeczy osądzonej mogą mieć tylko orzeczenia sądowe rozstrzygające co do istoty sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie prawomocne postanowienie o odrzuceniu skargi. Skarga podlegała jednak odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, skarżący zwrócił się do organu, tj. Prezydenta Miasta Zielona Góra, dwa razy z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w związku z objętą skargą czynnością. Najpierw skarżący takie wezwanie zawarł w piśmie z 4 grudnia 2023 r. skierowanym do Prezydenta Miasta Zielona Góra, co też potwierdził w piśmie procesowym z 24 czerwca 2024 r. dołączonym do akt sprawy o sygn. II SA/Go 117/24. Na wezwanie to organ nie udzielił odpowiedzi. Następnie skarżący pismem z 24 czerwca 2024 r. wniósł do Prezydenta Miasta Zielona Góra ponownie wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez nieprawidłowe włączenie do gminnej ewidencji zabytków spornego budynku. Na wezwanie to organ udzielił odpowiedzi pismem z 15 lipca 2024 r., a potem skarżący wniósł w piśmie z 13 sierpnia 2024 r. skargę do Sądu, wskazując na prawidłowe wyczerpanie obowiązku złożenia środka zaskarżenia i złożenie skargi w terminie. W ocenie Sądu pierwszej instancji, ponowne złożenie wezwania do usunięcia naruszenia prawa było niedopuszczalne. W konsekwencji skarga wniesiona w następstwie powtórnego wezwania do usunięcia naruszenia prawa było także niedopuszczalna. Skarżący w piśmie z 27 grudnia 2024 r. wniósł skargę kasacyjną na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił, na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy: art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., art. 52 p.p.s.a., art. 53 p.p.s.a. (również w brzmieniu dotyczącym stanów prawnych wymagających wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa) art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 101 ustawy o samorządzie gminnym. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, oraz o przeprowadzenie dowodu z wezwania do usunięcia naruszenia prawa wykonanego po 17 czerwca 2024 r., to jest 24 czerwca 2024 r. wobec tego zawiadomienia oraz z odpowiedzi organu na to wezwanie na okoliczność, że wezwanie zostało wykonane w ustawowo przewidzianym terminie, po otrzymaniu informacji o konkretnej czynności organu – aktach sprawy. W piśmie z 29 stycznia 2025 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 2. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a. sądy administracyjne kontrolują wydane przez organy administracji wskazane tam akty z zakresu administracji publicznej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontroli sądów administracyjnych podlegają także inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zaskarżona czynność, tj. zawiadomienie Prezydenta Miasta Zielona Góra, w sprawie włączenia do gminnej ewidencji zabytków budynku znajdującego się przy ul. [...] w Z., miała miejsce 12 września 2013 r. Na podstawie obowiązującego w czasie podjęcia czynności art. 52 § 3 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma też art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. 3. Zaskarżona w sprawie czynność była już przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 15 października 2024 r., sygn. akt II OZ 530/24, oddalającym zażalenie na postanowienie odrzucające skargę (sygn. akt II SA/Go 117/24), NSA wskazał, że w sprawie przyjęto, że skarżący wnioskiem z 4 grudnia 2023 r. wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. Wezwanie zostało doręczone organowi 7 grudnia 2024 r., organ nie udzielił odpowiedzi. Termin na wniesienie skargi upływał 2 lutego 2024 r. Skarga została nadana przez pełnomocnika skarżącego w dniu 6 lutego 2024 r., a więc po terminie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził też, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest również wezwanie z 24 czerwca 2024 r., na które powołał się pełnomocnik w zażaleniu, ponieważ zostało ono złożone po wniesieniu skargi w tej sprawie. 4. Jak wynika z pism skarżącego, skarżący miał dowiedzieć się o zaskarżonej czynności 17 czerwca 2024 r., ponieważ w tym dniu doręczono mu razem z korespondencją dotyczącą sprawy o sygn. akt II SA/Go 117/24, m.in. kserokopię zawiadomienia z 12 września 2013 r. Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa zostało wysłane do organu 24 czerwca 2024 r., zachowując czternastodniowy termin od momentu gdy skarżący dowiedział się o zaskarżonej czynności. Wezwanie, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania zaskarżonej czynności), jest czynnością prawną, która przysługuje danemu podmiotowi w stosunku do określonego aktu lub czynności jednokrotnie. Kolejne "wezwanie do usunięcia naruszenia prawa" nie stanowi więc wywołującego skutki prawne wezwania do usunięcia naruszenia prawa w rozumieniu p.p.s.a., nawet jeśli zostało tak nazwane przez stronę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt I OZ 1160/13, LEX nr 1405806). Podobnie, jednokrotne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa przysługuje podmiotowi, który skarży uchwałę lub zarządzenie na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2002 r., sygn. akt OSA 2/02, opubl. ONSA 2003/1/2. Z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II OZ 530/24 oraz z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżący wzywał organ do usunięcia naruszenia prawa dwukrotnie, raz pismem z 4 grudnia 2023 r., a drugi raz, pismem z 24 czerwca 2024 r. Skarżący, w piśmie z 24 czerwca 2024 r., złożonym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 117/24, podtrzymał przedmiot skargi, tj. że w całości zaskarża czynność organu z 12 września 2013 r., nazwaną zawiadomieniem o założeniu gminnej ewidencji zabytków dla Miasta Zielona Góra. Oba wezwania dotyczyły tej samej czynności, tj. zawiadomienia z 12 września 2013 r. o włączeniu budynku do gminnej ewidencji zabytków, tego samego organu, zostały złożone przez ten sam podmiot i zawierały takie samo żądanie. Zasadnie też Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarówno z rozpoznawanej sprawy, jak i sprawy o sygn. akt II SA/Go 117/24 wynika, że skarżący miał wiedzę o naruszeniu prawa wcześniej niż 17 czerwca 2024 r. W innym przypadku nie byłoby w ogóle możliwe złożenie skargi w przywołanej sprawie o sygn. akt II SA/Go 117/24. 5. Wobec tego, nieuzasadnione były zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej – w sprawie nie doszło do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., art. 52 p.p.s.a., art. 53 p.p.s.a. (również w brzmieniu dotyczącym stanów prawnych wymagających wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa) art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (z treści uzasadnienia: art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) oraz art. 101 ustawy o samorządzie gminnym. Skarżący złożył już skargę na zawiadomienie z 12 września 2013 r., poprzedzoną wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Skarga ta została odrzucona. Złożenie ponownego wezwania do usunięcia naruszenia prawa jest niedopuszczalne, a w konsekwencji niedopuszczalna jest skarga wniesiona na tej podstawie i prawidłowo została odrzucona zaskarżonym postanowieniem. 6. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wniosek organu o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu, ponieważ art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (zob. uchwała składu 7 Sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23). 7. W odniesieniu do sprostowania z urzędu sentencji postanowienia z 22 listopada 2024 r., zgodnie z art. 156 § 1 p.p.s.a., Sąd może z urzędu sprostować w wyroku (w sentencji lub uzasadnieniu) niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Mogą one dotyczyć na przykład oznaczenia stron, oznaczenia (daty, znaku, sygnatury) zaskarżonego aktu lub czynności oraz nazwy organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność. W sprawie doszło do oczywistej omyłki poprzez błędne oznaczenie w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie daty zaskarżonej czynności. Została ona podjęta 12 września 2013 r., a nie jak błędnie wpisano 12 września 2019 r.