II OSK 3363/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary Sędzia del. NSA Janina Kosowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 376/14 w sprawie ze skarg [...] sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty za pobór wód oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 376/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargi [...] Spółki z o.o. z siedzibą w C. (dalej zwanej Spółką) na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2013 r. o nr: [...],[...],[...] w przedmiocie wymierzenia opłaty za pobór wód. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Trzema odrębnymi decyzjami z dnia [...] lipca 2013 r. Marszałek Województwa Wielkopolskiego (dalej zwany organem I instancji) wymierzył Spółce opłatę za pobór wód odpowiednio: za okres II półrocza 2011 r. w kwocie 6937,00 zł; za okres I półrocza 2012 r. w kwocie 8186,00 zł. oraz za okres II półrocza 2012 r. w kwocie 4154,00 zł. Wskazał, że kwota opłat została naliczona w sposób określony w załącznikach, które są integralną częścią decyzji, a ponadto, że opłaty wraz z należnymi odsetkami należy wpłacić na rachunek bankowy wskazany w decyzjach w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzje staną się ostateczne. W uzasadnieniach tych decyzji organ I instancji podał, że w wyniku przeprowadzonej przez Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska kontroli stwierdzono, że Spółka nie posiada pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód na potrzeby instalacji z głębinowego ujęcia wody nabytego od K. G. (prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...]), posiadającego pozwolenie wodnoprawne z dnia [...] sierpnia 2000 r. wydane przez Wojewodę Wielkopolskiego. Wskazał, że zgodnie z art. 134 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo wodne, prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia wodnoprawnego przechodzą z mocy prawa na następcę prawnego tylko w sytuacji, gdy to pozwolenie nie jest związane z eksploatacją instalacji. Ocenił, że przedmiotowa ferma drobiu jest instalacją, ponieważ spełnia warunki określone w definicji zawartej w art. 3 pkt 6 ustawy Prawo ochrony środowiska (dalej w skrócie p.o.ś.), a pobór wód z przedmiotowego ujęcia dokonywany jest na potrzeby tej instalacji. Wywiódł, że w myśl art. 190 ust. 1 p.o.ś., zainteresowany nabyciem tytułu prawnego do całej instalacji może złożyć wniosek o przeniesienie na niego praw i obowiązków wynikających z pozwoleń dotyczących tej instalacji, a to oznacza, że uzyskanie decyzji o przeniesieniu praw i obowiązków może nastąpić wyłącznie przed nabyciem tytułu prawnego do instalacji. Zauważył, że z informacji zawartych w umowie dzierżawy oraz postanowieniu Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt [...] wynika, że Spółka nabyła określone nieruchomości, a nie gospodarstwo rolne czy przedsiębiorstwo jako całość. W takiej sytuacji uznał, że nie znajdzie zastosowania przepis art. 134 ust. 1 ustawy Prawo wodne oraz art. 193 ust. 5 p.o.ś. - co oznacza, iż nie doszło do przejęcia przez Spółkę praw i obowiązków wynikających z pozwolenia wodnoprawnego udzielonego poprzedniemu właścicielowi. Ocenił, że według tych przepisów, do uznania, że doszło do przejęcia praw i obowiązków wynikających z pozwolenia wodnoprawnego konieczne jest, by dany podmiot stał się następcą prawnym zakładu, który uzyskał owe pozwolenie, z czym nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż Spółka nie jest następcą prawnym poprzedniego właściciela, lecz uzyskała jedynie tytuł prawny do określonej nieruchomości gruntowej, będącej jego własnością. Organ I instancji podkreślił, że na gruncie przepisów dotyczących pozwoleń na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, pozwolenia te nie są związane z nieruchomością, czy też instalacją, lecz z konkretnym podmiotem prowadzącym instalację, któremu są wydawane. Za niedopuszczalne uznał więc co do zasady przejęcie praw i obowiązków w drodze czynności cywilno-prawnych, bez uzyskania określonej decyzji administracyjnej. Dodał, że wyjątek od tej reguły stanowi np. przejęcie spółki prawa handlowego na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych lub zbycie przedsiębiorstwa w całości w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego, lecz w omawianym przypadku żadna z ww. sytuacji nie miała jednak miejsca. W odwołaniach od powyższych decyzji Spółka zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne w związku z art. 193 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska w związku z art. 999 § 1 k.p.c. i w związku z art. 55³ k.c. polegające na błędnym uznaniu, że nabycie przez nabywcę zabudowanej nieruchomości rolnej w toku egzekucji prowadzonej w oparciu o przepisy k.p.c. sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004, nr 172, poz. 1804, dalej jako ustawa zmieniająca) nie jest tożsame z nabyciem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisu art. 55³ k.c., skutkującego przeniesieniem praw związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to jest w szczególności pozwolenia wodnoprawnego udzielonego poprzedniemu właścicielowi w trybie art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne w związku z art. 193 ust. 5 p.o.ś. Spółka podkreśliła, że stan faktyczny w sprawie jest bezsporny. Podała, że na mocy art. 7 ustawy zmieniającej, postępowanie egzekucyjne wobec poprzedniego właściciela prowadzone było w oparciu o przepisy k.p.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej, a ustawa ta w ówczesnym brzmieniu nie znała ani egzekucji z gospodarstwa rolnego ani egzekucji z przedsiębiorstwa. Wywiodła jednak, że zawsze kiedy egzekucja skierowana była do nieruchomości rolnych, to w istocie prowadzona była w odniesieniu do gospodarstwa rolnego, a to oznacza, że w konsekwencji zbycie takiej nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego oceniane być musi przez pryzmat art. 999 § 1 k.p.c. w związku z art. 55³ i art. 55² k.c., co prowadzi do wniosku, że nabywca takiej nieruchomości w istocie nabył gospodarstwo rolne. Powyższy wniosek Spółka wyprowadziła z art. 929 k.p.c. w związku z art. 84-93 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w tym zwłaszcza w związku z art. 85 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w związku z art. 50 k.c. Dodała, że przepis art. 3 pkt 6 p.o.ś. prowadzi do wniosku, że instalacja jest częścią składową nieruchomości, a wniosek taki znajduje także uzasadnienie w treści przepisów art. 123 ust. 2-3 ustawy Prawo wodne. Skonstatowała, że pozwolenie wodnoprawne uznać należy za część składową nieruchomości, która, w razie zbycia tej nieruchomości w trybie egzekucji sądowej, przechodzi na nabywcę nieruchomości, a przejście to stanowi przeniesienie praw i obowiązków na podstawie innych przepisów w rozumieniu art. 195 ust. 5 p.o.ś. w związku z art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne. Trzema odrębnymi decyzjami z dnia [...] listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy zaskarżone decyzje organu I instancji. W uzasadnieniach tych decyzji Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, że Spółka nie jest następcą prawnym poprzedniego właściciela, lecz uzyskała jedynie tytuł prawny do określonej nieruchomości gruntowej, będącej wcześniej jego własnością. Podniosło, że na gruncie przepisów dotyczących pozwoleń na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, pozwolenia te nie są związane z nieruchomością, czy też instalacją, lecz z konkretnym podmiotem prowadzącym instalację, któremu są wydane. Skonstatowała, że zbycie samej tylko nieruchomości nie implikuje przejęcia praw i obowiązków wynikających z konkretnego pozwolenia. Podkreśliło, że odpowiedzialność administracyjna Spółki wynikająca z naruszenia art. 276 ust. 1 i art. 292 p.o.ś. jest wolna od przesłanki winy, gdyż każde korzystanie podmiotu z instalacji bez posiadania stosownego pozwolenia, bez względu na okoliczności, które przyczyniły się do tego stanu rzeczy, stanowi naruszenie ww. przepisów i obaczone jest sankcją administracyjną w postaci opłaty podwyższonej. Dodało, że dla oceny legalności zaskarżonych decyzji istotne było wyłącznie to, czy Spółka dokonywała poboru wód bez pozwolenia wodnoprawnego, a okoliczność ta nie budzi wątpliwości. W skargach na powyższe decyzje Kolegium skierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Spółka powtórzyła zarzuty oraz argumentację zawartą w odwołaniach od decyzji organu I instancji. W oparciu o te zarzuty wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skargi Spółki zostały zarejestrowane pod sygn. akt: IV SA/Po 376/14, IV SA/Po 377/14 oraz IV SA/Po 378/14. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 376/14, Sąd I instancji postanowił o połączeniu spraw IV SA/Po 376/14, IV SA/Po 377/14 oraz IV SA/Po 378/14 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzeniu tak połączonych spraw pod sygn. akt IV SA/Po 376/14. Oddalając skargi wniesione w tych sprawach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, że Spółka, przynajmniej od 15 kwietnia 2010 r. była dzierżawcą trzech zabudowanych nieruchomości, w skład których wchodziły kurniki, a przeznaczeniem dzierżawy było prowadzenie produkcji drobiarskiej, a następnie, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Koninie przysądził Spółce własność dzierżawionych wcześniej nieruchomości. Wskazał, że poprzedni właściciel legitymował się między innymi pozwoleniem wodnoprawnym na pobór wód podziemnych ze studni głębinowej oraz eksploatację urządzeń zainstalowanych w stacji wodociągowej znajdującej się na terenie fermy hodowli drobiu rzeźnego (wskazane pozwolenie wodnoprawne zostało udzielone decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2000 r. z terminem ważności do 31 grudnia 2015 r.). Sąd I instancji podzielił ocenę prawną organów obu instancji, że Spółka uzyskała wyłącznie tytuł prawny do przedmiotowych nieruchomości, nie nabyła natomiast gospodarstwa rolnego czy przedsiębiorstwa jako całości. Zauważył, że egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego została wprowadzona do k.p.c. ustawą zmieniającą, przy czym postępowania zabezpieczające i egzekucyjne wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, miały toczyć się według przepisów dotychczasowych (art. 7 ustawy zmieniającej), a więc również postępowanie w ramach którego Spółka nabyła własność dzierżawionych wcześniej nieruchomości, toczyć musiało się według przepisów dotychczasowych. Sąd I instancji stwierdził, że nawet gdyby uznać odwrotnie, że Spółka nabyła przedsiębiorstwo w całości czy też gospodarstwo rolne, to ocena prawna co do przejęcia uprawnień z pozwolenia wodnoprawnego przysługującego poprzednikowi prawnemu pozostaje taka sama. Podkreślił bowiem, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji istniały szczególne regulacje prawne odnoszące się do kwestii możliwości przejmowania praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego. Podał, że zgodnie z art. 134 ust. 1-2 ustawy Prawo wodne, w brzmieniu obowiązującym w dacie przysądzenia Spółce własności nieruchomości i w okresach za które wymierzono Spółce poszczególne opłaty za pobór wód (II półrocze 2011 i cały rok 2012) następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia (ust. 1), chyba że pozwolenie wodnoprawne dotyczy eksploatacji instalacji; wówczas przejęcie praw i obowiązków wynikających z pozwolenia wodnoprawnego następuje na zasadach określonych w ustawie - Prawo ochrony środowiska (ust. 2). Uznał, że skoro, z podanych powyżej powodów, Spółka nie jest następcą prawnym K. G., a pozwolenie wodnoprawne dotyczyło instalacji (przedmiotowa ferma drobiu, na terenie której odbywa pobór wód ze studni głębinowej, jest bowiem instalacją w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś.), to zgodnie z art. 190 ust. 1 p.o.ś. w brzmieniu obowiązującym w dacie przysądzenia Spółce własności nieruchomości, zainteresowany nabyciem tytułu prawnego do całej instalacji mógł złożyć wniosek o przeniesienie na niego praw i obowiązków wynikających z pozwoleń dotyczących tej instalacji, w tym pozwolenia wodnoprawnego – przed nabyciem tytułu prawnego do instalacji. Wskazał, że zostało to przez ustawodawcę uzasadnione koniecznością każdorazowego badania, czy nabywca dalej rękojmię prawidłowego wykonania tych obowiązków (art. 190 ust. 2 p.o.ś.). Skonstatował, że skoro Spółka takiego wniosku nie złożyła, to właściwy organ nie mógł przenieść lub odmówić przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego, w drodze decyzji administracyjnej (art. 190 ust. 3 p.o.ś.). Dodał, z uwagi na przepis art. 7 ustawy zmieniającej Spółka nie mogła skorzystać z dobrodziejstwa art. 193 ust. 5 p.o.ś., bowiem Spółka nabyła "tylko" konkretnie określone nieruchomości a nie gospodarstwo rolne, czy przedsiębiorstwo jako całość. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji, powołując art. 151 p.p.s.a. oddalił skargi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Spółka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając ten wyrok w całości Spółka zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, to jest przepisów art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne w zw. z art. 193 ust. 5 p.o.ś. w zw. z art. 999 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 55³ k.c. polegające na błędnym uznaniu, że nabycie przez nabywcę zabudowanej nieruchomości rolnej w toku egzekucji prowadzonej w oparciu o przepisy k.p.c. sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej nie jest tożsame z nabyciem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisu art. 55³ k.c., skutkującego przeniesieniem praw związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to jest w szczególności pozwolenia wodnoprawnego udzielonego poprzedniemu właścicielowi w trybie art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne w związku z art. 193 ust. 5 p.o.ś. Wskazując na powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Spółka powtórzyła argumenty zawarte uprzednio w odwołaniach od decyzji organu I instancji i w skargach wniesionych do Sądu I instancji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej uznając, że kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie mają przepisy przejściowe zawarte w art. 7 ustawy zmieniającej, które jednoznacznie przesądzają, że k.p.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie powołanej ustawy nie znał ani egzekucji z gospodarstwa rolnego ani egzekucji z przedsiębiorstwa. Wskazało, że z uwagi na fakt, iż nie można wywodzić mocy obowiązujących regulacji prawnej wbrew treści przepisów przejściowych, zarzuty Spółki w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymieniona w art. 183 § 2 powołanej ustawy, tym samym sprawa ta może być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej, które – zgodnie z art. 176 w zw. z art. 174 powołanej ustawy – tworzą, podnoszone przez strony, zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, to jest przepisów art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne w zw. z art. 193 ust. 5 p.o.ś. w zw. z art. 999 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 55³ k.c. Zarzut ten nie ma jednak usprawiedliwionych podstaw. Spółka upatruje bowiem naruszenia tych przepisów w błędnym uznaniu przez Sąd I instancji, że nabycie przez nabywcę zabudowanej nieruchomości rolnej w toku egzekucji prowadzonej w oparciu o przepisy k.p.c. sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej, nie jest tożsame z nabyciem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisu art. 55³ k.c., skutkującego przeniesieniem praw związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to jest w szczególności pozwolenia wodnoprawnego udzielonego poprzedniemu właścicielowi w trybie art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne w związku z art. 193 ust. 5 p.o.ś. Z takim poglądem Spółki nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wobec jednoznacznego brzmienia art. 7 ustawy zmieniającej, Spółka nie mogła nabyć w trybie postępowania egzekucyjnego gospodarstwa rolnego, skoro przepisy k.p.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie powołanej ustawy, nie znały ani egzekucji z gospodarstwa rolnego ani egzekucji z przedsiębiorstwa. Stwierdzić ponadto należy, że sukcesja praw i obowiązków na gruncie prawa cywilnego nie ma charakteru bezwzględnego i doznaje ograniczeń m.in. na gruncie prawa publicznego. Z taką sytuacją mamy do czynienia także w niniejszej sprawie, w której niesporne jest, że Spółka pobierała wodę na potrzeby instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś. (fermy drobiu) z głębinowego ujęcia wody znajdującego się na terenie tej instalacji nabytego od K. G. (prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...]), posiadającego pozwolenie wodnoprawne z dnia [...] sierpnia 2000 r. wydane przez Wojewodę Wielkopolskiego z terminem ważności do 31 grudnia 2015 r. Z art. 190 ust. 1 p.o.ś. oraz art. 134 ust. 2 ustawy Prawo wodne wynika, że aby podmiot zainteresowany nabyciem tytułu prawnego całej instalacji, w tym Spółka, której przysądzono własność nieruchomości na podstawie art. 999 k.p.c., nabyła prawa i obowiązki wynikające z pozwoleń dotyczących instalacji związanych z ochroną środowiska, a także pozwoleń wodnoprawnych dotyczących eksploatacji instalacji, winna wcześniej wnieść o przeniesienie praw i obowiązków wynikających z tych pozwoleń. W sytuacji zaniechania takiego działania, z mocy art. 193 ust. 1 pkt 2 p.o.ś. przedmiotowe pozwolenia, udzielone właścicielowi przejmowanej instalacji wygasają i jako takie nie mogą już stanowić przedmiotu sukcesji (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2007 r., II OSK 674/06 oraz wyrok NSA z 6 grudnia 2012 r., II OSK 1449/11, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.