II OSK 374/13

Dnia 25 lipca 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia del. WSA Teresa Zyglewska /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. S. A. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 października 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 512/12 w sprawie ze skargi E. S. A. z siedzibą w G. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz E. S. A. z siedzibą w G. kwotę 770 (siedemset siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 25 października 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 512/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę E. Spółki Akcyjnej w G. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych. Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 2 lutego 2012 r. reprezentowana przez pełnomocnika E. Spółka Akcyjna w G. wystąpiła do Urzędu Miasta G. o udostępnienie danych dotyczących osób zamieszkujących w G. przy ul. S. [...] po K. N., zmarłym w dniu [...] marca 1998 r. Przedmiotowy wniosek uzasadniono koniecznością dochodzenia roszczeń od odbiorcy uchylającego się od zapłaty za zużytą energię elektryczną w postępowaniu sądowym i egzekucyjnym. W piśmie z dnia 21 marca 2012 r. pełnomocnik spółki szeroko uzasadnił stanowisko, że E. S.A. ma interes prawny w uzyskaniu danych osób zameldowanych i pobierających energię elektryczną w ww. lokalu. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta G. odmówił udostępnienia z ewidencji ludności danych dotyczących osób zamieszkałych pod adresem "S. [...] w G.". W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że zgodnie z art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dane ze zbiorów meldunkowych udostępnia się innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. W ocenie organu interes prawny mógłby dotyczyć jedynie K. N., który zawarł z wnioskującą spółką umowę na dostarczanie energii. Wskazanie zaś danych innych osób, tj. osób zameldowanych mogłoby spowodować naruszenie ich dóbr osobistych. Prawdopodobieństwo, że osoby te mogą pobierać energię bez ponoszenia stosownych opłat nie może bowiem w ocenie organu stanowić podstawy podania ich imion i nazwisk. W odwołaniu od ww. decyzji E. S.A. wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez udostępnienie wnioskowanych danych z ewidencji ludności, względnie o uchylenie zakwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wojewoda decyzją z dnia [...] maja 2012 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda przywołał treść art. 44h ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i wskazał, że organy meldunkowe administrują bazą danych o osobach posiadających zameldowanie na pobyt stały lub czasowy w danym lokalu, co nie we wszystkich przypadkach jest tożsame z ich zamieszkiwaniem w danym miejscu. Z akt prowadzonego postępowania nie wynika, aby wnioskodawca udowodnił, że osoba bądź osoby, o których danych udostępnienie wystąpił, pobierały lub korzystały z energii dostarczonej do lokalu. Za niewystarczający w ocenie organu należy uznać sam fakt, że energia była dostarczana do danego lokalu mieszkalnego. Mając na uwadze fakt, że wnioskodawca zamierza dochodzić roszczeń od osób zamieszkujących i uchylających się od zapłaty za zużytą energię elektryczną dostarczaną do lokalu przy ul. S. [...] w G. niesłuszne byłoby uznanie, że każda osoba zameldowana w przedmiotowym lokalu w okresie, gdy powstawało zadłużenie, byłaby automatycznie osobą nielegalnie pobierającą energię. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wystąpił o udostępnienie danych osób zamieszkujących w ww. lokalu po śmierci K. N. w związku z bezumownym poborem energii. Jeżeli tak to wnioskodawca dla wykazania interesu prawnego w pozyskaniu danych musiałby wykazać, że dana osoba pobierała energię i nie posiada zawartej umowy z dostawcą tej energii. Obie te przesłanki musiałyby być spełnione łącznie. Organ odwoławczy wyjaśnił też, że zameldowanie osób w danym lokalu nie zawsze odpowiada stanowi faktycznemu dotyczącemu ich zamieszkiwania w miejscu pobytu stałego lub czasowego. Reasumując organ podniósł, że wnioskodawca nie udowodnił, by osoby zameldowane w spornym lokalu faktycznie zamieszkiwały w nim i były dłużnikami w sprawie o dostarczanie energii elektrycznej. Natomiast podanie danych wszystkich osób zameldowanych w przedmiotowym lokalu mogłoby spowodować naruszenie ich dóbr osobistych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. S.A. w G. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa, tj. art. 6 oraz 57 ustawy Prawo energetyczne, w wyniku błędnego zastosowania ich do stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, iż w sprawie miał miejsce nielegalny pobór energii elektrycznej; art. 44h ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w wyniku błędnej ich interpretacji, poprzez przyjęcie, iż skarżący nie posiada interesu prawnego w otrzymaniu danych osób, o które wnioskował; art. 535 w zw. z art. 555 k.c. oraz art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne, w wyniku błędnego przyjęcia, iż skarżącego nie łączy z osobami zamieszkującymi pod adresem ul. S. [...] w G. stosunek zobowiązaniowy dający skarżącemu legitymację do wystąpienia o udzielenie ich danych z ewidencji ludności; art. 7 i 8 k.p.a., w wyniku nieuwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, oraz naruszenia zasady prawdy obiektywnej. Wyrokiem z dnia 25 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wywodził, że w myśl art. 44h ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych udostępnia się, o ile są one niezbędne do realizacji ich ustawowych zadań, między innymi osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skoro przesłanką udostępnienia danych osobowych jest wykazanie interesu prawnego, to uznać należy, że niezbędne jest przedłożenie przez wnioskodawcę dowodów świadczących o istnieniu interesu prawnego w domaganiu się udostępnienia danych osobowych. Analizując pod tym kątem wniosek skarżącej i pisma procesowe składane w toku postępowania przed organami Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych. Żądanie udostępnienia danych ze zbiorów meldunkowych zostało uzasadnione przez skarżącą koniecznością dochodzenia roszczeń w postępowaniu sądowym od osób mieszkających w przedmiotowym lokalu po śmierci H. N., które uchylają się od zapłaty za zużytą energię elektryczną. Przepis art. 5 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) stanowi, że dostarczanie paliw gazowych lub energii odbywa się, po uprzednim przyłączeniu do sieci, (...), na podstawie umowy sprzedaży (...). W ustawie nie zastrzeżono formy, w jakiej umowa ma być zawarta, zatem forma ta jest dowolna. Tym samym można przyjąć, że w świetle przepisów ustawy Prawo energetyczne dostawca oraz odbiorcy usług mogą wyrazić wolę zawarcia umowy o dostarczanie energii w dowolnej formie, w tym także przez czynności dorozumiane (per facta concludentia). Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że skarżąca twierdziła, iż łączyła ją umowa z H. N. na dostarczanie energii elektrycznej. Zgodnie z art. 555 Kodeksu cywilnego przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii. Art. 535 k.c. stanowi, że przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Skarżąca spełniła świadczenie w postaci dostawy energii, zatem jej interes prawny wynikać może z powołanego wyżej art. 535 k.c. w związku z art. 555 k.c., ustanawiającego roszczenie skarżącej o zapłatę z tytułu dostawy energii. W ocenie Sądu I instancji rozważenia wymagało zatem, czy zamieszkanie danych osób pod przedmiotowym adresem może być uznane za okoliczność, która w świetle przepisów prawa materialnego kreuje interes prawny skarżącej - roszczenie o zapłatę z tytułu dostawy energii. Skarżąca wywodzi swe roszczenie z umowy zawartej z nieżyjącym już H. N.. Należy jednak mieć zdaniem Sądu I instancji na względzie, że wynikające z zawartej umowy ze skarżącą prawo majątkowe nie zostało wyłączone ze spadku po H. N.. Ponadto śmierć jednej ze stron umowy powoduje wygaśnięcie zobowiązania, gdy zobowiązanie ma charakter ściśle osobisty. Zobowiązanie wynikające z umowy dotyczącej dostawy (sprzedaży) energii nie ma charakteru ściśle osobistego, wobec czego nie mogło wygasnąć na skutek śmierci H. N.. Zasadnie więc zdaniem Sądu I instancji organ odwoławczy wskazał, że w przypadku śmierci odbiorcy - strony umowy, w jego prawa i obowiązki wchodzą jego spadkobiercy i to na nich przechodzą wszystkie prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, a co za tym idzie także ewentualne zadłużenie z tytułu poboru energii. Wojewódzki Sąd Administracyjny wywodził, że wobec powyższego skarżąca ma roszczenie o zapłatę do spadkobierców H. N., a w żadnym wypadku nie wykazała, że osoby zamieszkujące po śmierci H. N. pod wskazanym adresem są jego spadkobiercami (następcami prawnymi). Tak więc zdaniem Sądu I instancji nie mają w istocie znaczenia wywody organu o nielegalnym poborze energii. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E. S.A., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: 1. art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne, co skutkowało błędnym przyjęciem, iż wnioskodawca ma roszczenie o zapłatę względem spadkobierców zmarłego H. N., a nie do osób zamieszkujących przedmiotowy lokal, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych ze zbiorów meldunkowych osób zamieszkujących lokal położony w G. przy ul. S. [...]; 2. art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez błędne przyjęcie, iż na spadkobierców zmarłego H. N. przeszedł obowiązek zapłaty za energię elektryczną należności, które powstały po jego śmierci. Skarżąca Spółka wskazała, iż zgodnie z art. 535 kc, przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Na mocy art. 555 kc przepisy dotyczące umowy sprzedaży stosuje się odpowiednio także do sprzedaży energii elektrycznej. W okolicznościach niniejszej sprawy, należy zdaniem skarżącej Spółki stwierdzić, iż łączył ją stosunek umowny z H. N.. Przedmiotem tego stosunku umownego była m.in. sprzedaż energii elektrycznej na potrzeby lokalu położonego w G. przy ul. S. [...]. Następnie skarżąca Spółka wskazała, że zgodnie z art. 922 § 1 kc prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 15 kwietnia 1997 r., sygn. akt I CKU 30/97: "Spadkobiercy nabywają spadek w stanie istniejącym w chwili jego otwarcia. W odniesieniu do wierzytelności z rachunków bankowych spadkodawcy oznacza to, że wchodzą one w skład spadku jedynie w takim zakresie, w jakim istniały w dniu śmierci spadkodawcy". Skarżąca Spółka wskazała, że H. N. zmarł [...] marca 1998 r., a w chwili jego śmierci, a zatem w chwili otwarcia spadku, nie istniały żadne zaległe, wymagalne należności z tytułu sprzedanej energii elektrycznej względem Spółki. A zatem nie istniało zobowiązanie kupującego (spadkodawcy) do zapłaty ceny, które mogłoby przejść na jego spadkobierców. Zdaniem skarżącej Spółki, nie została ona powiadomiona o śmierci H. N., w związku z czym po jego śmierci nadal sprzedawała energię elektryczną i zapewniała usługę jego dystrybucji do przedmiotowego lokalu. Jednakże, stroną kupującą, były osoby, które energię elektryczną w tym lokalu zużywały, a zatem, co nakazują stwierdzić zasady doświadczenia życiowego, osoby które ten lokal zamieszkiwały. Powyższe potwierdza zdaniem skarżącej Spółki, powoływany przez nią, a pominięty w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, przepis art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne, który definiuje odbiorcę energii elektrycznej. Zgodnie z treścią tego przepisu, odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Wobec tego odbiorcą w rozumieniu prawa energetycznego, będą w niniejszym przypadku osoby zamieszkujące lokal położony przy ul. S. [...] w G.. Skarżąca Spółka podkreśliła również, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne, dostarczanie energii odbywa się, po uprzednim przyłączeniu do sieci, na podstawie umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji albo umowy sprzedaży, umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji i umowy o świadczenie usług magazynowania paliw gazowych lub umowy o świadczenie usług skraplania gazu. Umowa taka może przyjąć formę dowolną. Skarżąca Spółka wskazała, że "w niektórych przypadkach pobór paliwa lub energii bez formalnego zawarcia umowy nie posiada cech poboru nielegalnego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania. W sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem istnieją formalne podstawy do rozpoznania skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy, choć nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 44 h ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993) zgodnie z którym dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny. O tym, czy w konkretnej sprawie wnioskodawca ma interes prawny decydują przepisy prawa materialnego. W tym miejscu podkreślić należy, iż mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 1984 r. I SA 1748/83, publik. E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kodeks postępowania administracyjnego - Warszawa 1994, s. 109). Musi to być taki przepis, z którego dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z konkretnym rozstrzygnięciem. Tak więc istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialno - prawnym między normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskodawca ubiegający się o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych ma interes prawny w uzyskaniu danych ze zbiorów meldunkowych osoby przeciwko której wytoczył powództwo przed sądem powszechnym, ale także kiedy zamierza z takim pozwem wystąpić. W rozpoznawanej sprawie skarżąca kasacyjnie wywodziła ten interes prawny wskazując, iż jego podstawę stanowi art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r., poz. 1059 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że użyte w ustawie określenie odbiorca oznacza, każdego kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Zdaniem zaś Sądu I instancji uprawnienie takie przysługuje skarżącej kasacyjnie wobec następcy prawnego H. N.. Nie świadczy to jednak o braku interesu prawnego skarżącej kasacyjnie Spółki w uzyskaniu danych odnoszących się do osób zameldowanych w lokalu przy ul S. [...] w G.. Kasatorak powołuje się na zawarcie umowy per facta concludenta pomiędzy korzystającymi z energii a Spółką, ocena zaś czy w świetle art. 60 kc do zawarcia takiej umowy doszło pozostaje poza zakresem sądownictwa administracyjnego, a należy do właściwości sądów powszechnych. Zasadnie, więc skarżąca kasacyjnie wywodzi, że rozstrzygnięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w tym zakresie przekraczało przysługujące mu kompetencje zakreślone przez art. 1 p.p.s.a. Natomiast wykazanie przez stronę skarżąca kasacyjnie, iż istnieją wierzytelności z tytułu dostawy energii elektrycznej, które ona zamierza dochodzić od osób będących odbiorcami energii, które jej zdaniem zawarły z nią umowę cywilną świadczy o wykazaniu interesu prawnego Spółki do udostępnienia jej danych ze zbiorów meldunkowych. Nie zawiera usprawiedliwionych podstaw drugi z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 922 § 1 kc. Przepis ten stanowi, że "prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej." Kasatorka zaś argumentuje, że zobowiązanie o zapłatę powstałe po śmierci H. N. nie mogło przejść na jego spadkobierców. Podkreślić jednak należy, że przepisy kodeksu cywilnego odróżniają kwestię przejścia praw i obowiązków mających miejsce w chwili otwarcia spadku, od odpowiedzialności za długi spadkowe. Argumentacja autorki skargi kasacyjnej zmierza do wykazania, że należność której zamierza dochodzić nie stanowiła długu spadkowego, co w kontekście art. 922 § 3 kc jest rzeczą oczywistą. Długiem spadkowym zgonie z powołanym wyżej przepisem są koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej. Przejęcie zaś praw i obowiązków po śmierci spadkodawcy (o ile nie są to prawa i obowiązki ścisłe związane z osobą zmarłego), następuje z reguły w drodze sukcesji generalnej i prowadzi do zapewnienia kontynuowania stosunków majątkowych osoby fizycznej po jej śmierci, co służy jednocześnie zapewnieniu pewności obrotu cywilnego i zabezpieczeniu interesów osób trzecich (patrz Komentarz do art. 922 kodeksu cywilnego, A. Kidyba, E. Niezbejka, LEX). Powyższe rozważania czynią ten zarzut nieusprawiedliwionym, aczkolwiek nie ma on wpływu na zasadność skargi kasacyjnej, albowiem nie dotyczą on faktycznie kwestii związanych z interesem prawnym dotyczącym uzyskania danych ze zbiorów meldunkowych dotyczących osób zameldowanych w tym lokalu. Mając na względzie powyższe rozważania w oparciu o art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, jak i decyzje Wojewody Pomorskiego z dnia [...] maja 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzje Prezydenta Miasta G. z dnia [...] marca 2012 r. O kosztach orzeczono w oparciu o 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 18 pkt ust. 1 pkt 1 c i 2 b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).