II OSK 496/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl /spr./ Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia NSA Zdzisław Kostka Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] S.A. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 października 2006 r. sygn. akt III SA/Po 151/06 w sprawie ze skargi [...] S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 31 października 2006 r., sygn. akt III SA/Po 151/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] "[...]" S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia. Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z dnia [...], zn. [...] Prezydent Miasta K. odrzucił zgłoszenie [...] "[...]" S.A. o zanieczyszczeniu ziemi na działkach o nr [...] i [...] zlokalizowanych w K. przy ul. [...] oraz nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] zlokalizowanych przy ul. [...]- stacja paliw nr [...], a także działek o nr [...] i [...] w K.- N.. W toku postępowania organ ustalił bowiem, iż sprawcą zanieczyszczenia była wprawdzie Spółka A., której następcą prawnym jest [...] "[...]" S.A., jednak przedstawione przez Spółkę sprawozdanie z badań gruntów na zawartość zanieczyszczeń związkami ropopochodnymi i węglowodorami aromatycznymi wskazuje jedynie na aktualny stan zanieczyszczenia ziemi, nie daje natomiast podstawy do uznania, że zanieczyszczenia dokonał inny podmiot niż zgłaszający, a względnie jego poprzednik prawny. W odwołaniu od tej decyzji [...] "[...]" S.A. podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem, iż jest następcą prawnym Spółki A. - w zakresie administracyjnoprawnym. Połączenie Spółek nastąpiło na podstawie art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, który stanowił jedynie o przejściu na spółkę przejmującą wszelkich praw i obowiązków spółki przejętej w zakresie stosunków cywilno-prawnych. Sukcesja administracyjnoprawna w procesie łączenia spółek została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 Kodeksu spółek handlowych i zaczęła obowiązywać z dniem 1 stycznia 2001 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], zn. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przypadku zaistnienia następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu obowiązków w tym również obowiązków o charakterze publicznoprawnym. Nie można uznać, że Spółka A. jest w stosunku do [...] "[...]" S.A. "innym podmiotem", o którym mowa w art., 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085), skoro [...] "[...]" S.A. powstała w wyniku połączenia Spółek -Spółki A. oraz Spółki B. Organ wskazał także, że zgłaszający nie udokumentował, aby zanieczyszczenia powstały przed 1999 r., nie można także podzielić poglądu, że Spółka A. poprzednio władająca jest w stosunku do zgłaszającej "innym podmiotem". W skardze do sądu administracyjnego [...] "[...]" S.A. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 7 i 77 kpa, a także naruszenie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw poprzez błędną wykładnię, prowadzącą do uznania, że nieprzedstawienie wyników badań laboratoryjnych potwierdzających fakt zanieczyszczenia gleby w jej powierzchniowych warstwach jest brakiem formalnym zgłoszenia skutkującym jego odrzuceniem, nietrafne przyjęcie, że Spółka A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby oraz naruszenie art. 87 Konstytucji RP poprzez powoływanie w zaskarżonej decyzji korespondencji Ministerstwa Skarbu do Ministerstwa Środowiska. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę wskazał, że zgodnie z regulacją art. 102 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz. U. Nr 62, poz. 627, władający nieruchomością mógł uwolnić się od obowiązku rekultywacji wyłącznie w tych przypadkach, w których zanieczyszczenie gleby spowodował inny podmiot, a do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania przedmiotową nieruchomością. Uregulowanie to wykluczało możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania ową nieruchomością. Władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość przejmował obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciążyło wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Odrębną zaś kwestią są relacje między zbywcą a nabywcą - z tytułu kosztów rekultywacji i nie są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności. Takie określenie odpowiedzialności złagodził przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw wskazując, że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy, na której przed wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r., które Starosta uwzględnia, jeżeli zostały spełnione warunki ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska. Z powyższego wynika, że przepis ten dotyczy tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie Prawa ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem. Delikt powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony przez inny podmiot w czasie, gdy władający dzierżył daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego władającego za "inny podmiot". W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku [...] "[...]" S.A. zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw i błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, że Spółka A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby. Z powyższej przyczyny wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że dopuszczalność przeniesienia administracyjnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie gleby i ziemi wprowadziła ustawa Prawo ochrony środowiska, administracyjnoprawna odpowiedzialność sprawcy zanieczyszczeń środowiska na gruncie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska była zaś niezbywalna, nierozerwalnie związana z osoba sprawcy, nie można więc domniemywać następstwa prawnego w tym zakresie. Obciążenie [...] "[...]" S.A. odpowiedzialnością za zanieczyszczenie wywołane przez Spółka A. i jej poprzedników byłoby sprzeczne z ustawami obowiązującymi w dacie połączenia Spółek oraz z Konstytucją RP (art. 66). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie żadna z przesłanek określonych w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie wystąpiła, stąd Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący wadliwej wykładni art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw przez przyjęcie, że [...] "[...]" S.A. jest następcą prawnym Spółki A. Dnia [...] Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki A. podjęło uchwałę nr [...] o połączeniu spółki z Spółką B.. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki B. podjęło w tym samym dniu uchwałę nr [...] o połączeniu z Spółką A.W wyniku połączenia, Spółka przejmująca Spółka B. przejęła cały majątek Spółki A., a uchwałą nr [...] zmieniła nazwę na [...] "[...]" S.A. Zgodnie z art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejęte, majątek czynny i bierny przechodzi na spółkę przejmującą w drodze sukcesji uniwersalnej. Wykształcona linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje, że sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. Kodeksu handlowego, wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych. Przepis art. 463 jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym i nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych. Na takie rozumienie wskazuje także samo literalne brzmienie przepisu art. 465 § 3 kodeksu handlowego, niewskazujące na jakiekolwiek wyłączenia w sferze przejęcia praw i obowiązków. Skoro nie ma ograniczeń, to należy przyjąć, że przepis ten statuuje następstwo pod tytułem ogólnym - sukcesję generalną. Następuje zatem przejęcie ogółu praw i obowiązków, w tym obowiązków publicznoprawnych. Skoro występuje następstwo prawne pod tytułem ogólnym, to nie mamy do czynienia z zakończeniem działalności spółki przejętej, lecz z kontynuacją tej działalności przez spółkę przejmującą. Słusznie zauważył więc Sąd I instancji, że skoro [...] "[...]" S.A. przejęła pełnię praw i obowiązków swojego poprzednika, to jest uprawniona do ich realizacji we własnym imieniu - jako następca prawny. Wobec powyższego słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, że następca prawny nie jest "innym podmiotem", o jakim mowa w art.12 ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw i skarżąca nie mogła skutecznie dokonać zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w oparciu o ten przepis, a przez uwolnić się od obowiązku rekultywacji, skoro sprawcą zanieczyszczenia był poprzednik prawny skarżącej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił.