II OSK 614/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [..] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [..]spółka komandytowa z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Op 263/16 w sprawie ze skargi P. P., M. P.i R. H. na decyzję [..]Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [..] z dnia [..] marca 2016 r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Op 263/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę P.P., M. P. i R. H. na decyzję [..] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [..] marca 2016 r. w przedmiocie choroby zawodowej. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. po otrzymaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. zgłoszenia od lekarza Przychodni Lekarskiej [..] S.A. w P. podejrzenia choroby zawodowej, zawiadomił pracodawcę M. K. "[..]" s.c. [..], zwaną dalej Spółką, o wszczęciu postępowania. W dniu 20 sierpnia 2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. przeprowadził z udziałem A. K. postępowanie wyjaśniające ,w następstwie którego sporządzona została "Karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej", w której w punkcie 12 opisane zostało zdarzenie, w wyniku którego doszło do zatrucia M.K. produktem [..], podczas wykonywania pracy. W dniu 1 grudnia 2015 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [.]. wydał orzeczenie lekarskie nr [..] o rozpoznaniu u M.K. choroby zawodowej pod postacią - ostre zatrucie pestycydem [..] w miejscu pracy, wymienionej w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, ze zm.). Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. decyzją z dnia [..] stycznia 2016 r. nr [..], stwierdził u M.K. chorobę zawodową - zatrucie ostre pestycydem [..] w miejscu pracy, tj. w [..] w P. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 7 grudniu 2015 r. uzyskał od Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [.]. z siedzibą w [..] orzeczenie lekarskie z dnia [.]. grudnia 2015 r. nr [..] o rozpoznaniu u ww. choroby zawodowej - ostrego zatrucia pestycydem [..] w miejscu pracy. Dalej odnotował, że do zdarzenia doszło dnia 7 lipca 2015 r., kiedy M.K. zatrudniony w ww. zakładzie na stanowisku mechanika - robotnika hodowli drobiu, wykonywał w ramach swoich obowiązków zawodowych pracę polegającą na zabiegu dezynfekcyjnym kurnika insektycydem [..]. Po wykonanym zabiegu poczuł się źle, wystąpiły u niego zawroty i bóle głowy oraz nudności, z powodu których został przyjęty do Oddziału Wewnętrznego [..]S.A. w P., gdzie następnie stwierdzono, że dolegliwości spowodowane są zatruciem preparatem owadobójczym [..] którym dokonywał oprysku kurnika. Wobec wysokiego ryzyka wystąpienia objawów zagrażających życiu, w dniu 8 lipca 2015 r. pracownik został przewieziony karetką pogotowia do Regionalnego Ośrodka Ostrych Zatruć z Oddziałem Toksykologii Klinicznej Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. W Instytucie M. K. był leczony do dnia 10 lipca 2015 r. i został wypisany z rozpoznaniem klinicznym - ostre zatrucie pestycydem [..] w miejscu pracy. [..] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [..], po rozpatrzeniu odwołania wspólników spółki od tej decyzji, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [..] marca 2016 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie [.]. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, wbrew twierdzeniu wspólników Spółki, zachodzi przesłanka warunkująca rozpoznanie i stwierdzenie choroby zawodowej u M. K., ponieważ związek pomiędzy zachorowaniem a wykonywaną pracą w dniu 7 lipca 2015 r. jest ewidentny. Argumentował, iż z przeprowadzonego postępowania wynika, że M. K. wykonywał w dniu 7 lipca 2015 r. dezynfekcję kurnika preparatem [..] na polecenie przełożonego. Przeprowadzenie tego zabiegu należało do jego obowiązków, dlatego słusznie uznano, że do zatrucia doszło w związku z wykonywaną pracą zawodową. Organ odwoławczy zauważył, że choć pracownik w trakcie wykonywania pracy naruszył przepisy bhp, gdyż nie założył odpowiedniego ubioru roboczego, jednak także pracodawca popełnił szereg naruszeń prawa, na co wskazuje analiza dokumentacji. W szczególności organ odwoławczy dostrzegł, że pozwolenie Ministra Zdrowia na obrót produktem biobójczym [..] z dnia [..] września 2003 r., nr [..], straciło ważność i produkt ten nie mógł być stosowany, ponieważ nie figurował w Wykazie Produktów Biobójczych. Poza tym produkt ten już w 2009 r. nie figurował w rejestrze produktów biobójczych, zatem stosowanie produktu nieposiadającego pozwolenia było niedozwolone. Tym samym doszło do naruszenia art. 5 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o produktach biobójczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1926). Na koniec organ zaakcentował, że fakt przyczynienia się do naruszenia przez pracownika i pracodawcę przepisów bhp podczas wykonywania pracy nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie choroby zawodowej - zatrucia ostrego. Istotą sprawy jest w tym przypadku stwierdzenie u pracownika objawów chorobowych, które odpowiadały działaniu biologicznemu czynnika szkodliwego występującego w środowisku pracy - produktu biobójczego [.]. Ten fakt został potwierdzony przez jednostki, w których był leczony w związku z wystąpieniem ostrych objawów choroby – [..] S.A w P. i Oddział Toksykologii Klinicznej Regionalnego Ośrodka Ostrych Zatruć Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Rozpoznając skargę od tej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, że przeprowadzone postępowanie w sposób jednoznaczny dowodzi, że zakres obowiązków realizowanych przez M. K. wskazuje bezspornie, że pracując w zakładzie wspólników, którego działalność związana jest z odchowem i hodowlą drobiu, miał on w dniu wystąpienia ostrego zatrucia kontakt z pestycydem Skorpion sc. Na gruncie poprzednio obowiązującego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 18 listopada 1983 r. (Dz. U. nr 65, poz. 294) ugruntowany został pogląd, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie oraz że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Tego rodzaju domniemanie prawne ma charakter wzruszalny, i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym, np. w sytuacji, gdy wykazane zostanie, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została ona spowodowana przyczynami niepozostającymi w związku z pracą lub, że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy, nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia. Oznacza to, że jeśli pracownik zatrudniony jest przez pracodawcę w warunkach narażających na powstanie danej choroby, w tym przypadku w warunkach narażenia na zatrucie czynnikami biologicznymi, a następnie zostanie stwierdzona u niego choroba mogąca być wywołana przez te czynniki, to zasadą jest przyjęcie (przez domniemanie związku przyczynowego) powstania tej choroby w wyniku istniejących warunków pracy. Takie prawne domniemanie istnieje i może być jedynie jednoznacznie wykluczone konkretnym dowodem, a nie przypuszczeniem, że źródło ostrego zatrucia mogło zostać spowodowane innymi chemikaliami niż stwierdzony przez organy pestycyd [..], jak chociażby płynem do spryskiwaczy, co podnosi strona skarżąca. W rozpatrywanym przypadku, uwzględniając etiologię zatrucia i mając na względzie wykonywane przez M.K. w dniu 7 lipca 2015 r. czynności dezynsekcji i dezynfekcji kurnika preparatem [..] oraz z uwagi wystąpienie w tym samym dniu objawów ostrego zatrucia, nie da się wykluczyć działania czynników środowiska pracy jako przyczyny rozpoznanej u M.K. choroby zawodowej. Sąd podkreślił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej koniecznym jest ustalenie przez inspektora sanitarnego istnienia badanego zagrożenia zatrucia chemikaliami w środowisku pracy. Organy orzekające wykazały zagrożenie zatrucia chemikaliami prawidłowo przyjmując, że w świetle uregulowań art. 2351 Kodeksu pracy wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały. Jednocześnie organy inspekcji sanitarnej nie są zobowiązane do ustalenia innych przyczyn powstania zdiagnozowanej choroby, gdy potwierdzą lub wykluczą działanie czynników środowiska pracy za przyczynę choroby zawodowej. W niniejszej sprawie nie budził wątpliwości Sądu fakt istnienia w miejscu pracy narażenia M. K.na ostre zatrucie pestycydem [..]. Sąd zwrócił również uwagę, że organ inspekcji sanitarnej w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia choroby zawodowej nie może kwestionować merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Nie ma również prawa do dokonywania własnych ustaleń i samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie ma walor opinii w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a., której wiarygodność organ ocenia na podstawie art. 80 K.p.a. Jak wynika z § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1 jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Postępowanie w tym zakresie ma jednak charakter jedynie uzupełniający w odniesieniu do wydanych uprzednio orzeczeń lekarskich, stanowiących zasadniczy materiał dowodowy w tego rodzaju sprawach. Natomiast w kontrolowanej sprawie, w oparciu o dokumentację medyczną, wydane zostało przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [..] orzeczenie lekarskie z dnia [..] grudnia 2015 r., nr [..] o rozpoznaniu u M.K. choroby zawodowej w postaci ostrego zatrucia pestycydem [.] w miejscu pracy. W trakcie postępowania wyjaśniającego organ pozyskał również sporządzoną w dniu 20 sierpnia 2015 r. z udziałem pracodawcy "Kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej", potwierdzającą, iż w wyniku dokonywanych czynności służbowych doszło do zatrucia ostrego u pracownika pestycydem. W tej sytuacji Sąd uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym jest kompletny i wystarczający do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Jednocześnie niesłusznie w skardze zarzuca się organom inspekcji sanitarnej uchybienia proceduralne, skoro w ramach przyznanych im uprawnień podjęły wymagane działania, a w szczególności wyczerpały możliwości dowodowe niezbędne do dokonania ustaleń stanowiących podstawę orzeczenia. W ocenie Sądu, na podstawie zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego prawidłowo stwierdzono u M.K.chorobę zawodową. Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniosła [..] spółka komandytowa z siedzibą w P., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów regulujących stwierdzanie chorób zawodowych, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz art. 2351 K. p. polegające na zaprzeczeniu konieczności wykazania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy stwierdzonym schorzenie a środowiskiem pracy i czynnościami wykonywanymi przez M.K., 2. przepisów postępowania, w szczególności art. 7 oraz 77 K.p.a. poprzez pominięcie okoliczności w postaci wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie wyroku i orzeczenie reformatoryjne oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zarzut naruszenia art. 7 oraz 77 K.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd I instancji nie mógł naruszyć wskazanych przepisów K.p.a., bowiem nie znajdują one zastosowania w postępowaniu sądowym, co najwyżej mógł dokonać niewłaściwej oceny przeprowadzonego w oparciu o powołane przepisy postępowania przed organami administracji publicznej, ale takiego zarzutu skarga kasacyjna nie zawiera. Przypadek kwalifikujący się do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. zachodzi wówczas gdy zostanie wykazane, że może zachodzić związek przyczynowy między stwierdzonym naruszeniem przepisów proceduralnych a treścią rozstrzygnięcia, tj. wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wynik rozstrzygnięcia mógłby być inny, a stwierdzone uchybienia były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, aby w postępowaniu dotyczącym choroby zawodowej do takich naruszeń przepisów proceduralnych rzeczywiście doszło. Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania strona wnosząca skargę kasacyjną oprócz wskazania, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnych przepisów postępowania, ma również obowiązek wykazać istotny wpływ wskazanego uchybienia na wynik sprawy. W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej nie wskazał, w jaki sposób doszło w tej sprawie w jego ocenie do naruszenia przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające przed organami administracji publicznej. Nie wskazał również, jakich dowodów organy nie przeprowadziły oraz jakim z nich niesłusznie przyznały wartość dowodową. Zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że postępowanie dowodowe prowadzone samodzielnie przed organy administracji publicznej w postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej ma charakter wyłącznie uzupełniający wobec przedłożonego dowodu z orzeczenia wyspecjalizowanej jednostki medycznej stwierdzającej chorobę zawodową. Organ jest zasadniczo związany tym orzeczeniem pod względem kwalifikacji schorzenia w nim opisanego jako choroby zawodowej, a ocenia to orzeczenie jedynie pod względem formalnym. W kontrolowanej sprawie, w oparciu o dokumentację medyczną, wydane zostało przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [..] orzeczenie lekarskie z dnia [.]. grudnia 2015 r. nr [..] o rozpoznaniu u M. K. choroby zawodowej w postaci ostrego zatrucia pestycydem [..] w miejscu pracy. W trakcie postępowania wyjaśniającego organ pozyskał również sporządzoną z udziałem pracodawcy "Kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" potwierdzającą, iż w wyniku dokonywanych czynności służbowych doszło do zatrucia ostrego u pracownika pestycydem. Oceną wyrażoną w powyższej dokumentacji związany był zatem organ orzekający w sprawie, który w zakresie swoich uprawnień, przyznanych w ramach postępowania w przedmiocie choroby zawodowej, nie dopatrzył się nierzetelności tej dokumentacji, a wyłącznie w takim aspekcie mógł poddać tę dokumentację weryfikacji. Skarżąca kasacyjnie spółka zarzuca przeprowadzonemu postępowaniu fragmentaryczność i wybiórczy charakter, niemniej jednak nie tłumaczy w żaden sposób, jak doszło do zarzucanych zaniedbań, jakie postępowanie organu do tego doprowadziło, co sprawia, że tak sformułowany zarzut nie może odnieść skutku, w żaden bowiem sposób nie wykazuje, że rzeczywiście doszło do naruszeń w oparciu o które należy uchylić zaskarżoną decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również takich naruszeń analizując stan sprawy. Odnośnie zarzutu kasacyjnego naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że prawidłowa konstrukcja zarzutu opartego na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a, winna wskazywać na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., w związku z konkretnymi przepisami prawa materialnego, których naruszenie dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku, a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. Wymogu tego nie spełnia powołanie się na naruszenie przepisów rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. bez przytoczenia konkretnych jednostek redakcyjnych tego aktu, ani tym bardziej bez wyjaśnienia, jak doszło do ich naruszenia. W zakresie zarzutu naruszenia art. 2351 K.p. wskazać należy, że jest on również bezzasadny. Naruszenie tego przepisu skarżąca wiąże bowiem z zaprzeczeniem przez organy konieczności wykazania związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem a środowiskiem pracy. Tymczasem jest wprost przeciwnie, zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w orzeczeniu Sądu I instancji można przeczytać wyraźnie, że warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest wystąpienie opisanego związku. Argumentacja na poparcie tego zarzutu jest zatem całkowicie chybiona i abstrahuje od jednoznacznej treści wydanych rozstrzygnięć administracyjnych, jak i uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Co więcej, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku można dostrzec czytelny wywód, który doprowadził Sąd I instancji do przekonania, że związek ten zaistniał w sprawie. Analiza uzasadnienia wskazuje, że Sąd prawidłowo zaakceptował wniosek organów co do pracy pokrzywdzonego w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej - ostrego zatrucia pestycydem [..]. Pokrzywdzony zatrudniony był w spółce jako mechanik - robotnik hodowli drobiu, do którego obowiązków należało wykonywanie zabiegów dezynfekcyjnych kurników preparatem [..]. To, że pracownik nie przestrzegał zasad bhp przy wykonywaniu powierzonych obowiązków nie stanowi okoliczności obalającej domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem, a wykonywaną pracą, bowiem świadczy to raczej o braku nadzoru ze strony pracodawcy nad pracownikiem. Co również istotne, to zakład pracy dysponował produktem, który został już wycofany z obrotu i nadal udostępniał go zatrudnionym w tym zakładzie pracownikom do wykonywania powierzonych im zadań, narażając ich na ryzyko rozwinięcia się dolegliwości chorobowych, co miało miejsce właśnie w tej sprawie. Nie ma również wątpliwości, że do zatrucia przedmiotowym środkiem doszło w zakładzie skarżącej, bowiem do rozwoju dolegliwości u pokrzywdzonego, w tym bólu głowy i nudności, doszło bezpośrednio po zastosowaniu przez pracownika tego środka w w/w zakładzie, co z kolei spowodowało, że pracownik trafił na oddział szpitalny, gdzie stwierdzono zatrucie - opisane m.in. w wypisie ze szpitala. Zatem brak było podstaw do przyjęcia, że stwierdzone schorzenie mogło powstać w innych okolicznościach nie związanych z wykonywaną pracą. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w oparciu o art. 184 p.p.s.a.