II OZ 1118/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wr 777/06 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I. G. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki ogrodzenia postanawia: oddalić zażalenie Skarżący I. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki ogrodzenia nieruchomości oznaczonej jako nr [...], obręb S. Z. nr [...] w W.. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący wraz z zażaleniem na powyższe postanowienie złożył w dniu 1 kwietnia 2007 r. na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie go z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując w uzasadnieniu, iż ma [...] lat, świadczenie emerytalne otrzymuje w wysokości [...] zł, a zarówno on jak i jego konkubina z prowadzonych działalności gospodarczych ponoszą straty. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił: dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomości położone: w G. przy ul. [...] oraz w W. przy ul. [...] (działka nr [...], obręb [...] S.Z.), samochód osobowy marki [...] rok produkcji [...] o wartości około [...] zł oraz samochód ciężarowy marki [...] rok produkcji [...] o wartości [...] zł. W piśmie z dnia 23 kwietnia 2007 r. skarżący oświadczył, iż jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł, zaś wydatki jego kształtują się następująco: opłata za wywóz śmieci - [...] zł, za gaz - [...] zł, podatek od nieruchomości (kwartalnie) - [...] zł, za wodę - [...] zł, za energię elektryczną - [...] zł, za leki (za dwa miesiące) - około [...] zł. Z załączonej do wnioski deklaracji podatkowej PIT - 36 wynika, iż w 2006 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, a jego konkubina - [...] zł, przy czym dla skarżącego wynikała nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości [...] zł. Zarządzeniem Sędziego z dnia 11 czerwca 2007 r. skarżący został zobowiązany do przesłania do Sądu niezbędnych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W dniu 27 czerwca 2007 r. do Sądu wpłynęły dokumenty nadesłane przez skarżącego w postaci: podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń - maj 2007 r., zeznanie podatkowe za rok 2005 oraz 2006, zaświadczenie o złożeniu przez skarżącego zeznania podatkowego za rok 2006 i 2005, ponadto dwa wyciągi z rachunku bankowego za miesiące marzec 2007 oraz kwiecień 2006 r. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania I. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla własnego koniecznego utrzymania. Skarżący bowiem nie przedstawił dokumentów wystarczających do nie budzącego wątpliwości ustalenia jego sytuacji finansowej, zwłaszcza w sytuacji nieracjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, która nie przynosi żadnego dochodu i prowadzi do ponoszenia w związku z tym dodatkowych wydatków. W niniejszej sprawie skarżący opłacił w dniu 21 maja 2007 r. wpis od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Zdaniem Sądu, skarżący posiada możliwość uzupełnienia wpisu o dalsze 100 zł i poniesienia przyszłych ewentualnych kosztów sądowych, które - mając na uwadze wysokość wpisu sądowego, będą ustalone w kwocie minimalnej również 100 zł. Dodatkowo Sąd wskazał, iż I. G. wezwany został do przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego i finansowego jego konkubiny. W tym miejscu Sąd podkreślił, iż skarżący winien był dochować szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie, poprzez przedłożenie wszelkich dokumentów i oświadczeń potwierdzających brak środków na opłacenie tych kosztów. Skarżący natomiast nie uczynił zadość temu obowiązkowi pomimo wezwania Sądu, w związku z czym Sąd nie miał możliwości dokonać realnej oceny jego obecnej sytuacji finansowej i materialnej. Zachodzące w tej kwestii wątpliwości uzasadniają odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Sądu nie byłoby też usprawiedliwione przyznanie stronie skarżącej pełnomocnika - adwokata. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika możliwe jest w wyjątkowych sytuacjach. Na obecnym etapie postępowania przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nakładają na stronę obowiązku dokonywania czynności przez profesjonalnego pełnomocnika, jak to ma miejsce w przypadku czynności sporządzenia skargi kasacyjnej. Natomiast obligują sąd do udzielania stronom, działającym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 u.p.s.a. sąd, rozpoznając sprawę, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną, lecz ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ponadto stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący składu orzekającego jest zobligowany do udzielenia wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 u.p.s.a.). W świetle powyższych regulacji nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, iż Sąd błędnie uznał, że wymieniona we wniosku o przyznaniu prawa pomocy osoba jest jego konkubiną zobowiązaną do udzielania mu pomocy finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie można bowiem uznać, aby skarżący prowadząc działalność gospodarczą i uzyskując przychód w wysokości [...] zł (PIT za 2006 r.) należy do osób ubogich, posiadających jedynie ograniczone środki do życia. Pomimo zatem, iż skarżący podnosi, iż działalność gospodarcza prowadzona przez niego przynosi straty, należy uznać, iż jest on w stanie przy racjonalnym wykorzystaniu swoich możliwości finansowych wygospodarować pozostałą kwotę 100 zł z przeznaczeniem na uiszczenie wpisu od skargi. Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy lecz również jego stanem majątkowym. Tymczasem jak wynika z ustaleń Sądu I instancji stan majątkowy skarżącego nie jest mały. Posiada on bowiem dom o powierzchni [...] m2 (?), mieszkanie o powierzchni [...] m2, samochód osobowy marki [...] rok produkcji [...] o wartości około [...] zł , samochód ciężarowy marki [...] rok produkcji [...] o wartości [...] zł oraz nieruchomości. Wymienione składniki majątkowe wielokrotnie przewyższają wartość wpisu w sprawie niniejszej. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w zażaleniu należy zauważyć, iż bez względu na rodzaj stosunków osobistych pomiędzy skarżącym a jego domniemaną konkubiną to skarżący sam we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał tę osobą jako pozostającą w nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zatem sytuacja materialna tej osoby będzie miała wpływ na ocenę zdolności skarżącego do poniesienia kosztów sądowych. Odnośnie wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika podkreślić natomiast należy, iż na obecnym etapie postępowania jego udział w sprawie nie jest konieczny a strona może samodzielnie bronić swojego interesu prawnego. Ponadto, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 w/w ustawy) a stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika udzielić powinien wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczyć o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy). W takiej sytuacji należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2007 r. odmówił I. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.