II OZ 1167/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 459/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił skarżącemu J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie naruszenie stosunków wodnych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że poprzedni wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został negatywnie rozpatrzony postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 18 września 2012 r., od którego zażalenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 października 2012 r., sygn. II OZ 947/12, ponieważ skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz małżonką oraz dwójką dzieci, a źródło utrzymania rodziny stanowi dochód z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej (kancelarii radcy prawnego) przez żonę oraz jej wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w łącznej wysokości około 3.000 zł, a także przychody z jego działalności gospodarczej (sprzedaż hurtowa owoców i warzyw). Miesięczne wydatki wynoszą około 5400 zł (energia elektryczna, wywóz nieczystości, zakup oleju napędowego grzewczego, podatek od nieruchomości, telefon, Internet, rata kredytu oraz wyżywienie, środki czystości i odzieży). W skład majątku rodziny wchodzi: dom (pow. 178 m2), mieszkanie (pow. 50 m2), nieruchomość rolna (pow. 5 ha) oraz samochód osobowy Citroen C4 (w leasingu). Ponadto skarżący podkreślił, że w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabiegi i rekonwalescencję. Wojewódzki Sąd Administracyjny Białymstoku uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nienadesłanie, mimo wezwania, dokumentów określających faktyczny dochód uzyskiwany przez skarżącego i jego żonę, wyciągów z kont bankowych, zeznań podatkowych za 2012 r. oraz rachunków i faktur potwierdzających wydatki miesięczne rodziny, uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej rodziny, a tym samym skutkuje negatywnym rozpatrzeniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił, ze naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", podnosząc, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wskazał, że przedstawione przez niego dokumenty oraz złożone oświadczenia są wiarygodne i wystarczające do przyjęcie, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcie, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim należy podnieść, że skarżący w tej sprawie już występował z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania tego wniosku postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 września 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie od tego postanowienia zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II OZ 947/12. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było to, że skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył żądanych dokumentów źródłowych, tym samym oświadczenia składane przez skarżącego okazały się nie wystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Skarżący, występując z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wskazał, że jego sytuacja materialna ulegała zmianie, ponieważ został zwolniony z pracy, co łączy się z utratą podstawowego źródła utrzymania. Obecnie zatem nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie przedstawili pełnych i rzetelnych informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej. Skarżący, pomimo wezwania Sądu do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonał, w szczególności nie przedstawili dokumentów poświadczających wysokość miesięcznego dochodu osiąganego przez jego żonę skarżącego z tytułu umowy o pracę, zeznań podatkowych, harmonogramu spłat zaciągniętego kredytu, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie. Skarżący ograniczył się jedynie do niepopartego żadnymi dokumentami twierdzenia, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a orientacyjne dane dotyczące wysokości ponoszonych przez jego rodzinę kosztów oraz uzyskiwanych dochodów zawarte we wniosku o udzielenie prawa pomocy są wystarczające do stwierdzenia, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trudno uznać za wiarygodne, że skarżący jest w stanie utrzymać siebie i rodzinę, posiadane nieruchomości, samochód oraz spłacać kredyt przy założeniu, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 5400 zł, a dochód rodziny wynosi 3000 zł. Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, że strona, która nie przedstawiła praktycznie żadnych dokumentów, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Dla podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji niewystarczające są gołosłowne twierdzenia, że przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia są zgodne z rzeczywistością, bez poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia