II OZ 1229/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 3 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SA/Po 493/25 odmawiające P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w P. przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2024 r., nr SKO.GP.4000.122.2024 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SA/Po 493/25, odmówił P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w P. (Spółka) przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu (Kolegium, SKO) z dnia 30 grudnia 2024 r., nr SKO.GP.4000.122.2024. Sąd podał, że w dniu 29 kwietnia 2025 r. Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sprzeciw od ww. decyzji Kolegium. Wraz ze sprzeciwem strona skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Skarżąca wskazała, że o decyzji Kolegium z dnia 30 grudnia 2024 r. dowiedziała się 25 kwietnia 2025 r. po zapoznaniu się z aktami postępowania. Do tego dnia skarżąca nie miała wiedzy o toczącym się postępowaniu i wniesionym odwołaniu, ani o uchyleniu decyzji I instancji. W ocenie skarżącej z akt sprawy wynika, że przedsiębiorstwo P. sp. z o.o. w dniu 10 stycznia 2024 r. złożyło odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta Poznania (Prezydent) z dnia 12 grudnia 2023 r., nr 500/2023 w biurze podawczym SKO, pomijając pośrednictwo organu I instancji. Od tego momentu toczyło się postępowanie bez udziału i z pominięciem skarżącej. Sąd przywołał art. 86 § 1, art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwana dalej: "p.p.s.a.") oraz podniósł, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca jako przyczynę niedotrzymania terminu do wniesienia sprzeciwu wskazała, że postępowanie przed organem II instancji toczyło się bez jej udziału, a o samej decyzji dowiedziała się po raz pierwszy 22 kwietnia 2025 r. Sąd uznał powyższą argumentację za niezasadną. Podał, że z akt sprawy wynika, że odwołanie P. sp. z o.o. złożone pierwotnie 16 stycznia 2024 r. zostało przekazane przez organ I instancji według właściwości SKO pismem z dnia 15 lutego 2024 r. Pismo to zostało przekazane do wiadomości stronom postępowania, w tym między innymi skarżącej. Niezależnie od tego w aktach sprawy znajduje się przesyłka zawierająca decyzję SKO, zaadresowana do pełnomocnika skarżącej – P. K., która po powtórnym awizowaniu dnia 6 lutego 2025 r. wróciła do nadawcy. Stosownie do art. 44 § 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43, operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4). W przedmiotowej sprawie uznać należy, że przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję SKO została doręczona stronie skarżącej dnia 12 lutego 2025 r. Sąd podkreślił, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy w uchybieniu terminu. Jest ono dopuszczalne w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących wbrew woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi zalicza się z reguły: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Oceniając złożony wniosek Sąd uznał, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do sprzeciwu od decyzji SKO, było spowodowane okolicznościami niezawinionymi przez nią. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Spółka zarzucając naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające brak winy w uchybieniu terminu co wbrew twierdzeniom Sądu skarżąca udowodniła. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu środka zaskarżenia Spółka wskazała, że w dniu 18 stycznia 2024 r. decyzja Prezydenta nr 500/2023 uzyskała klauzulę ostateczności. Podkreśliła, że w aktach sprawy nie ma przesyłki adresowanej bezpośrednio do skarżącej, a P. K. nie był już w tym czasie pełnomocnikiem skarżącej. Jego pełnomocnictwo wygasło z chwilą uzyskania ostateczności decyzji 500/2023 (oświadczenie członków Zarządu wraz z pełnomocnictwem znajdującym się w aktach sprawy). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nim podniesione. W myśl art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zapadło przedwcześnie. Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym w trybie art. 86 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne są zobowiązane do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Na mocy art. 166 p.p.s.a. przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie tego przepisu dla postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa (zob. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt I GZ 172/11). W niniejszej sprawie Sąd I instancji orzekał bez akt administracyjnych organu I instancji. Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne przed przekazaniem tych akt. Z treści pisma Kolegium z dnia 8 maja 2025 r. wynika, że "akta pierwszej instancji zostaną przesłane niezwłocznie po ich otrzymaniu". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd Wojewódzki powinien powstrzymać się z wydaniem rozstrzygnięcia do czasu nadesłania akt Prezydenta, aby bez żadnych wątpliwość można byłoby stwierdzić, że stanowisko Sądu zawarte w zaskarżonym postanowieniu odpowiada prawu. Było to konieczne także z tego względu, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. W doktrynie przyjmuje się, że przywrócenie terminu to instytucja mająca służyć ochronie interesów procesowych stron i uczestników postępowania. Jest to ekstraordynaryjne rozwiązanie, które ma za zadanie umożliwić dokonanie określonej czynności w postępowaniu, pomimo że strona (uczestnik) w sposób niezawiniony uchybiła terminowi do jej dokonania. Skoro więc wyraźnie określoną przez ustawodawcę rolą instytucji przywrócenia terminu jest zabezpieczenie strony przed ujemnymi skutkami w zakresie postępowania sądowego, jeśli uchybienie terminu tych skutków nie powoduje, odpada przesłanka zabezpieczenia i w konsekwencji przywrócenie terminu traci sens. Aby więc nie spowalniać biegu postępowania przez niepotrzebne działania, ustawodawca jasno wskazuje, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminowi nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (zob. A. Skoczylas, P. Szustakiewicz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, 2023). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się także, że nieprawidłowość doręczenia zaskarżonej decyzji nie jest przesłanką przywrócenia terminu ani do wniesienia skargi ani do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Przy założeniu, że strona ma w tym zakresie rację i doręczenie nie było prawidłowe, to skutek takiej okoliczności jest tylko taki, że nie rozpocząłby biegu termin do wniesienia skargi i bezprzedmiotowe jest żądanie jego przywrócenia (zob. postanowienie NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 198/11). Z tych względów zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Ponownie zajmując się sprawą Sąd I instancji, po pierwsze, uzupełni akta administracyjne o dokumenty pierwszoinstancyjne, po drugie, dokona analizy sprawy pod kątem okoliczności podanych we wniosku o przywrócenie terminu przy uwzględnieniu argumentacji zawartej w złożonym zażaleniu (ostateczność decyzji Prezydenta w kontekście umocowania pełnomocnika w osobie P. K., prawidłowość jego umocowania w sprawie), a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie. Na marginesie, do złożonego zażalenia nie załączono "oświadczenia członków zarządu", pomimo wymienienia w załącznikach. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 p.p.s.a.