I GZ 172/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt III SA/Po 120/11 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w zakresie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt III SA/Po 120/11, odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia tego Sądu z dnia 11 maja 2011 r. odrzucającego skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z dnia 11 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę [...] na opisaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu. Postanowienie wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującym środku zaskarżenia zostało doręczone stronie skarżącej w dniu [...] maja 2011 r. (k. [...] akt sądowych). Skarżący w terminie wniesienia skargi kasacyjnej złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. [...] akt sądowych). Wniosek ten został uwzględniony przez Sąd (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia [...] lipca 2011 r., (k. [...] akt sądowych) WSA poinformował adwokata [...] o wyznaczeniu jako pełnomocnika z urzędu dla [...]. Następnie pełnomocnik skarżącego złożył w dniu [...] sierpnia 2011 r., data nadania (k. [...] akt sądowych) wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (błędnie nazwany "wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia) od postanowienia WSA w Poznaniu z 11 maja 2011 r. Jako przyczynę uchybienia terminu wskazał, że skarżący nie otrzymał korespondencji kierowanej do niego, bowiem ta wracała do nadawcy z niezgodną z prawdą adnotacją "adresat wyprowadził się". Tym samym zdaniem pełnomocnika zachodzą okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskazał, że w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu skarżący podniósł, że nie otrzymywał korespondencji z Sądu, bowiem ta wracała do nadawcy z niezgodną z prawdą adnotacją, że "adresat wyprowadził się". Sąd podniósł, że doręczenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 maja 2011 r. o odrzuceniu skargi z powodu nie uiszczenia wpisu nastąpiło w dniu [...] maja 2011 r. na adres podany przez skarżącego do jego rąk własnych. Zatem skarżący wiedział, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynie w dniu [...] czerwca 2011 r. To oznacza, iż okoliczności podniesione we wniosku o przywrócenie terminu, dotyczące korespondencji opatrzonej adnotacją poczty "adresat wyprowadził się" pozostają bez znaczenia, dla tej sprawy, bowiem skarżący osobiście odebrał orzeczenie Sądu wraz z pouczeniem o przysługującym środku zaskarżenia. To z kolei oznacza, w ocenie Sądu, że skarżący nie wskazał żadnych okoliczności przemawiających za przywróceniem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zażalenie na to postanowienie złożył pełnomocnik [...]. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej "na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 10 stycznia 2011 r. nr [...]", bądź uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpatrzenia (winno być "rozpoznania"). W uzasadnieniu podniósł, że okoliczność wadliwego doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych ma istotne znaczenie dla sprawy, albowiem w przypadku prawidłowego doręczenia nie doszłoby do wydania postanowienia z dnia 11 maja 2011 r., w którym Sąd odrzucił skargę. Tym samym uprzednie nieprawidłowe doręczenie korespondencji do skarżącego spowodowało wobec niego negatywne konsekwencje w postaci odrzucenia skargi. W ocenie autora zażalenia wyznaczenie pełnomocnika dla skarżącego nastąpiło już po terminie, jaki upłynął do złożenia skargi kasacyjnej, czyli dnia [...] czerwca 2011 r. Wyznaczony w ten sposób pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w terminie przewidzianym w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu przewidziany w art. 86 i art. 87 p.p.s.a., sąd administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy wniosek ten spełnia wszelkie wymogi formalne określone we wskazanych wyżej przepisach. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a. jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie uchybionego terminu jest możliwe, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstanie ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego. Zgodnie z art. 87 § 1 cyt. ustawy, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu uchybienia terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a. na stronie domagającej się przywrócenia terminu ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. O braku winy można mówić gdy wnioskodawca dopełnił obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Dokonanie oceny wystąpienia tej przesłanki musi nastąpić na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności jakiej można i należy wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd ocenia zatem, czy strona uprawdopodobniła okoliczności, które powołała na usprawiedliwienie opóźnienia w dokonaniu czynności procesowej oraz czy te okoliczności są tego rodzaju, że nie można przypisać winy za to opóźnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Poznaniu z 11 maja 2011 r., nie odniósł się do stanu faktycznego sprawy, udokumentowanego w aktach sprawy, tj. okoliczności, że wobec skarżącego ustanowiono pełnomocnika z urzędu już po terminie jaki upłynął do złożenia skargi kasacyjnej, czyli dnia [...] czerwca 2011 r. Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że skarżącemu skutecznie doręczono postanowienie WSA w Poznaniu z 11 maja 2011 r. Zatem wiedział on, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynie w dniu [...] czerwca 2011 r. Tymczasem uszło uwadze tego Sądu, że w wypadku ustanowienia adwokata w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 p.p.s.a.), jest dzień, w którym adwokat miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy na gruncie przepisów postępowania cywilnego wskazując konkretny nieprzekraczalny termin, stwierdzając, że ustaje on nie później, niż z upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej liczonego od dnia zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnikiem (uchwała składu 7 sędziów SN z 17 lutego 2009 r., sygn. akt III CZP 117/08). Mając powyższe na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie żądanie przywrócenia terminu było uzasadnione ustanowieniem pełnomocnika z urzędu (zawiadomionego o tym przez Sąd [...] lipca 2011 r., k. [...] akt sądowych), a więc po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który upłynął [...] czerwca 2011 r. W tym miejscu dodać należy, że rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym w trybie art. 86 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne są zobowiązane do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Na mocy art. 166 p.p.s.a. przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie tego przepisu dla postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa (por. podobny pogląd wyrażony na gruncie postępowania z zakresu wstrzymania wykonania aktu administracyjnego w postanowieniach NSA: z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10, z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 557/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do przedstawionej przez skarżącego tak w zażaleniu jak i we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności, iż żądanie przywrócenia terminu było uzasadnione ustanowieniem pełnomocnika z urzędu. Żądania tego pełnomocnik skarżącego nie wyartykułował expressis verbis, jednakże wynikało ono z analizy całości akt sprawy. Należy zauważyć również, że wniosek o przywrócenie terminu (k. [...] akt sądowych) złożył w imieniu skarżącego [...] "pełnomocnik wyznaczony z urzędu i zawiadomiony w dniu [...] lipca 2011 r." (v: wstęp wniosku). Na gruncie niniejszej sprawy adwokat [...] został poinformowany o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu dla [...]dnia [...] lipca 2011 r. (k. [...] akt sadowych). Wobec czego przyczyna uchybienia terminu odpadła najpóźniej tego dnia. W konsekwencji, termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu [...] sierpnia 2011 r., tj. 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06 orzeczenie dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną (błędnie nazwaną zażaleniem) wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia dnia [...] sierpnia 2011 r. (data stempla pocztowego, k. [...] akt sądowych), a więc w terminie 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (tj. [...] lipca 2011 r.). W tych okolicznościach stwierdzić należy, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej został złożony w otwartym terminie na jego wniesienie. Przy tym wniosek ten spełniał wszelkie wymogi formalne określone w art. 86 oraz art. 87 p.p.s.a. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, całościowa ocena sytuacji skarżącego uzasadnia przywrócenie mu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Poznaniu z 11 maja 2011 r., gdyż żądanie przywrócenia terminu było uzasadnione ustanowieniem pełnomocnika z urzędu. Uwzględniając powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywracając skarżącemu termin do wniesienia skargi kasacyjnej.